چطور مارها را از خانه دور نگه داریم؟ راهنمای پیشگیری و برخورد ایمن، بدون ترفندهای خطرناک

اگر همین حالا داخل خانه مار دیده اید، نزدیک نشوید و برای گرفتن یا کشتنش اقدام نکنید. کودکان و حیوانات خانگی را دور کنید و از خدمات محلیِ آموزش دیده برای جابه جایی ایمن کمک بگیرید. اگر کسی گزیده شده است، فوراً با اورژانس محل تماس بگیرید؛ منتظر بروز علائم نمانید. 

مارها بخشی از طبیعت اند و با خوردن جوندگان در تعادل محیط نقش دارند؛ اما حضورشان در خانه به برخورد محتاطانه نیاز دارد. راه مؤثر پیشگیری، کمترکردن دسترسی آن ها به غذا، پناهگاه و مسیر ورود است، نه پخش مواد بودار یا دنبال کردن حیوان.

چرا مار به اطراف خانه می آید؟

وجود موش و دیگر طعمه ها، فضاهای تاریک و محفوظ، انباشت چوب و نخاله و شکاف های ساختمان می تواند محیط را برای مار مناسب کند. زیرزمین، انباری و فضاهای اطراف ساختمان نیز در صورت داشتن پناهگاه و راه ورود، ممکن است محل حضور آن شوند. 

دیدن یک مار به معنی وجود تعداد زیادی مار در خانه نیست؛ بااین حال، بهتر است پس از رفع حضور حیوان، محیط و مسیرهای احتمالی ورود بررسی شوند.

۱. شکاف ها و مسیرهای ورود را ببندید

اطراف لوله ها و کابل ها، زیر درها، گوشه پنجره ها و ترک های پی ساختمان را بررسی کنید. برای بستن منافذ، از مصالح مقاوم و متناسب با محل استفاده کنید؛ درزگیر زیر در، توری فلزی محکم یا تعمیر بنایی می تواند کاربرد داشته باشد.

دریچه های ضروری تهویه را مسدود نکنید. برای آن ها پوشش توری مناسب نصب کنید که هم محکم باشد و هم عملکرد تهویه را حفظ کند. اگر احتمال حضور مار داخل یک حفره وجود دارد، پیش از بستن آن از متخصص کمک بگیرید. بررسی و مسدودکردن ورودی های تأسیسات و شکاف های ساختمان، از اقدامات اصلی جلوگیری از ورود مار است. 

۲. پناهگاه های اطراف خانه را کمتر کنید

توده های برگ، نخاله ساختمانی، وسایل بلااستفاده و چوب های انباشته را در نزدیکی محل رفت وآمد باقی نگذارید. چمن و علف اطراف مسیرها و محل بازی کودکان را کوتاه نگه دارید.

هنگام رسیدگی به این بخش ها، دست را بدون دید کافی زیر وسیله یا میان بوته ها نبرید. جمع کردن زباله و مصالح قدیمی و کوتاه کردن علف نزدیک خانه، احتمال برخورد ناخواسته با مار را کاهش می دهد. 

۳. جوندگان و منابع غذای آن ها را کنترل کنید

اگر اطراف خانه موش وجود دارد، فقط دورکردن مار مسئله را حل نمی کند. غذای حیوانات خانگی، دان پرندگان و مواد غذایی انباری را در ظرف مقاوم و دربسته نگه دارید و باقی مانده غذا را جمع کنید.

در صورت مشاهده نشانه های جوندگان، مسیرهای ورود و روش کنترل مناسب را بررسی کنید. کنترل جوندگان یکی از راه های کاهش عوامل جذب مار است. 

۴. در حیاط و باغ، محل قدم گذاشتن را ببینید

در محیط هایی که احتمال حضور مار وجود دارد، کفش بسته یا چکمه و شلوار بلند بپوشید. هنگام کار با شاخه و ضایعات باغ، دستکش مناسب استفاده کنید؛ اما آن را مجوز دست بردن در فضای پنهان ندانید.

شب ها با چراغ قوه حرکت کنید و قبل از عبور، اطراف پا و مسیر را ببینید. از قدم گذاشتن بی دقت روی توده سنگ، چوب یا برگ خودداری کنید.

۵. مراقب کودکان و حیوانات خانگی باشید

به کودکان یاد بدهید اگر مار دیدند، به آن نزدیک نشوند، چیزی به سمتش پرتاب نکنند و فوراً یک بزرگ تر را خبر کنند.

اجازه ندهید سگ یا گربه مار را تعقیب کند یا سرش را داخل بوته متراکم و حفره ها ببرد. اگر حیوان خانگی گزیده شد، فوراً با دامپزشک تماس بگیرید. دور نگه داشتن حیوانات از مار، خطر برخورد و گزش را کمتر می کند. 

اگر داخل خانه مار دیدیم، چه کنیم؟

۱. آرام فاصله بگیرید. حرکات ناگهانی و تلاش برای گیرانداختن حیوان را کنار بگذارید.

۲. دیگران را دور کنید. کودکان و حیوانات خانگی نباید نزدیک محل شوند.

۳. اگر بدون نزدیک شدن ممکن است، دسترسی به فضا را محدود کنید. برای بستن در یا جابه جاکردن وسایل، وارد محدوده نزدیک مار نشوید.

۴. کمک تخصصی بخواهید. با خدمات امدادی یا جابه جایی حیات وحشِ مسئول در محل زندگی تماس بگیرید و نشانی و محل آخرین مشاهده را توضیح دهید.

۵. برای عکس گرفتن نزدیک نشوید. تنها اگر از فاصله امن و بدون دنبال کردن حیوان ممکن است، عکس می تواند به متخصص کمک کند.

گرفتن، تله گذاری یا کشتن مار را شخصاً امتحان نکنید. حتی مار مرده یا سر جداشده نیز نباید با دست جابه جا شود. 

آیا گوگرد، نفتالین یا دستگاه های دورکننده مؤثرند؟

برای بسیاری از مواد و محصولات موسوم به «دافع مار»، شواهد میدانی کافی یا یکدست وجود ندارد. توصیه به پخش گوگرد یا نفتالین در حیاط، جایگزین قابل اعتمادی برای بستن منافذ و حذف پناهگاه نیست.

نفتالین می تواند برای انسان و حیوانات خطرساز باشد. از تله چسبی نیز استفاده نکنید؛ ممکن است جانوران غیرهدف را گرفتار کند و رنج طولانی ایجاد کند. 

آیا از روی شکل سر می توان سمی بودن مار را فهمید؟

به شکل سر، رنگ یا ظاهر چشم به تنهایی تکیه نکنید. برای فرد غیرمتخصص، تشخیص از فاصله و در شرایط اضطراب قابل اعتماد نیست. تصمیم ایمن این است که هر مار ناشناس را دست نخورده بگذارید و فاصله را حفظ کنید؛ نیازی نیست برای اثبات خطرناک بودن آن نزدیک شوید.

اگر مار کسی را گزید، چه کنیم؟

هر گزش مشکوک به مار نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد. از محل مار دور شوید، فرد را آرام و تا حد امکان بی حرکت نگه دارید و با اورژانس تماس بگیرید. انگشتر، ساعت و وسایل تنگ را پیش از شروع تورم خارج کنید. حرکت عضو گزیده شده را محدود کنید و انتقال را طبق راهنمای امدادگران انجام دهید. 

این کارها را انجام ندهید:

• زخم را نبُرید و زهر را نمکید.
• تورنیکه یا بند محکم نبندید.
• یخ، شوک الکتریکی یا مواد خانگی روی محل نگذارید.
• برای گرفتن مار و بردن آن به بیمارستان وقت صرف نکنید.
• منتظر درد، تورم یا علائم دیگر نمانید.
• فرد گزیده شده خودش رانندگی نکند.

باند فشاری نیز توصیه عمومی برای همه مارگزیدگی ها نیست؛ بدون آموزش و دستور اختصاصی امدادگران آن را اجرا نکنید. نوع زهر و آسیب بافتی در انتخاب روش کمک های اولیه اهمیت دارد. 

بررسی دوره ای خانه را از کجا شروع کنیم؟

از زیر درها، اطراف لوله ها، انباری، حاشیه دیوار حیاط و محل نگهداری چوب و غذا شروع کنید. رفع شکاف ها، کاهش شلوغی محیط و رسیدگی به جوندگان، مجموعه ای عملی برای کمترکردن احتمال ورود مار است. هیچ روش خانگی تضمین صددرصدی نمی دهد؛ اگر مشاهده مار تکرار می شود، بررسی محل توسط فرد متخصص ارزش دارد.