حرم امام موسی کاظم (ع) کجاست ؟

حرم امام موسی بن جعفر (ع)

حضرت موسی بن جعفر علیه السلام مشهور به امام موسی کاظم علیه السلام امام هفتم شیعیان در بیستم ماه ذی الحجه سال 128 هجری قمری، در قریه ابواء (میان مکه و مدینه) دیده به دنیا گشود.

امام موسی کاظم (ع) پیشوایی بود که منزلتی بزرگ و شانی عظیم داشت و همواره در تجهد کوشا بود؛ عبادتشان معروف بود و بر طاعت بندگی مواظبت می کرد و شب را به سجود به پایان می برد و روز را به صدقه و روزه می‌گذراند.

امام موسی بن جعفر (ع) در سال 128 یا 129 هجری قمری هنگامی که امام صادق (ع) و همسرش از حج بازمی‌گشتند، در منطقه ابواء به دنیا آمد. برخی مکان ولادت ایشان را مدینه دانسته‌اند. درباره تاریخ ولادت امام کاظم (ع) اختلاف است؛ طبری ولادت ایشان را در ذی‌الحجه و طبرسی آن را در 7 صفر دانسته است.

نام مادر امام موسی کاظم (ع) چیست ؟

مادر امام موسی کاظم (ع) حضرت حمیده کنیزی از اهل مغرب یا اندلس (اسپانیا) بوده است و نام پدر حمیده را صاعد مغربی (بربری) گفته اند. برادران دیگر امام از این بانو اسحاق و محمد دیباج بوده اند. امام موسی کاظم (ع) هنوز کودک بود که فقهای مشهور مثل ابو حنیفه از او مسئله می پرسیدند و کسب علم می‌کردند.

حرم کاظمین

حرم کاظِمَیْن، آرامگاه امام موسی کاظم (ع) امام هفتم و نوه‌ اش امام جواد (ع) نهمین امام شیعیان. حرم در منطقه کاظمین بغداد، پایتخت عراق واقع شده و از زیارتگاه‌ های مسلمانان به‌ ویژه شیعیان در عراق است.

حرم کاظمین حدود ۲۶ هزار مترمربع مساحت دارد و از قسمت‌های مختلفی مانند صحن، روضه، گلدسته، ضریح، رواق و گنبد تشکیل شده و در آن هنرهای مختلفی همچون آینه‌کاری، کاشی‌کاری، طلاکاری، منبت‌کاری و خطاطی به کار رفته است.

ساخت نخستین بنا بر مرقد امامین کاظمین، به پیش از دوران آل بویه برمی‌گردد. حکومت‌های آل بویه، سلجوقیان، آل جلایر، صفویه و قاجاریه، حرم کاظمین را بازسازی، تعمیر و تکمیل کرده‌اند.

در دوره صفویه به دستور شاه اسماعیل صفوی، بناهای حرم تخریب شد و به جای آن بنای جدیدی ساخته شد که شامل گنبد، گلدسته و مسجد می‌شد. در عصر قاجاریه نیز فرهادمیرزا عموی ناصرالدین شاه اقدامات عمرانی عمده‌ای در حرم انجام داد که تجدیدبنای صحن از جمله آن‌ها است.

حرم کاظمین به جهت نزدیکی به رود دجله، در دروه‌های مختلف بر اثر طغیان آن آسیب دیده است. همچنین در درگیری‌های شیعه و سنی در سال ۴۴۳ق و حمله مغول‌ها به بغداد تخریب شده است.

تا پیش از دوره صفویه، حرم کاظمین به وسیله نقیب اداره می‌شد. سید عبدالکریم بن احمد حلی از نقیبان مشهور حرم بوده است. در دوره صفویه اداره آن به مشیخة الاسلام واگذار شد. عبدالحمید کلیدار، شیخ عبدالنبی کاظمی و خاندان او از متولیان حرم پس از صفویه بوده‌اند. اکنون جمال عبدالرسول الدباغ متولی حرم است.

افراد مشهوری همچون شیخ مفید، ابن قولویه، خواجه نصیرالدین طوسی و معزالدوله دیلمی در حرم کاظمین مدفون هستند. کتاب‌های تاریخ الامامین الکاظمین و روضتها الشریفة نوشته جعفر النقدی و تاریخ المشهد الکاظمی اثر محمدحسن آل‌یاسین از جمله آثاری هستند که درباره حرم کاظمین نوشته شده‌اند.

آرامگاه امام موسی کاظم (ع)

ضریح امام موسی کاظم (ع)

ضریح مرقد امام کاظم (ع) و امام جواد (ع)، اهدایی بانو سلطان بیگم در سال ۱۳۲۴ ق است. طول آن ۶۷۶ سانتی‌ متر، عرضش ۵۱۷ سانتی‌متر و ارتفاعش نزدیک به سه متر و نیم است. سقف داخلی ضریح از چوب ساخته شده و در آن کتیبه‌هایی به خط ثلث و نستعلیق وجود دارد. ضریح در سال ۱۳۵۹ ق تعمیر شده است.

پیش از نصب ضریح مذکور، ضریحی که در زمان ناصرالدین‌شاه ساخته شده بود، ۱۰۹ سال در حرم نصب بود.

رواق‌ های حرم امام موسی کاظم (ع)

حرم کاظمین چهار رواق دارد که با مرمر سنگ‌ فرش شده است. دیوارهای رواق‌ ها تا نیمه با سنگ مرمر تزیین شده و نیمه بالایی دیوارها و سقف آینه‌کاری است. رواق‌ های حرم عبارتند از:

1. رواق شرقی: از شرق به طارمه «باب المراد» و از غرب به ضریح راه دارد. شیخ مفید و ابن قولِوَیه نویسنده کتاب کامل الزیارات از متکلمان و محدثان شیعه در این رواق مدفون‌اند.
2. رواق غربی: از شرق به ضریح و از غرب به طارمه قریش راه دارد. به دلیل دفن خواجه نصیرالدین طوسی در آن، به رواق خواجه نصیر مشهور است.
3. رواق جنوبی: از شمال به ضریح و از جنوب به باب القبله راه دارد.
4. رواق شمالی: از شمال به مسجد جامع صفوی و از جنوب به ضریح راه دارد.

درهای حرم امام موسی بن جعفر (ع)

از رواق‌ های حرم کاظمین، شش در به روضه (فضای سرپوشیدهٔ اطراف ضریح) باز می‌شود. رواق‌ها هم از طریق هشت در به صحن متصل می‌شوند. پس از اقدامات فرهادمیرزا، رواق‌ های حرم هفت در داشت که پس از مدتی، به عنوان نماد درهای بهشت که تعداد آن هشت عدد است، یک در دیگر به آنها افزوده شد.

درهای حرم از جنس طلا و نقره و دارای کنده‌کاری‌ و خطوط نستعلیق است و بر آنها آیاتی از قرآن، اشعاری به زبان فارسی و عربی و نیز تاریخ ساخت آنها درج شده است.

حرم امام موسی کاظم (ع) چه ویژگی هایی دارد ؟

ایوان های حرم کاظمین

اطراف رواق‌ های حرم را سه طارمه (ایوان) گرفته است. طارمه‌ ها سقف‌دار و مستطیل‌ شکل است و با نرده‌ های آهنی از صحن جدا می‎شود. طارمهٔ باب المراد در سال ۱۲۸۱ق و طارمه قبله در سال ۱۲۸۵ق ساخته شده است. ساخت طارمه قریش نیز در سال ۱۳۲۱ آغاز و در سال ۱۳۳۲ پایان یافته است.

صحن و ورودی‌ های حرم امام موسی کاظم (ع)

بر اساس نوشته‌ ای که بر دیوار باب المراد نصب شده، فرهادمیرزا در سال ۱۲۹۸ ق دستور تجدید بنای صحن را صادر کرده است. در اطراف صحن حجره‌هایی بنا شده و در جلوی هر حجره ایوانی قرار دارد.

صحن کاظمین در ابتدای دوره قاجاری سه ورودی اصلی داشت که سردر آنها با کاشی‌های لاجوردی پوشیده شده بود.[۹۱] بعدها شمار ورودی‌ های آن به ۱۰ عدد رسید که عبارت‌اند از:

• باب المراد: در دیوار شرقی صحن واقع شده است.
• باب القبله: در دیوار جنوبی صحن واقع شده است.
• باب الفرهادیه: در گوشه شمال شرقی دیوار شرقی صحن واقع شده است.
• باب الرجاء: در دیوار شرقی حرم واقع شده است. این ورودی در بنای اولیه دیوار نبوده و در سال ۱۳۷۶ق باز شده است.
• باب الرحمه: در دیوار غربی صحن واقع شده و در سال ۱۳۷۵ق گشوده شده است.
• باب المغفره: در دیوار جنوبی واقع شده و در سال ۱۳۶۰ق باز شده است.
• باب صافی: در گوشه جنوب غربی دیوار صحن واقع شده است.
• باب صاحب الزمان: در دیوار غربی صحن واقع شده است.
• باب الجواهریه: در دیوار شمالی صحن واقع شده است.
• باب القریش: در دیوار شمالی قرار دارد.

بر سردر ورودی‌ های حرم آیاتی از قرآن، اشعاری به زبان فارسی و عربی، تاریخ کتابت و نام کاتب آن ها درج شده است.