کاربرد پرانتز (کمانک) در نگارش فارسی و نکات مهم آن

کاربرد پرانتز یا کمانک ()

پرانتز چیست و چه نقشی در جمله دارد؟

پرانتز واژه ای فرانسوی است و در زبان انگلیسی parenthesis, bracket و یا parentheses گفته می شود. معادل فارسی که برای این واژه در نظر گرفته شده کمانک و یا دو هلال است. پرانتز در واقع دو نیم دایره عمودی است برای آوردن توضیحاتی از قبیل تاریخ ها، عبارت ها یا جمله های تکمیل کننده یا توضیح دهنده، ذکر مثال ها، معنای واژه ها و اصطلاحات، معادل کلمه ها، ارجاع ها، ذکر منابع، نشانه های اختصاری، تلفظ کلمه ها و مانند اینها به کار می رود.

کاربردهای پرانتز در نگارش فارسی

در این مقاله از دلگرم همه این موارد را با ذکر مثال های کاربردی برای شما گردآوری کرده ایم و امیدواریم برای شما مفید باشد.

ذکر معادل یک اصطلاح یا واژه

یکی از کاربردهای پرانتز در نگارش فارسی، ذکر معادل یک اصطلاح یا واژه در زبانی دیگر و یا مترادف آن در همان زبان است.

پرانتز (کمانک) یکی از علائم نگارشی در زبان فارسی است.

فولکلور (باورهای عامیانه و یا به عبارتی مجموعه عقاید، اندیشه ها، قصه ها، آداب، رسوم، ترانه ها و هنرهای ساده و ابتدایی یک ملت) 

گیتی (جهان) 

نکته: اگر کلمه و معنای آن به تنهایی و در خارج از یک جمله باشند، در این مورد، به جای پرانتز از علامت دو نقطه (:) و یا مساوی (=) هم می توان استفاده کرد.

نام قدیمی یک شهر، شهرت یک فرد و یا نام کامل یا لقب یک شخص

شهر بابل (بارفروش) از شهرهای کهن استان مازندران است.

میرزا محمدتقی خان فراهانی (امیرکبیر) یکی از صدراعظم های ایران در زمان ناصرالدین شاه قاجار بود. 

توضیحات تکمیلی در داخل متن

هنگام شروع نقل، نخست یک پیشخوان که شخصی است از دوستداران نقل و اغلب فرزند نقال (و گاهی نقال معتبر نسل بعد) غزلی یا قطعه ای یا شعری دیگر را از شاعران بزرگ پیشین به آواز می خواند.

اسدی طوسی (در گرشاسبنامه) و نظامی گنجوی (در لیلی و مجنون، خسرو و شیرین، اسکندرنامه) و فخرالدین اسعد گرگانی (در ویس و رامین) چند بار می گویند که داستان خود را از دهقانان و راویان گرفته اند. 

در تعزیه دوره چندین دسته شبیه گردان با فاصله های معین (به طوری که کار یک دسته مزاحم کار دسته دیگر نشود) هر کدام خلاصه یک دستگاه تعزیه را به ترتیب نمایش می دادند. 

بیان تاریخ و یا سال وقوع حادثه ای

با ظهور مذهب مسیح و سقوط امپراتوری روم (474 میلادی) و تسلط کلیسا، نمایش ممنوع اعلام شد.

اروپا در قرون وسطی (قرن 5 تا 15 میلادی)، دوران تاریکی و رکود را گذراند.

بیان تاریخ تولد و وفات

گاهی درون متن، تاریخ تولد و وفات مشاهیر، داخل پرانتز، پس از نام ایشان ذکر می شود.

آشیل (523 456 ق.م) را نخستین تراژدی نویس می دانند.

ذکر منبع درون متن

برای ذکر نام منبع، نام نویسنده و شماره صفحه در میان متن (ارجاع درون متنی) از کمانک استفاده می شود

«حسن شیرزاد معروف به شیخ حسن شیرزاد، از خیمه شب بازان قدیمی تهران بود». (بیضایی، 1388، 110)

بیان حالت ادای دیالوگ در نمایشنامه

در نمایشنامه ها و فیلمنامه ها برای بیان حالت ادای دیالوگ ها توسط بازیگران و یا کنش های آن ها می توان از پرانتز استفاده کرد.

مشدی: (با حواس پرتی) اون یه هفته هم دووم نیاورد. تلف شد حیوون.
مراد: عجب! خب تقصیر من چیه؟ تو که خودت حیوون رو دیدی و پسندیدی! (بلند می شود و سیگار را زیر پا خاموش می کند و می رود.)

نکته: گاهی در چنین مواقعی در نمایشنامه ها و فیلم نامه ها از علامت قلاب یا کروشه ([ ]) استفاده می شود.

همچنین بخوانید:

کاربرد گیومه در نگارش فارسی: از نقل قول تا تأکید

آشنایی با موارد استفاده و قواعد صحیح به کارگیری علامت گیومه («») در متون فارسی برای نقل قول مستقیم، تأکید بر عبارات و معرفی اصطلاحات تخصصی.

پرانتز در فرمول های ریاضی

کمانک یا پرانتز در ریاضی هم کاربرد دارد؛ به عنوان مثال برای نوشتن حاصل یک عبارت در ریاضی، آن عبارت را میان پرانتز قرار می دهند.

(a + b)2=a2+2ab+b2

نکته هایی درباره کاربرد پرانتز

1- نوشتن دو پرانتز پشت هم یا دو پرانتز درون یکدیگر فقط در فرمول ها و عملیات های ریاضی وجود دارد و در نگارش فارسی رواج ندارد.

2- پس از کلماتی چون از قبیل، مانند، شامل، مثل، برای نمونه و مانند این ها از پرانتز استفاده نمی شود.

خیمه شب بازی در زمان قاجار، در بیشتر شهرهای بزرگ ایران مانند تهران، تبریز، اصفهان، شیراز و... رایج بود. 

3- یک کمان یا پرانتز بسته بعد از عدد یا حروف و یا هر چیزی که برای شمارش اجزای موضوعی به کار می رود، در واقع در حکم خط تیره و یا نقطه را دارد و ممکن است با توجه به شیوه نامه آن نوشتار هرکدام از این موارد استفاده شود.

1)            الف.              A

2)            ب.                B  

نحوه تایپ پرانتز یا کمانک

در صفحه کلید رایج و صفحه کلید استاندارد فارسی برای باز کردن پرانتز، دکمه shift و عدد (0) صفر، (shift + 0) و برای بستن پرانتز، دکمه shift و عدد (9) نُه، (shift + 9) را می فشاریم.