زورخانه: گنجینه ورزش باستانی و فرهنگ آیینی ایران

تحقیق درباره ورزش زورخانه ای

زورخانه، نمادی از فرهنگ و تمدن ایرانی است که با احترام به مرشد، میاندار و آداب ورود و خروج ورزشکاران، فضایی مقدس و سازمان یافته ایجاد می کند. از قرن ها پیش تا به امروز، این ورزش در ایران و حتی در کشورهای همسایه گسترش یافته و امروز با برگزاری مسابقات داخلی و بین المللی، بخشی از میراث ورزشی و فرهنگی ایران را به جهان معرفی می کند.

زورخانه چیست؟

محلی که در آن انجام می گیرد ورزش باستانی زورخانه نام دارد در زورخانه علاوه بر ورزش زورخانه ای ورزش های دیگری همچون کشتی پهلوانی نیز گرفته می شود و اسم های بزرگی همچون آقا غلامرضا تختی را می توان در آن دید. ورزش زورخانه ای را می توان جزو فعالیت های اصلی مردم در زمان گذشته دانست. زورخانه حدود هفتصد سال پیش یعنی  قرن ۷ خورشیدی به وسیله محمود معروف بنا شده است هر چند منابعی دیگر خبر از قدمت بیشتر این ورزش می دهند اما منابع معلوم حدود قرن ۷ را تایید می نمایید.

تجهیزات و حرکت های ورزشی زورخانه ای

• سنگ
• تخته شنو
• نرمش پشت خته
• میل
• کباده

آداب زورخانه

برخی آداب زورخانه عبارتند از: هرکس وارد زورخانه شده یا از آن خارج می گردد، نسبت به او توسط مرشد ادای احترام می شود. اگر ورزشکار یا مرشد . اگر ورزشکار ۱ باشد، بستگی به رتبه ای که دارد حق امتیازش بجا آورده می شود یا مرشد نباشد، فقط به او خوش آمد می گویند. البته برخی میهمانان ویژه که ورزشکار یا مرشد هم نیستند بنابه رسم میهمان نوازی و ادای تشریفات به امتیازات مختلف نائل می آیند.

 ترتیب ورود یا خروج از درب زورخانه، ابتدا سادات سپس از بیشترین رتبه تا پائین ترین انجام می گردد. هنگام سخن گفتن میاندار، دعا کردن، خواندن اشعار توسط مرشد یا فرد دیگر و انجام حرکات فردی نباید از درب زورخانه، وارد یا خارج شد. کوتاه تر از قد انسان می سازند. بطوری که پهلوانان، درب زورخانه را معمولا قهرمانان و… و به طور کلی همه افراد هنگام ورود یا خروج از درب زورخانه با قد خمیده گذر کنند. این درس فروتنی و افتادگی است.

مرشد کیست؟

مرشد به عنوان عمود خیمه زورخانه است و مهم ترین و ارجمندترین جایگاه را با نواختن ضرب و کلام آهنگین خود جهت ارشاد و هدایت ورزشکاران برعهده دارد. مرشد زورخانه باید فردی متقی، متواضع، اهل ادب، صاحبدل، بی نظر، با سواد  کافی، آگاه به آداب ورزش زورخانه ای و مشرف بر تمامی زوایای فرهنگ آئینی، شعر شناس و… باشد. 

یک مرشد باید از لهجه ای شیرین و پنجه ای هنرمندانه برخوردار باشد، حقوق و کسوت افراد را رعایت نموده و گشاده دست و گشاده رو رشد چند بعدی است که در مسائل دینی صاحب درک و همواره  باشد. شخصیت م باشد. وی باید بدون حب و بغض در سکوی ارشاد و هدایت پاسدار واژه مرشد قرار گیرد تا رفتار، کردار و گفتار او الگوی دیگران شود.

گود زور خانه چیست؟

گود محل انجام ورزش زورخانه ای در داخل زورخانه با سطحی پایین تر از کف سالن اصلی می باشد. گود در زورخانه به مشابه میدان جنگ و امروزه محل ورزش و جایگاهی مقدس است. هشت گوش می ساخته اند و هر کدام شکل ظاهری آن را گرد، چهار، شش و دلیلی برای عمل خود دارند که البته امروزه هشت ضلعی متساوی الاضلاع، مصوب و استاندارد گردیده است. گفته اند چهارگوش است، برگرفته از چهار گوشه قبر علی(ع)، چهار عنصر حیات (آب، خاک، باد و آتش) و چهار نفس انسان ( اماره، لوامه، ملهمه و مطمئنه). بیان کرده اند شش گوش است به جهت شش گوش بودن قبر اباعبدا… الحسین(ع). همچنین شش ضلعی برگرفته از شش جهت (شرق، غرب، شمال، جنوب، بالا و پایین) نیز می باشد.

رتبه ها و امتیازات

هر یک از ورزشکاران و مرشدان بستگی به رتبه ای که دارند حق امتیازشان بجا آورده می شود رتبه شامل سن، سابقه فعالیت، میزان توانایی های فنی، صلاحیت های اجتماعی (عدم اعتیاد، عدم سوءپیشینه، حسن شهرت و…) و اقدامات ویژه (قهرمانی، مربیگری، داوری، مدرسی، مدیریتی و…) است که هر مرشد یا ورزشکار باید مراحل تکمیل پرونده، اخذ تاییدیه ها و قبولی آزمون های لازم را تحت نظارت هیات استان ذیربط و فدراسیون بگذراند. پس از دوره مقدماتی، ۹ رتبه تعریف شده است که هر کدام شرایط خاصی دارند. 

 هر رتبه دارای عنوان، نشان و امتیاز جداگانه ای است فقط دوره مقدماتی، امتیازی ندارد ۱. منکر در چرخ (هنرهای فردی) ۲. صلوات در چرخ (هنرهای فردی) ۳. صلوات در ورود و خروج گود ۴. صلوات در ورود و خروج زورخانه ۵. واردی با ضرب و صلوات در ورود و خروج گود ۶.  واردی با ضرب و صلوات در ورود و خروج زورخانه ۷. زنگ و ضرب و صلوات در چرخ ۸. زنگ و ضرب و صلوات در ورود و خروج گود و هنرهای فردی ۹. زنگ و ضرب و صلوات در ورود و خروج زورخانه و گود و هنرهای فردی

همچنین بخوانید:

بندبازی: هنر نمایشی کهن ایرانی از ساسانیان تا گیلان

بندبازی یا داربازی، هنر نمایشی با پیشینه ای افسانه ای و تاریخی در ایران است که از دوران پیش از اسلام و به ویژه عهد ساسانیان رواج داشته و با حرکات…

میاندار کیست؟

برای آغاز حرکات ورزشی، تعیین میاندار صورت می گیرد. میاندار باید از حیث معنویات، کسوت، آشنایی با آداب و توانایی انجام حرکات ورزشی، سرآمد حضار باشد. وظیفه میاندار، مدیریت گود، نظارت بر نظم ورزشکاران و انجام درست و موزون حرکات ورزشی است. کسی حق ندارد بدلخواه حرکات را انجام دهد زیرا این ورزش به جماعت انجام می شود و مانند اقامه نماز جماعت است.