قتل شبه عمد چه مجازاتی دارد ؟

قتل شبه عمد چیست؟ نقش و اهمیت مجازات در مقابله با قتل شبه عمد

قتل یکی از بزرگترین جرایمی است که ممکن است کسی مرتکب شود. و از همین رو لازم است تا مجازات سنگینی داشته باشد تا هرکسی این جرئت را پیدا نکند تا دست به ارتکاب آن بزند.

در فقه نیز قتل بیسار ناپسند شمرد و مجازات سنگینی دارد. و قانون ایران نیز از آنجایی که بر مبانی فقهی نگاشته، از آن تبعیت دارد.

انواع قتل

اما قتل انواع مختلفی دارد و به قتل عمد و غیر عمد تقسیم می شود. مجازات قتل بر حسب نوع آن ممکن است بسیار متفاوت باشد، از همین رو تصمیم داریم تا در این مقاله 3 نوع از انواع قتل یعنی قتل عمد، شبه عمد و خطای محض را مورد بررسی قرار دهیم و دریابیم که قتل چه موقع عمد است و چه موقع شبه عمد و چه موقع خطای محض.

قتل عمد چیست؟

در قتل عمد 3 حالت مختلف متصور است که شخص اگر قتل را در یکی از حالات مزبور انجام دهد، مرتکب قتل عمد شده است. این 3 حالت از قرار زیر است:

حالت اول «خطای محض»:

اولین حالت حالتی است که شخص قصد دارد دیگری را بکشد و برای رسیدن به نتیجه مورد نظر خود کاری انجام می دهد که ممکن است عرفا کشنده باشد یا نه.

در این حالت نوع رفتار و فعل شخص مرتکب اهمیتی ندارد زیرا که او قصد نتیجه یا همان کشتن شخص دیگری را دارد. مثلا حسن قصد دارد حسین را بکشد، همین که حسن قصد کشتن حسین را دارد کافی است برای عمد شناخته شدن نوع قتل و فرقی ندارد که حسن به چه روشی حسین را کشته است.

قتل شبه عمد

ممکن با رفتاری مثل شلیک کردن گلوله و یا چاقو. در قلب او قصد خود را اجرایی و یا اینکه به طریقی که در عرف کشنده نیست مثل زدن مشت در شکم وی.

البته باید بیان داشت که عرف تعیین می کند چه فعلی کشنده است و چه فعلی نه. در هر صورت چیزی که اهمیت دارد و قتل را عمدی می کند. نحوه انجام قتل نیست بلکه قصد مرتکب است.

حالت دوم«تصادف»:

گاهی ممکن است کسی به هیچ عنوان قصد کشتن دیگری را نداشته باشد اما عملی بر علیه او انجام می دهد که عرفا کشنده است. به عنوان مثال در یک دعوا حسن حسین را هل می دهد. به طوری که سر او به جدول خیابان برخورد و میمیرد.

در این مثال حسن به هیچ عنوان قصد نداشت که حسین را بکشد. و تنها او را هل داد اما بنا به تشخیص عرف از آنجایی که این عمل کشنده محسوب می شود. قتل عمد به حساب می آید. البته نکته بسیار مهمی که وجود دارد این است که شخص مرتکب باید به کشنده بودن عمل خود آگاهی داشته باشد.

حالت سوم«حکم قتل»:

حالت دیگری که برای قتل عمد متصور زمانی است که شخصی فعلی انجام می دهد که موجب مرگ دیگری می شود. در حالی که نه آن فعل عرفا مرگ بار یا کشنده محسوب می شد و نه خود شخص مرتکب، قصد کشتن قربانی را داشته است.

اما از آنجایی که قربانی شرایط خاصی داشته مثلا دچار بیماری قلبی و یا کهولت سن بوده است. آن عمل برای او مرگ بار بوده و موجب کشتن او شود.

چیزی که در اینجا اهمیت دارد و قتل را عمدی می کند این است. که شخص مرتکب باید به شرایط خاص فرد آگاه بوده باشد و این آگاه بودن او باید ثابت گردد.

به عبارت دیگر باید ثابت گردد که حسن آگاهی داشته است. که دچار بیماری قلبی و با علم به این بیماری به نحوی او را وحشت که دچار ایست قلبی و در نهایت مرگ او شود.
در نتیجه اثبات آگاهی اهمیت زیادی دارد زیرا اصل بر آن است که شخص آگاهی به وضعیت خاص قربانی نداشته است.

مجازات جرم قتل عمد چیست؟

مجازات جرم قتل عمد در هر یک از این سه حالت در فوق، قصاص نفس است.
به عبارت دیگر قتل عمد در هر حالتی رخ دهد، اولیای دم این امکان را دارند که برای مرتکب تقاضای اعمال قصاص کنند.

البته همه ما به این امر واقف هستیم که مجازات قصاص نفس کاملا بستگی به اولیای دم دارد. و آن ها می توانند از این حق خود بگذرند و صرفا دیه شخص قربانی را دریافت کنند و یا آن که با شخص قاتل صلح کرده و حتی مبلغی مازاد بر دیه دریافت کنند.
این است که کسی که مرتکب قتل عمد و درمورد او مجازات قصاص اعمال نمی شود، علاوه بر پرداخت دیه باید از 3 تا 10 سال مجازات حبس متحمل شود.

قتل غیر عمد چیست؟

قتل غیر عمد نوع دیگری از قتل است که خود به دو دسته تقسیم می شود؛ قتل شبه عمد و قتل خطای محض. در ادامه هر یک را تعریف خواهیم کرد.

به بیان وکیل کیفری قتل شبه عمد نیز همچون قتل عمد، دارای 2 حالت بوده که به شرح ذیل است:

حالت اول:

اولین حالت در قتل شبه عمد حالتی است که فرد مرتکب، قصد کشتن کسی را ندارد ولی قصد فعل دارد اما آن فعل نیز عرفا کشنده محسوب نمی شود.

مثل تصادفات رانندگی که راننده قصد کشتن کسی را ندارد ولی به دلیل سرعت زیادی که دارد نمی تواند ماشین را کنترل کرده و تصدف می کند و به این طریق باعث مرگ دیگری می شود.

در حقیقت شخص بر اثر بی احتیاطی یا بی مبالاتی و یا مهارت نداشتن باعث مرگ دیگری شد است. چیزی که قتل را شبه عمد می کند، قصد کشتن نداشتن است. پس اگر کسی با قصد کشتن با دیگری تصادف کرده و موجب مرگ او شود، قتل عمد است.

حالت دوم:

دیگر حالتی که برای قتل شبه عمد متصور این است که فرد مرتکب به موضوع جاهل باشد. به عنوان مثال قصد داشته کاری را بر علیه شئی یا حیوانی انجام دهد اما بر اثر اشتباهی، آن کار را بر علیه انسانی انجام و موجب قتل او می شود.

جرم قتل شبه عمد چه مجازاتی دارد؟

این قتل به علت عمد نبودن مجازات قصاص به دنبال ندارد و شخص مرتکب باید به خانواده مقتول دیه بپردازد. پرداخت دیه حکمی قطعی است. اما درخصوص مجازات حبس اختلاف نظر وجود دارد. با این حال در جرایم رانندگی مجازات حبس نیز تعیین می شود.

قتل خطای محض

قتل خطای محض ممکن است با قتل شبه عمد، اما باید گفت که در این نوع از قتل بر خلاف شبه عمد، شخص مرتکب نه قصد نتیجه یا کشتن شخصی را دارد و نه حتی قصد انجام فعلی، و صرفا بر اثر یک اشتباه یا یک خطا مرتکب قتلی می شود. این نوع قتل 3 حالت دارد:

1. حالت اول: حالت اول زمانی است که فرد در خواب یا بیهوشی باعث مرگ دیگری می شود.
2. حالت دوم: چنانچه فردی مجنون یا صغیر مرتکب قتلی شوند، آن قتل از نوع خطای محض محسوب می شود.
3. حالت سوم: حالت سوم و اخر نیز حالتی است که شخص نه قصد نتیجه دارد و نه قصد فعل، ولی براثر خطا باعث مرگ دیگری می شود. مثلا به قصد شکار حیوانی گلوله‌ای رها می کند ولی آن گلوله به یک انسان برخورد می کند.

در ظاهر این حالت با حالت دوم قتل شبه عمد شباهت دارد در حالت دوم شبه عمد فرد قصد فعل داشته فقط نسبت به موضوع جاهل بوده است. ولی در این حالت مرتکب قصد فعل ندارد و صرفا بر اثر یک اشتباه قتل تحقق یافته است.

همچنین بخوانید:

قانون ارتکاب قتل اتباع خارجی در ایران چیست ؟

اگر اتباع خارجی در ایران مرتکب قتل و یا جنایاتی از این دست شوند قانون چطور با آنها برخورد می کند؟

جرم قتل خطای محض چه مجازاتی به دنبال دارد؟

مجازات قتل خطای محض نیز مانند شبه عمد پرداخت دیه است، اما تفاوتی که با شبه عمد دارد این است که این دیه را باید عاقله شخص بپردازد.

قتل یکی از بزرگترین جرایمی است که کسی ممکن است مرتکب شود، و از همین رو قانون گذار برای آن مجازات سنگینی را در نظر گرفته است تا افراد از آن حذر کنند.
قتل بنا بر قصد مرتکب به عمد، قتل شبه عمد و خطای محض تقسیم می شود که سنگین‌ترین مجازات را قتل عمد دارد و آن قصاص نفس است.
چیزی که قتل را عمد می کند قصد داشتن شخص مرتکب است، یعنی باید او قصد کشتن داشته باشد و یا فعلی کشنده انجام دهد تا قتل عمدی محسوب شود.

منبع : وکیل اصفهان