جمله معترضه چیست؟ انواع و کاربرد آن در زبان فارسی

جمله معترضه چیست؟

جمله معترضه یا میان جمله عبارتی است که در ضمنِ جمله اصلی می آید و اگر آن را حذف کنیم در معنا و مفهوم جملۀ اصلی تغییری ایجاد نمی شود. جمله معترضه معمولاً بین دو خط تیره نوشته می شود و بر دو نوع است:

معترضه دعایی

در این جمله های معترضه مفهوم دعا، نفرین یا آرزو وجود دارد. مانند؛

مادربزرگم- خدا رحمتش کند – خیلی مهربان بود.

جمله - خدا رحمتش کند- معترضه دعایی است و اگر حذف شود پیام جمله یعنی مهربان بودن مادربزرگ به درستی منتقل می شود.

معترضه توضیحی

در این میان جمله ها، درباره نهاد توضیح داده می شود؛ برای مثال؛

حافظ -که در قرن هفتم می زیست- غزل های نابی دارد.

این نوع جمله معترضه شبیه بدل است و فرق آن با بدل در این است که بدل جمله نیست و بین دو درنگ نما یا همان ویرگول نوشته می شود.

ما در متن های کهن با جمله های معترضه بیشتر سروکار داریم؛ عباراتی نظیر:

 صلوات الله علیه، سلام الله، صلی الله علیه و آله و سلّم، رضی الله عنه، رحمت الله علیه، عزّوجل و ...

نکته: اغلب این جملات معترضه در روزگارِ ما، با علامت های اختصاری در متن دیده می شود.

همچنین بخوانید:

شبه جمله و صوت در دستور زبان فارسی: تفاوت و کاربرد

این مقاله به بررسی تعریف، تفاوت ها و شباهت های شبه جمله و صوت در زبان فارسی می پردازد و با ارائه مثال های متعدد، کاربردهای هر یک را در بیان حالات…

جمله های معترضه در شعر هم کاربرد دارد و برای درک مفهوم شعر باید این جمله ها را شناسایی کنیم.

من نِیَم جنس شهنشه –دور از او-
 لیک دارم در تجلی نور از او
مثنوی معنوی، مولانا