مسجد «امام اصفهان» از فهرست یونسکو خارج می‌شود؟

رییس اسبق سازمان میراث فرهنگی هشدار داد که با تخریب و مرمت غیراصولی که موجب تخریب گنبد مسجد جامعه عباسی اصفهان شده، این اثر تاریخی ممکن است از فهرست یونسکو خارج شود. 

با گذشت ۴ ماه از خبرساز شدن ایراد‌های جبران‌ناپذیر در مرمت غیراصولی گنبد مسجد جامع عباسی اصفهان که به از بین رفتن قرینگی گنبد، ایجاد اعوجاج در سطح بیرونی گنبد و چین خوردگی در سطح گنبد منجر شد، مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان نسبت به افزایش چین‌خوردگی در نمای بیرونی گنبد این مسجد هشدار داد.به گزارش اعتماد، علیرضا ایزدی، ضمن آنکه نسبت به تاثیر مرمت غیراصولی در بسیاری گنبد‌های تاریخی ابراز نگرانی کرد، گفت که آسیب‌های مرمتی حتی در گنبد سلطانیه زنجان هم رخ داده است.

مسجد جامع عباسی، مهم‌ترین مسجد تاریخی اصفهان و یکی از مساجد میدان نقش جهان است که در دوران صفوی ساخته شد و از بنا‌های مهم معماری اسلامی به شمار می‌رود و از باب معماری، کاشیکاری و نجاری از آثار بی‌نظیر قرن یازدهم هجری است. مسجد جامع عباسی ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شماره ثبت ۱۰۷ به عنوان یکی از آثار ملی ایران و در سال‌های بعد، همراه با میدان نقش جهان، به عنوان یکی از میراث جهانی یونسکو ثبت شد. 

 اواخر اردیبهشت امسال، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری استان اصفهان اعلام کرد که عملیات مرمت ۱۱ ساله گنبد عظیم مسجد جامع عباسی به پایان رسیده است.این گنبد که به واسطه تعداد ۵۰۰ هزار قطعه کاشی به کار رفته در نمای بیرونی، بزرگ‌ترین گنبد کاشی‌کاری مسجد جهان به شمار می‌آید از سال پایانی دهه ۱۳۸۰ تحت مرمت قرار گرفت تا ترک‌های گنبد مرتفع شود.اردیبهشت امسال و بعد از جمع‌آوری داربست‌های نصب شده بر بدنه گنبد، تصاویری که از گنبد مرمت شده منتشر شد، نشان می‌داد که سطح بیرونی گنبد در محل ترک‌ها، دچار چین‌خوردگی است علاوه بر آنکه کاشی‌های مرمت شده در نمای بیرونی گنبد دچار تغییر رنگ و حتی تفاوت نسبت به کاشی‌های همجوار بود.

علاوه بر این، تصاویر منتشر شده نشان می‌داد که گنبد مسجد ۴۰۰ ساله جامع عباسی، متاثر از تحمل وزن داربست‌هایی که به مدت ۱۴ سال بر سطح این گنبد نصب بوده و همچنین به دلیل رعایت نشدن اصول مرمت، در بخش‌هایی دچار فرورفتگی شده علاوه بر اینکه حالا نیمه گنبد با نیمه دیگر آن اختلاف قرینگی کاملا محسوس دارد.به دنبال مشاهده ایرادات جدی در مرمت این گنبد تاریخی، فعالان میراث فرهنگی و استادان مرمت انتقاد‌های فراوانی نسبت به مرمت غیراصولی این میراث ملی آغاز کردند، اما در همان زمان، مدیر پایگاه میراث جهانی نقش‌جهان اصفهان اظهارات کارشناسان و منتقدان و فعالان میراث فرهنگی نسبت به آسیب‌های رخ داده در نمای بیرونی این مسجد تاریخی بر اثر مرمت غیراصولی را «بی‌ربط» دانست در حالی که ایزدی در همان زمان در گفت‌وگویی که با خبرنگار ایلنا داشت گفت: «شیوه‌های مرمتی که تاکنون انجام داده‌ایم خالی از اشکال نبوده و نیست. بیش از ۱۳ سال است که مسجد امام با شکل و شمایل کنونی و با داربست‌های متعدد دیده می‌شود.تا زمانی که داربست‌ها پابرجا باشند، خطای دید نیز وجود خواهد داشت. این احتمال را می‌دادم که ممکن است چین‌خوردگی‌هایی در گنبد وجود داشته باشد، چراکه از سال‌های ۱۳۲۰ تاکنون، فصل‌های مختلفی مرمت روی این گنبد اتفاق افتاده است.بخشی از این مرمت‌ها فنی و دقیق نبود. نمی‌دانیم دقیقا در چه دوره‌ای اشتباهات مرمتی که اکنون شاهد هستیم، اتفاق افتاده است. برخی از منتقدین بر این باور هستند که سازه دچار مشکل است درحالی که نباید از تاثیر خشکسالی اصفهان که در مرکز شهر تاثیر‌های فراوان گذاشته، غافل شد.فرونشست در بسیاری از نقاط شهری اصفهان مشهود است و حتی در ساختمان‌های جدیدالاحداث نیز مشهود است. این تهدید که صرفا متوجه مسجد امام نیست بلکه بسیاری از گنبد‌های تاریخی را دربرمی‌گیرد، نباید فراموش کرد که بسیاری از گنبد‌های تاریخی کشور به لحاظ مرمتی دچار مشکل هستند. در گنبد سلطانیه و بسیاری از بقاع با مشکل کاشی، ریزش کاشی و نقوش آن‌ها مواجه هستیم.»

از ۱۶۰ سال پیش تا سال ۱۳۸۹ هیچ‌گونه تغییری بر کاشی‌های شکم گنبد رخ نداده بود، اما در مرمت اخیر کاشی‌های شکم گنبد نیز تخریب و تعویض شده است. طرح یا طرح‌های مرمتِ کارشناسی شده که توسط کمیته یا شورای فنی تایید شود اصلا وجود نداشته! طرح مطالعاتی صحیحی برای مرمت انجام‌نشده و درواقع سلیقه فردی یا گروهی در این امر دخیل بوده است.درخصوص اجرای طرح نیز متاسفانه نظارت مناسبی صورت نگرفته است. عدم وجود طرح جامع مرمت، طولانی شدن فرآیند اجرا، تغییرات مدیریتی و نبود نگاه کارشناسی ازجمله دلایل عدم نظارت است. کیفیت مواد و مصالح به‌کار رفته و رنگ و شکل نقوش آن با کاشی‌های قدیمی همخوانی ندارد و متاسفانه در این زمینه نظارتی نیز وجود نداشته است. بنابراین در کل می‌توان گفت که اقدامات صورت گرفته در مرمت گنبد غیراستاندارد و خارج از عرف و علم مرمت بوده و باید سریع‌تر متوقف شود.»