فرق طلاق رجعی و طلاق بائن چیست ؟

تفاوت طلاق رجعی و طلاق بائن

طلا‌ق تنها حلا‌ل شرعی است که خود خداوند هم چندان آن را دوست نمی‌دارد و یکی از حقوق شرعی و حلا‌ل زوجین محسوب می‌شود. این حق موضوعی مهم است که با جاری ساختن آن طبق روایات و احادیث عرش الهی به لرزه می‌افتد. در این نوشتار تلا‌ش می‌شود تا این حکم شرعی حلا‌لِ نه چندان مطلوب شرع و عرف مورد شناسایی قرار گیرد.

بر اساس یک نوع تقسیم‌ بندی کلی طلاق‌ها به دو دسته رجعی و بائن تقسیم می‌شوند و هر کدام ‏دارای جنبه‌های حقوقی مختلفی بوده و آثار متفاوتی را به دنبال دارند. اما تفاوت‌های این دو نوع جدایی ‏در چیست !؟

به طور کلی تفاوت این دو طلاق به صورت ذیل خلاصه می شود.

طلاق رجعی: مرد میتواند بدون خواندن صیغه عقد به زن خود رجوع کند.

طلاق بائن: مرد حقّ ندارد به زن خود رجوع کند (منظور از رجوع این است که مرد بدون عقد با زنش آشتی کند و او را مجدّداً به همسری بپذیرد).

طلاق رجعی که در آن شوهر در مدت‌ زمان عده (مدت‌زمانی که زن بعد از طلاق یا ‏فوت شوهرش باید از ازدواج خودداری کند) می‌تواند بدون نیاز به عقد دوباره به همسر خود مراجعه ‏کرده و زندگی مشترک را از سر بگیرد.

شرح تفاوت های طلاق رجعی و طلاق بائن

1. تفاوت طلاق رجعی و طلاق باین در خصوص امکان رجوع مرد از طلاق است. بنابراین، در شرایطی که مرد می تواند در ایام عده از طلاق رجوع کند بدون این که دوباره عقدی میان آنها منعقد شود، در طلاق بائن چنین امری امکانپذیر نیست و برای اینکه زن و مرد دوباره به زوجیت هم درآیند باید عقد جدیدی میان آنها خوانده شود.
2. تفاوت طلاق رجعی و طلاق بائن این است که در صورت بائن بودن طلاق، زن در صورتی که عده نداشته باشد، می تواند بلافاصله با مرد دیگری ازدواج کند؛ اما در صورتی که طلاق از نوع رجعی باشد، زن باید تا پایان مدت عده صبر کند و سپس ازدواج کند. در غیر این صورت ، احکام ازدواج با زن شوهردار بر آن بار می شود.
3. فرق طلاق رجعی و بائن در ماده 943 قانون مدنی بیان شده است. با این توضیح که اگر شوهر زن خود را به طلاق رجعی طلاق بدهد، هر یک از زوجین که در طول مدت عده فوت شود دیگری از وی ارث خواهد برد. اما در طلاق بائن ، رابطه زوجیت به محض خواندن صیغه طلاق به پایان رسیده و هیچ یک از آنان در صورت فوت دیگری ارثی نمی برند .
4. تفاوت طلاق رجعی و طلاق بائن از آنجایی ناشی می شود که در طلاق رجعی زن کماکان در حکم زوجه مرد است و مرد موظف به ایفای تکالیفی در برابر زن خود می باشد. به عنوان مثال، با این که زن و مرد از هم جدا شده اند، اما به لحاظ شرعی مرد نمی تواند تا زمانی که مدت عده به پایان نرسیده است مطلقه رجعیه را از محل سکونتش یعنی منزل خود خارج کند.
5. تفاوت آخر مربوط به نفقه زن در طلاق رجعی و بائن است . بر اساس ماده 1109 قانون مدنی نفقه مطلقه رجعیه در زمان عده بر عهده شوهر است ؛ مگر این که طلاق به علت ناشزه بودن زن رخ داده باشد. اما اگر انحلال نکاح به علت طلاق باین بوده باشد، زن حقی برای دریافت نفقه نخواهد داشت .

طلاق رجعی چیست ؟

در طلاق رجعی مرد می‌تواند تا زمانی که عده پایان نیافته، بدون انشای عقد نکاح جدید به همسر خود رجوع نماید. به چنین طلا‌قی، طلاق رجعی و به چنین زنی مطلقه رجعیه گویند. بازگشت مرد به سوی همسر خود در چنین طلا‌قی ممکن است با ادای لفظ یا انجام فعلی صورت گیرد.

در طلا‌ق رجعی جدا از این که در مدت عده، شوهر حق رجوع دارد، طرفین حقوق و تکالیفی را نیز دارا می‌باشند که با حقوق و تکالیف طلا‌ق بائن تفاوت دارد. به عنوان مثال، اگر در طلا‌ق رجعی، زن یا شوهر بمیرند، از هم ارث می‌برند و زن مستحق دریافت نفقه است. مرد نیز حق ندارد تا زمانی که مدت عده به پایان نرسیده است، مطلقه رجعیه خود را از محل سکونتش؛ یعنی منزل خود خارج نماید. در طلا‌ق رجعی زن و مرد از احصان خارج نمی‌شوند و در این زمان اگر مرتکب زنا گردند، زنای آنها زنای محصنه محسوب می‌‌شود.

با وجود پیش‌ بینی این حقوق و تکالیف در مورد مطلقه رجعیه که منزلت او را تا شأن یک همسر حقیقی ارتقا می‌دهد؛ گویا که اصلا‌ً طلا‌قی صورت نگرفته است برخی فقها وی را در مدت عده در حکم زوجه دانسته و بعضی دیگر او را زوجه حقیقی تلقی می‌کنند. به عبارت دیگر، از دیدگاه برخی علما، طلا‌ق رجعی نهاد خانواده را از هم نمی‌پاشد و استمرار آن برقرار می‌باشد.

به طلاقی گفته می‌شود که در زمان عِدّه، مرد می‌تواند به همسرش رجوع کند؛ یعنی می‌تواند بدون عقد ازدواج، او را دوباره همسر خود کند. این نوع از طلاق در برابر طلاق بائن است که در آن مرد حق ندارد بدون عقد مجدد به زن رجوع کند.

آثار طلاق رجعی

طلاق رجعی آثاری را به همراه دارد که به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:‏

1. در جدایی رجعی و در مدت‌زمان عده، مرد بایستی به همسر خود نفقه پرداخت کند.‏
2. زن و شوهر در دوران عده از یکدیگر ارث می‌برند.‏
3. زن در دوران عده طلاق رجعی حق ازدواج با هیچ مردی را ندارد.‏
4. مرد در دوران عده همسر خود نمی‌تواند با خواهر وی ازدواج کند و برای ازدواج با خواهرزاده و ‏برادرزاده همسر خود نیز بایستی از او اجازه بگیرد.‏
5. مرد برای ازدواج در دوران عده همسر خود در طلاق رجعی نیاز به اجازه دادگاه دارد.‏
6. رابطه نامشروع زن در زمان عده، حکم رابطه زن شوهردار را دارد.‏

با توجه به مطالب عنوان شده می‌توان این‌گونه استنباط کرد که رجعی بودن طلاق تنها به دنبال ‏حفظ منافع مرد نیست؛ بلکه شرایطی را ایجاد می‌کند که منافع زن و مرد، هر دو پوشش داده شوند.‏

طلاق بائن چیست ؟

طلاق بائن به طلاقی گفته می شود که مرد در زمان عده حق رجوع به زن را ندارد. در طلاق بائن مرد بعد از زمان عده می تواند مجددا با او ازدواج کند.

طلاق به معنای گشودن گره و رها کردن است. همچنین طلاق از نظر لغوی در معنای ترک کردن نیز آمده است و در اصطلاح عبارت از پایان‌ دادن زناشوئى به‌وسیله زن یا شوهر است. باید توجه داشت که اساساً طلاق در عقد ازدواج دائم مطرح می‌شود؛ ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی در این باره مقرر داشته است :«طلاق مخصوص عقد دائم است و زن در منقطعه با انقضای مدت یا بذل آن از طرف شوهر از زوجیت خارج می‌شود.»

طلاق بائن بدان معنی است که در زمان عده، زوج حق رجوع به زوجه را ندارد و چنان‌چه خواستار زندگی مجدد با زوجه مطلقه‌اش باشد، باید تا انقضای مدت عده صبر کرده و بعد از آن با عقد نکاح مجدد او را به همسری درآورد.

بائن به معنی جدائی است و طلاق بائن را از آن رو به این نام گفته‌اند که در آن حق رجوع برای شوهر شناخته نشده است و با وقوع طلاق رابطه نکاح به طور قطعی منحل می‌شود.

در مورد این نوع جدایی می‌توان این‌گونه عنوان کرد که تمام حقوقی که زن و شوهر در طلاق رجعی ‏نسبت به یکدیگر دارند، در این نوع طلاق از آن‌ها سلب و گرفته می‌شود.‏

کلیه طلاق‌ها رجعی می‌ باشند مگر در شرایط زیر:‏

1. طلاق قبل از نزدیکی: جدایی که قبل از وقوع زناشویی (نزدیکی) اتفاق بیفتد. ‏چنانچه مردی همسر خود را قبل از وقوع نزدیکی (آمیزش جنسی) طلاق دهد، این جدایی از جنس ‏بائن خواهد بود.‏
2. طلاق زن یائسه: یائسگی یکی از مراحل طبیعی زندگی زنان است که معمولاً در حدود سن ۴۵ تا ۵۵ سالگی آغاز ‏می‌شود. در این زمان تخمدان‌ها به میزان کمتری هورمون‌های زنانه، به‌خصوص استروژن را ترشح ‏کرده و سبب بروز علائم یائسگی می‌شوند.
   در ابتدا عادت ماهیانه نامرتب شده و سپس به‌طور کامل ‏قطع می‌شود. زنانی که به مدت یک سال عادت ماهیانه نداشته باشند یائسه محسوب می‌شوند. حال ‏با توجه به این تعریف چنانچه مردی همسر یائسه خود را طلاق دهد، از نوع بائن بوده و مرد بدون ‏عقد جدید نمی‌تواند به زندگی مشترک خود بازگردد.‏
3. طلاق خلع: طلاق خلع آن است که زن به‌واسطه کراهتى که از شوهر خود دارد، در مقابل مالى که به شوهر ‏می‌دهد جدا شود، اعم از اینکه این مال دقیقا معادل مهر و یا بیشتر و یا کمتر از مهر باشد.‏
4. طلاق مبارات: طلاقی است که در آن زن و شوهر هر دو از یکدیگر کراهت داشته باشند ولى در این صورت مالی ‏که زن به شوهر خود می‌دهد نباید بیش از میزان مهریه باشد.‏ لازم به توضیح است درصورتی‌که در طلاق خلع و مبارات، زن از آنچه که به مرد داده است پشیمان ‏شود و آن را دریافت نماید، طلاق به رجعی تبدیل می‌شود.‏
5. سومین طلاق: سومین جدایی که بعد از سه وصلت پی‌درپی رخ دهد نیز از جنس بائن بوده و شوهر دیگر نمی‌تواند ‏در زمان عده به همسر خود رجوع کند.

شایان‌ ذکر است که طلاق‌ها با توجه به این‌ که کدام‌ یک از زوجین درخواست آن را داشته باشد نیز قابل ‏تقسیم هستند.

منبع: کتاب مختصر حقوق خانواده | نویسنده : دکتر سید حسن صفایی، دکتر اسدالله امامی

بیشتر بخوانید:

طلاق رجعی چیست و چه آثاری دارد ؟

طلاق خلع و مبارات (بیزار شدن از یکدیگر) چیست چه شرایطی دارد ؟

طلاق بائن چیست | معرفی انواع طلاق بائن