انواع واژه در زبان فارسی و نکات مربوط به شمارش آنها

واژه چیست ؟

واژه یا کلمه، سومین واحد زبان است که از یک یا چند تکواژ درست می شود، مانند:

    خانه، مدرسه، دفتر، کتاب، قلم، درست کاری، کارآفرین

انواع واژه از نظر ساختمان

• واژه ساده

واژه های ساده، واژگانی هستند که تنها از یک تکواژ معنادار ساخته شده اند و دیگر قابل تجزیه نیستند. مانند:

    دیوار، جنگل، ساعت، چوب و ...

• واژه غیر ساده

واژگان غیر ساده به اجزای معنادار کوچکتری قابل تقسیم هستند، مانند:

    عروسک، دوچرخه، پنچرگیری، ماهیتابه و ...

دستورنویسان، واژگان غیر ساده را به سه دسته تقسیم کرده اند:

• واژه های مشتق یا واژگان وندی

کلمات مشتق از یک تکواژ معنادار و یک یا چند تکواژ معناساز(پیشوند، و پسوند) ساخته می شود.

    زیبا: زیب + ا
    نویسنده : نویس + َ نده
    باهوش: با + هوش
    زهرآگین: زهر + آگین

• واژه های مرکب

این نوع از واژگان حداقل از دو تکواژ و یا بیشتر ساخته می شوند که لازم است همه آنها معنادار باشند، بنابراین اگر در واژه ای هرکدام از انواع وند به کار رفته باشد، آن کلمه مرکب نیست.

    دفترمشق: دفتر+ مشق
    کارخانه: کار + خانه
    گلاب: گل + آب
    کوله پشتی: کوله + پشتی
    دردسرساز: درد + سر+ ساز

نکته: دقت داشته باشید کلماتی مانند کوله پشتی باید با نیم فاصله نوشته شوند، چون دو کلمه کوله و پشتی واژه مستقلِ کوله پشتی را ساخته اند.

نکته: در هیچ واژه مرکبی وند به کار نمی رود.

• واژه های مشتق-مرکب

همچنین بخوانید:

تکواژ چیست؟ انواع تکواژهای آزاد و وابسته در زبان فارسی

تکواژها واحدهای زبانی هستند که از ترکیب واج ها تشکیل می شوند و نقش دستوری و معنایی مستقل دارند. در این مقاله به بررسی انواع تکواژهای آزاد و وابسته می…

کلمات مشتق- مرکب، همه ویژگی های کلمات ساده و مرکب را دارند؛ به این معنا که از حداقل دو تکواژ معنادار و یک وند ساخته می شوند.

    دانشجو: دان + -ِش + جو
    آبمیوه گیری: آب + میوه + گیر + ی
    سبزی خوردکنی: سبزی + خورد + کن + ی
    سوزوگداز: سوز + و + گداز
    یک شبه: یک + شب + ه

نکاتی درباره شمارش واژه

1- افعالی مانند ماضی بعید، ماضی نقلی، ماضی التزامی، ماضی مستمر، مضارع مستمر، آینده و مجهول که دارای فعل کمکی هستند، روی هم رفته یک واژه به شمار می آیند:

    شنیده می شود (۱ واژه)
    دارد می رود: (1 واژه)

2- همه واژگانی که بر اساس مصدرهای عربی مانند مفاعله ساخته شده اند، یک تکواژ و یک واژه به شمار می روند. مانند:

    مبارزه، مکاشفه، مجادله، محاوره، مناظره، مقابله، مشاوره، مداخله، مراقبه، مراقبت، مکاشفت و ...

3- نقش نمای اضافه -ِ یک واژه است.

    مدادِ من: مداد + ِ + من (۳ واژه)

4- برایِ یک واژه است و  -ِ متعلق به خود واژه است.

    کتاب، برای تو است: کتاب + برایِ + تو + است (4 واژه)

 5- ی اسنادی و ضمایر متصل (-َم، -َت، -َش، -مان، -تان، -شان)، هم تکواژ هستند و هم واژه؛ انواع دیگر ی فقط تکواژ محسوب می شوند.

    مدادت: مداد + -َت (۲ واژه)
    تو خردمندی: تو + خردمند+ ی (۳ واژه)

6- هم چون و هم چنین و این چنین، یک واژه به شمار می روند.

    هم چنین برای شما: هم چنین + برایِ + شما (۳ واژه)

7- شناسه های فعل، ی نکره، علامت های جمع (ها، ان، ون، ین، ات) به عنوان واژه جداگانه محسوب نمی شوند و با خود فعل یا اسم یک واژه را شکل می دهند.

8- نشانه های اختصاری مانند (ص)، (ع)، (ره)، (س) و ... حاصل یک قرارداد اجتماعی است و از نظر زبانی اعتباری ندارد؛ بنابراین در شمارش واژه نباید آن را لحاظ کنید.

9- تکواژهای آزاد قاموسی و دستوری هم در شمارش واژگان باید لحاظ شوند. اگر مایلید درباره تکواژهای قاموسی و دستوری بیشتر بدانید، توصیه می کنیم مقاله تکواژ چیست؟ را مطالعه کنید و مثال های مختلف آن را بخوانید.