راهنمای دریافت پلاک خودرو ویژه معلولان و جانبازان در ایران

تقریبا ۱۵ درصد از جمعیت جهان یعنی بیش از یک میلیارد نفر با نوعی از محدودیت‌های جسمی و حرکتی زندگی می‌کنند. در ایران هم بیش از 10 میلیون نفر شهروند با نیازهای ویژه داریم که نزدیک به 4 میلیون نفر از آن‌ها دارای معلولیت شدید یا خیلی شدید هستند. این یعنی حدود 10 درصد جمعیت کشور افراد با نیازهای ویژه هستند.
اگر خانواده‌های آن‌ها را هم حساب کنیم تعدا افراد درگیر شرایط خاص جسمی به 25 درصد جمعیت کشور هم می‌رسد. از این تعداد فقط حدود یک میلیون و ۴۶۷ هزار و ۸۰۵ نفر تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار دارند.

یکی از نیازهای اصلی این افراد فراهم کردن دسترسی راحت به مکان‌های عمومی است تا برای درمان، تحصیل، شغل و … استقلال داشته باشند. از آنجایی که در شهرهای امروزی داشتن ماشین ضروری است، یکی از خدمات مهمی که در بیشتر کشورها برای این افراد درنظر گرفته می‌شود اختصاص پلاک ویژه ماشین است.
در ایران هم از ابتدای سال ۹۱ تاکنون، تقریبا ۳۱ هزار پلاک برای استفاده افراد با نیازهای ویژه (معلولان و جانبازان) صادر شده است. اگر شما هم می‌خواهید برای ماشین خود یا یکی از عزیزان‌تان درخواست پلاک ویژه بدهید و پیچیدگی‌های اداری سردرگم‌تان کرده است، حتما تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید.

پلاک ویژه چیست؟

پلاک ویژه، پلاکی برای ماشین‌های افراد با نیازهای ویژه است. پلاک ویژه هم دقیقا در اندازه و مشخصات پلاک‌های کشوری (۱۱ × ۵۲) ساخته می‌شود. اما در این پلاک به جای کد حرفی از علامت انسان نشسته بر روی صندلی چرخدار (ویلچر) استفاده می‌شود. البته برای اینکه عملیات شماره‌گذاری و تخصیص پلاک و ثبت تخلفات با دقت انجام شود در نرم‌افزار شماره‌گذاری برای ثبت این پلاک‌ها و به‌جای تصور از کد حرفی (ژ) استفاده می‌شود.

درواقع شماره‌‌گذاری پلاک ویژه شامل یک عدد دو رقمی در سمت چپ، یک عدد سه رقمی در سمت راست آرم صندلی چرخ‌دار است. نکته مهم درباره سریال و عددهای پلاک ویژه این است که هر سریال پلاک مرکز استان به دو قسمت تقسیم می‌شود:

مزایای پلاک ویژه چیست؟

پلاک ویژه برای بهبود شرایط زندگی افراد با نیازهای ویژه صادر می‌شود. بنابراین به دارندگان این پلاک مزایا و امکاناتی تعلق می‌گیرد تا رفت‌وآمدهای آن‌ها را در شهر راحت‌تر بکند. درواقع هدف اصلی این است که دسترسی این افراد به خیایان‌ها و معابر عمومی شهرها با این پلاک راحت‌تر شود. به‌طور کلی مزایای اصلی پلاک ویژه عبارتند از:

استفاده از پارکینگ‌های حاشیه‌ای معابر و پارکینگ‌هایی که برای معلولین تابلو‌گذاری شده است. (پارک کردن ماشین‌های دیگر در این محل تا 100 هزار تومان جریمه دارد)
امکان وارد شدن به محدوده طرح ترافیک در شهرهای که محدوده ترافیک دارند. (تقریبا بیشتر مراکز درمانی و خدمات پزشکی این افراد در داخل محدوده طرح ترافیک هستند یا محل سکونت خود فرد در محدوده طرح است.)
کارت سوخت با سهمیه ویژه معلولان و جانبازان (برای ماشین‌های بنزین‌سوز ۱۰۰ لیتر و ماشین‌های دوگانه‌سوز ۷۰ لیتر)

شرایط گرفتن پلاک ویژه

تمامی جانبازان 50٪ به بالا که مشکل جسمی حرکتی دارند و معلولین شدید و خیلی شدید حرکتی می‌توانند برای دریافت پلاک ویژه اقدام کنند. این پلاک صرفاً برای معلولینی صادر می‌شود که کارت معلولیت با عبارت شدید یا خیلی شدید داشته باشند و از طرف سازمان بهزیستی استان محل سکونت‌شان برای دریافت پلاک ویژه معرفی شوند.
اگر فرد تحت پوشش مراکز شبانه‌روزی باشد یا در محل دیگری نگهداری شود، مشمول دریافت پلاک ویژه نیست.

آیا پلاک ویژه به نابینایان و ناشنوایان هم تعلق می‌گیرد؟

اختصاص پلاک ویژه به ناشنوایان و نابینایان یکی از چالش‌های سازمان بهزیستی و پلیس راهور است. پلاک ویژه تقریبا فقط برای معلولان جسمی و حرکتی صادر می‌شود، سازمان بهزیستی تلاش می‌کند توافقی با سازمان ناجا داشته باشد تا این پلاک‌ها برای معلولان شنوایی شدید و عمیق نیز صادر شود.
پلیس راهور می‌گوید صادر کردن پلاک ویژه برای نابینایان و ناشنوایان می‌تواند ترافیک در محدود طرح را بالا ببرد. اما سازمان بهزیستی می‌گوید این دسته از افراد با نیازهای ویژه هم باید بتوانند از امکاناتی مثل سهیمه سوخت ویژه و جایگاه‌های پارک مخصوص معلولان استفاده کنند.

البته در سایت کانون ناشنوایان ایران نوشته شده که ناشنوایان زیر ۶۰ سال با درجه شنوایی ذهنی در حد خیلی شدید می‌توانند برای پلاک ویژه درخواست بدهند. یعنی این پلاک به افراد ناشنوای بالای 60 سال تعلق نمی‌گیرد.

شرایط ماشین برای دریافت پلاک ویژه

برای گرفتن پلاک ویژه ماشینی که قرار است پلاک روی آن نصب هم باید شرایط زیر را داشته باشد:

ماشین باید سواری باشد
ماشین باید شخصی و سندش به‌نام باشد
مالک پلاک حق مسافرکشی و کار با ماشین را ندارد

چه کسانی می‌توانند از پلاک ویژه استفاده کنند؟

ماده 3 آیین‌نامه راهنمایی‌ورانندگی می‌گوید مالک پلاک دقیقا فردی است که پلاک به‌نام او صادر می‌شود. پلاک ویژه هم فقط به‌نام خود فرد معلول یا جانباز صادر می‌شود. اگر هم فرد مالک پلاک ویژه فوت کند این امتیاز از او سلب خواهد شد.
البته چون برخی از این عزیزان با توجه به شرایط جسمانی خاص خودشان نمی‌توانند رانندگی کنند، به‌عنوان مالک پلاک می‌توانند یکی از افراد خانواده درجه یک خود (پدر یا مادر، برادر یا خواهر، فرزندان و همسر) را راننده ماشین با پلاک ویژه معرفی کنند.

درضمن اگر دارنده پلاک ویژه می‌خواهد خودش با ماشین رانندگی کند، با توجه به محدودیت‌های جسمی نوشته‌شده در گواهینامه او باید ماشین در مراکز مجاز با وسایل و امکانات ویژه رانندگی این افراد تجهیز شود.

نحوه دریافت پلاک ویژه

برای گرفتن پلاک ویژه اول باید درخواست کتبی از طرف معلولان متقاضی به واحدهای مددکاری شهرستان‌ها فرستاده شود. اگر فرد شرایط اولیه دریافت پلاک ویژه (معلولان جسمی حرکتی متوسط، شدید و خیلی شدید مطابق با دستورالعمل) را داشت به کمیته توانبخشی ارجاع و بعد از تایید نهایی توسط مدیر شهرستان به استان مربوطه ارجاع داده می‌شود. بهزیستی استان‌ها باید لیست همه افراد دارای شرایط دریافت پلاک ویژه شهرستان‌های مربوط به منطقه خودشان را به بهزیستی کل کشور اعلام کنند.

در نهایت سازمان بهزیسی کل کشور لیست کامل تمامی افرادی که شرایط گرفتن پلاک ویژه را دارند، به‌شکل محرمانه و مهر شده در اختیار معاونت فنی مهندسی و خدمات ترافیک پلیس راهور قرار می‌دهد. این اطلاعات روی سایت راهور بارگزاری می‌شود و معلولان می‌توانند با در دست داشتن مدارک شناسایی و معرفی‌نامه استان به واحدهای تعویض پلاک مراجعه و پلاک خود را تعویض کنند.

مدارک لازم برای گرفتن پلاک ویژه معلولان

مدارک مورد نیاز برای تعویض پلاک و گرفتن پلاک ویژه عبارتند از:

اصل کارت شناسایی معلولین (شامل کد ده رقمی و کلمه کلمه شدید/ خیلی شدید)
معرفی‌نامه از اداره کل بهزیستی استان
اصل کارت ملی
اصل شناسنامه
اصل سند ماشین
اصل شناسنامه ماشین
اصل کارت ماشین
بیمه شخص ثالث
مفاصا حساب شهرداری
برگه معاینه فنی معتبر
گواهی عدم خلافی
فیش پرداخت هزینه پلاک

مدارک لازم برای گرفتن پلاک ویژه جانبازان

جانبازان باید برای گرفتن پلاک ویژه مدارک زیر را ارائه کنند:

اصل کارت جانبازی
اصل کارت ملی
اصل شناسنامه
اصل سند ماشین
اصل شناسنامه ماشین
اصل کارت ماشین
بیمه شخص ثالث
مفاصا حساب شهرداری
برگه معاینه فنی معتبر
گواهی عدم خلافی
فیش پرداخت هزینه پلاک

انتقال مالکیت یا تعویض پلاک ویژه چگونه است؟

اگر فرد جانباز یا معلول از قبل ماشین با پلاک عادی دارد یا یک ماشین دست دوم با پلاک عادی خریده باز هم می‌تواند برای گرفتن پلاک ویژه اقدام کند. به‌طور کلی به هر فرد معلول فقط یک زوج پلاک ویژه معلولین و فقط برای ماشین سواری تعلق می‌گیرد.
در زمان فروش ماشین هم فرد می‌تواند به واحد شماره‌گذاری یا مراکز تعویض پلاک استان مراجعه کرده و کارهای ثبت انتقال مالکیت ماشین و فک پلاک ویژه را در سیستم راهور انجام بدهد.

مراکز تعویض پلاک ویژه معلولین

شماره‌گذاری پلاک ویژه و خدمات پس از شماره‌گذاری مربوط به آن فقط در واحدهای شماره‌گذاری راهور مراکز استان‌ها انجام می‌گیرد. یعنی شماره‌گذاری ماشین‌ها با پلاک ویژه معلولین در کارخانجات ممنوع است. نصب پلاک ویژه معلولین روی ماشین مربوطه هم باید در مراکز تعویض پلاک انجام شود.

همچنین بخوانید:

جرم دستکاری و مخدوش کردن پلاک خودرو چیست؟

دستکاری پلاک خودرو ها و مجازات آن : بر اساس قانون تغییر در پلاک وسیله نقلیه جرم به حساب می‌آید و قانون برای آن مجازاتی در نظر گرفته است.

جانبازان و معلولین می‌توانند همراه مدارکی که در بالا گفته شد برای نصب پلاک ویژه به آدرس‌های زیر درتهران مراجعه کنند: