آیین های کهن زمستانی و بهاری در اصفهان و کاشان

تحقیق در مورد فرهنگ قومی و بومی اصفهان

شهر باستانی اِصفَهان در مرکز ایران قرار دارد و مرکز استان و شهرستان اصفهان است. همچنین به عنوان سومین شهر پهناور ایران پس از تهران، مشهد و سومین شهر پرجمعیت ایران پس از تهران و مشهد شناخته می شود.

فرهنگ بومی استان اصفهان

شهر اصفهان در میان سال های ۱۰۵۰ تا ۱۷۲۲ میلادی به ویژه در قرن شانزدهم میلادی در میان حکومت صفویان هنگامی که برای دومین بار (پس از دوران سلجوقیان) پایتخت ایران شد، رونق فراوانی گرفت. حتی امروزه نیز شهر مقدار زیادی از شکوه گذشته خود را حفظ کرده است. بناهای تاریخی متعددی در شهر وجود دارد که تعدادی از آن ها به عنوان میراث تاریخی در یونسکو به ثبت رسیده اند.

شب اسفند در اصفهان

در کاشان و اطراف آن ماه را سى روز محاسبه مى کنند و براى گرفتن جشن شب اول اسفند قرار جشن مى گذارند. از یک ماه تا چهل روز پیش از اسفند قرار مى گذارند که در یک روز و یک شب همه ٔ اهل آبادى شب اسفند بگیرند. این نوع محاسبه را به کاشى ها منسوب مى دارند.

آتش افروزى و جل جلانى در اصفهان

در نطنز و آبادى هاى آن رسم است که در شب هاى هفدهم، هیجدهم و نوزدهم دى ماه کودکان در دسته هاى مختلف جمع مى شوند و هر دسته در یکى از تپه ها و بلندى هاى آبادى بوته و خار و هیزم را که از پیش جمع کرده اند آتش مى زنند به طورى که شعله هاى آتش سراسر آبادى را روش کند. آنها معتقدند روشنائى اگر به درخت ها برسد آن سال میوه و سردرختى بیشتر مى شود و آفات از بین مى رود. برخى به نیت آنکه درختان میوه بیشترى بدهند به قبرستان رفته و سنگ هاى کوچک و بزرگ جمع مى کنند و به شاخه هاى درختان مى آویزند. در مراسم آتش افروزى بعد از خاموش شدن آتش ها و تاریکى دوباره به ده برمى گردند و به یک نفر توبره ٔ بزرگى مى دهند و به حالت گروهى به در خانه ها رفته، گاهى دسته ها با هم برخورد مى کنند و با هم درگیر مى شوند تا یکى پیروز شود.

چله ٔ بزرگ و چله ٔ کوچک در اصفهان

در مرق (Marag) کاشان براى زمستان تقسیم بندى مخصوص دارند: ده روز اول زمستان و چهل روز بعد از آن را ‘چله ٔ بزرگ’ و بیست روز بعدى را ‘چله ٔ کوچک’ مى دانند و به ده روز بعد ‘امن و بهمن’ مى گویند. از ده روز باقى مانده هفت رو ‘سرما پیرزن’ و سه روز ‘سرما عجوزه’ است.

در جوشقان استرک کاشان هم چله از دهم دى ماه شروع مى شود و تا بیستم بهمن ادامه دارد. این چهل روز را به چهار قسمت کرده اند که هر قسمت ده روز است و هر ده روز نامى دارد: ده روز اول را چله ٔ بزرگ یا چله ٔ قوس مى نامند. ده روز دوم را چله ٔ کوچک و ده روز سوم را چله ٔ برزگر و ده روز چهارم را چله ٔ جولا مى نامند. در این مدت بنا به رسم محل برزگران به خانه ٔ مالک مى روند و برف بام ها را پائین مى کنند. در آن روز زن ارباب آش هوا مى پزد تا بعد از روئیدن برف ها از این آش میل کنند.

همچنین بخوانید:

ویژگی های آوایی و دستوری لهجه اصفهانی

لهجه اصفهانی با تغییرات آوایی منحصربه فردی همچون تبدیل برخی مصوت ها و فرسایش شناسه های فعلی، یکی از گویش های شاخص فارسی میانه محسوب می شود.

اسنبدى کاشان

مردم کاشان و اطراف آن ماه هاى سال ار سى روز حساب مى کنند و یک سال را سیصد و شصت روز و حساب پنج روز باقیمانده را جدا نگه مى دارند و آن را پنجه مى نامند. به این ترتیب، بیست و پنجمین بهمن ماه تقویم رسمى شب اول اسفند است که آن را شب اسبند رعینى یا زراعتى مى نامند و عقیده دارند هر سال ده پانزده روز قبل از رسیدن اسفند باد معتدل مى وزد که به آن ‘باد اسبند’ مى گویند و آن را پیک بهار مى دانند.

در این شب دکاندارها دکان ها را چراغانى مى کنند. آرایش دکان هاى سبزى فروشى بسیار زیبا صورت مى گیرد. آجیل فروشان براى اسبندى آجیل آچار درست مى کنند و خوردن این آجیل در این شب رسم است.

اهالى کاشان در این شب براى شام پلو مى پزند و پلو ماهى دودى یا چلو با کوکو مى پزند یا کشمش پلو مى خورند. پنیر و ماست نیز بر سر سفره براى شگون مى گذارند. معتقدند در این شب نباید تخم مرغ خوردو باید آن را در خانه نگاه داشت.