هجا در زبان فارسی: تعریف، الگوها و نکات مهم

هجا چیست ؟

هجا یک واحد گفتار است که با هر ضربه هوا از ریه خارج می شود. بگذارید برای آنکه درک این مطلب ساده تر شود، خاطرات شما را در کلاس اول دبستان کمی زنده کنیم...

اگر به خاطر داشته باشید، پیش از آنکه با شکل نوشتاری و آوایی حروف آشنا بشویم، کلمات را بخش می کردیم؛ به این معنا که، با حرکت از بالا به پایینِ دست، بخشی از کلمه را ادا می کردیم. هر کلمه ممکن بود یک، تا چهار بخش داشته باشد.

در دستور امروز، به هر یک از آن بخش ها یک هجا گفته می شود. به مثال های زیر دقت کنید؛

    آب: آب (یک هجایی)
    خروس: خُ / روس (دو هجایی)
    دفترچه: دَف / تَر / چه (سه هجایی)
    کتابخانه: کِ / تاب / خا / نه (چهار هجایی)

الگوی هجایی کلمات فارسی

کلمات فارسی سه الگوی کلی دارند که عبارتند از:

1- صامت + مصوّت

    بَ  بِ  بُ  با  بو  بی

2- صامت + مصوّت + صامت

    سَر، شُل، گِل، آب، زود، دیر

3- صامت + مصوّت + صامت + صامت

    سَنْگْ، شِعْرْ، مُرْغْ، داشْتْ، گوشْتْ، ریخْتْ

نکته: برای درک الگوی هجایی کلمات فارسی ابتدا باید درباره صامت و مصوت بدانید، بنابراین توصیه می کنیم مقاله واج چیست را مرور کنید.

همچنین بخوانید:

انواع واژه در زبان فارسی و نکات مربوط به شمارش آنها

واژه یا کلمه، سومین واحد زبان است که از یک یا چند تکواژ تشکیل می شود. در این مقاله به بررسی انواع واژه از نظر ساختمان و نکات مهم در شمارش واژگان می…

چند نکته مهم درباره هجاها

1- هر هجا حداقل دو واج دارد.

2- واج اول هر هجا، حتما یک صامت است.

3- واج دوم هر هجا، حتما یک مصوت است.

4- به تعداد مصوت ها هجا داریم یا به تعداد هجا ها مصوت داریم.

5- هر هجا بیشتر از یک مصوت ندارد.

6- ما در زبان فارسی با واژگانی مواجه می شویم که ممکن است با قواعد هجایی فارسی تطابق نداشته باشد. این کلمات از زبان های دیگر مانند انگلیسی، روسی یا فرانسه وارد زبان فارسی شده اند. مثلاً ممکن است واژه ای یک هجایی با بیش از چهار واج داشته باشیم که تلفظ آن برای ما فارسی زبانان دشوار است. مثل واژه لوسْتْرْ. برای آنکه نلفظ این کلمات راحت تر شود، ما آن را به دو هجا تبدیل کرده ایم و یک واج را حذف کرده ایم و به شکل لوستِر تلفظ می کنیم که شامل دو هجا است.

    لوسْتْرْ: (یک هجایی)
    لوس / تِر (دو هجایی)