انواع واو در زبان فارسی (قسمت دوم)

قسمت دوم انواع واو در زبان فارسی

آموزش کامل و کاربردی انواع واو در دستور زبان فارسی شامل واو عطف، واو معدوله، واو مصاحبت و واو مفتوح به همراه مثال های متنوع برای درک بهتر و نوشتاری صحیح.

واو سوگند

این واو هر زمانی در شعر یا نثر بیاید به معنای سوگند است.

سفرت بخیر اما تو و دوستی خدا را

این بیت از استاد شفیعی کدکنی به این ترتیب معنا می شود: سفرت بخیر اما تو را به دوستیمان سوگند می دهم...

در زبان عربی و قرآن نیز واو با چنین کاربردی فراوان آمده است.

و التین و الزیتون و طور سینین و هذا البلد الامین
به انجیر و زیتون سوگند و به طور سینا سوگند و به این شهر (مکه) امن سوگند

واو تکرار و تاکید

در زبان فارسی برای تکرار بعضی حروف و عبارات در کلام از واو استفاده می شود.

خر برفت و خر برفت و خر برفت (ضرب المثل)

روشنان آسمانی در عبور
نور و نور و نور و نور و نور و نور
مهدی سهیلی

واو استبعاد

کلمه قبل و بعد از واو استبعاد معمولا دورترین معنا و مفهوم را از نظر فکری و عملی در نظر گوینده دارند و در مجموع عبارتی پرسشی و بدون فعل را می سازند. این واو به واو جدایی هم معروف است.

نیکی و پرسش؟

من و تنبلی؟

واو استیناف

استیناف به معنای از سرگیری است. این واو برخلاف واو عطف، برای قطع ارتباط کلامی جمله بعد با عبارت قبل از خود است.

وگرنه، و اما، و الا

واو معیت

معیت یک واژه عربی است و به معنای همراه است با ... .

به حرص ار شربتی خوردم مگیر از من که بد کردم
بیابان بود و تابستان و آب سرد و استسقا
دیوان اشعار، سنایی

واو حصر و قصر

واوی که حصری بین معطوف و معطوف علیه ایجاد می کند، برای مثال:

اگر دعوتم رد کنی یا قبول
من و دست و دامان آل رسول
بوستان، سعدی

یعنی من تنها دست به دامان خاندان پیامبر می شوم.

واو برابری

این واو در معنای یا به کار می رود و برابری را نشان می دهد.

عمر ما را مهلت امروز و فردای تو نیست
دیگر اکنون با جوانان ناز کن با ما چرا
شهریار تبریزی

واو در مصرع اول یعنی: من مهلتی برای امروز یا فردا کردن تو ندارم.

عیب جوانی نپذیرفته اند
پیری و صد عیب چنین گفته اند
مخزن الاسرار، نظامی

واو میانجی

به این نوع واو که میان حروف صامت و مصوت و برای خوانش بهتر کلمه می آید، واو میانجی می گویند. حروف دیگر میانجی گاف، همزه، ی و ک هستند. واو میانجی را در کلمه های زیر می بینیم.

بانوان، بازوان، زانوان، معنوی

واو میان وند

واو میانجی برای خوانا کردن صامت ها و مصوت ها به کار می رود. واو میان وند، بین تکواژهای واژه مشتق مرکب در کلمات و ترکیبات زیر می آید.

آموزش و پرورش
گفت و گو
پرس و جو
گفت و شنود

واو شک و تردید

این واو، شک و تردید را می رساند و معروف ترین مثالی که برای آن آورده اند از گلستان سعدی است.

گل همین پنج روز و شش باشد

واو استدراک

این واو معنای اما، ولی، ولیکن و لیکن می دهد.

دریای اشکم و تو مرا اینچنین مخواه!

واو در اینجا یعنی ولی، اما تو مرا اینچنین مخواه!

واو تحقیر

واو تحقیر در پایان برخی از کلمات برای کوچک شماردن و کوچک دانستن کسی یا چیزی در محاوره به کار می رود.

پسرو، دخترو، بچو و ...

نکته: در بعضی از لهجه ها و زبان های ایرانی مانند شیرازی و لری نیز واو در آخر کلمات می آید که آنجا معناها و کارکردهای دیگری دارد. مثل اینکه برای مبالغه می گویند چاقالو.

واو مترادف-متضاد

این واو در میان کلماتی می آید که با هم مترادف یا متضاد هستند.

دوستی و دشمنی

بد و نیک را بذل کن سیم و زر
که این کسب خیر است و آن دفع شر
بوستان، سعدی

برای کلمات متضاد و ترکیب های زیر برای مثال دو کلمه مترادف قبل و بعد از واو:

عطا و بخشش
دانایی و آگاهی

واو علیت

واوی است که میان دو کلمه قرار می گیرد، از این دو یکی علت و دیگری معلول است.

ورزش و شادابی

کاربردهای نابه جای واو

واو در زبان فارسی برای ارتباط دو یا چند تکواژ، کلمه یا جمله است. گاهی این کاربردهای واو، در زبان محاوره در جاهای نامناسب و نابه جایی استفاده می شود که این اشتباه ها به علت کاربرد زیاد وارد نوشتار هم شده است، در ادامه نمونه هایی از آنها را مرور می کنیم.

مرز و بوم

دهخدا این کلمه را از کلماتی دانسته که واو عطف به مرور در میان دو کلمه قرار گرفته است و صحیح آن را مرز بوم می داند. معین، نفیسی و ناظم الاطبا با مرز و بوم موافق هستند، با این استدلال که کشور و مملکت به هم عطف شده اند. شکل پر کاربردتر آن در نوشتار امروز همین مرز و بوم است.

زاد و بوم

این ترکیب عطفی کاملا غلط است و صحیح آن زاد بوم است.

چرخ و فلک

از دیگر ترکیب های عطفی اشتباه است. صحیح آن چرخ فلک به معنای آسمان است و امروز در معنای وسیله بازی در شهر بازی ها نیز هست.

زخم و زبان

صحیح آن زخم زبان است.

همچنین بخوانید:

انواع واو در زبان فارسی: از واو عطف تا واو معدوله

حرف واو، سیامین و پرکاربردترین حرف فارسی، نقشهای دستوری و معنایی متنوعی دارد. این مقاله به بررسی انواع واو از جمله عطف، ربط، حالیه، ضمیر و معدوله…

ز زخم سنان بیش زخم زبان
که این تن کند خسته و آن روان
اسدی

زیر و رو کردن

صحیح این ترکیب زیر را رو کردن است. در محاوره کاربرد غلط این ترکیب پر کاربرد شده اما بهتر است در نوشتار از تکرار چنین اشتباهی اجتناب کنیم.