​اهمیت گلخانه و مزایای کشت گلخانه ای

احداث گلخانه و کشت گلخانه ای 

گلخانه یکی از راه حل های مدرن برای مبارزه با سرما، گرما و کم آبی می باشد و در بسیاری از کشور های قطبی یا کشور های استوایی که دارای آب و هوای سرد یا گرم هستند و یا با مشکل کم آبی رو به رو هستند، احداث گلخانه می تواند بهترین گزینه برای تولید میوه و سبزیجات در این مناطق باشد.

با توجه به نیاز روزافزون بازار، چه از نظر تولید گل و گیاهان زینتی و چه از نظر سبزیجات و صیفی جات خارج از فصل این روش تولید و کشت، امروزه به یکی از سود آورترین بخش های کشاورزی تبدیل شده است.

کشاورزی در گلخانه ها نسبت به کشاورزی در فضای آزاد و در زمین های کشاورزی دارای دردسر و مشکلات کمتری است؛ به علاوه بازه ی زمانی برای به ثمر نشستن و برداشت محصولات نیز نسبت به کشاورزی سنتی، کوتاه تر است، بنابراین با در نظر گرفتن این موارد می توان به این نتیجه رسید که کشاورزی گلخانه ای می تواند سودآوری بیشتری داشته باشد. می توان گفت که سود گلخانه گاهی ده‌ها برابر از کشاورزی معمولی است.

برای تولید و پرورش تجاری گیاهان و میوه جات با کیفیت بالا و در تمام طول سال باید شرایط محیطی مطلوب به همراه کنترل عوامل خسارت زا نظیر باد، طوفان های ویرانگر، سرما و یخبندان و … در نظر گرفت که با رعایت و  مدیریت آن ها می توان به محصول مرغوب و به تبع آن سودآوری مد نظر رسید.

تعریف گلخانه

گلخانه یا Green house به فضای محدودی اطلاق می شود که قابلیت کنترل شرایط محیطی مناسب را برای رشد گیاهان از نواحی مختلف در طی فصول مختلف یک سال داشته باشد. گلخانه یا گیاه خانه محلی برای کشت گیاهان است، که به وسیله پوشش‌های شفاف پوشیده شده‌است. پوشش گلخانه باعث ایجاد اثر گلخانه‌ای و محبوس شدن انرژی خورشیدی درون گلخانه می‌گردد. گلخانه‌ها که از نظر اندازه متغیرند گیاهان را از سرمای بیش از حد زمستان یا گرمای بیش از حد تابستان حفظ می‌کنند.

طبق این تعریف از جمله عملکرد گلخانه، فراهم کردن شرایط محیطی لازم و مورد نیاز محصولی معین است.گلخانه ها بر حسب اینکه چه نوع مصالح ساختمانی در آن‌ها بکار برده شده است به نوع ثابت و متحرک تقسیم‌بندی می شوند.

شغل کشاورزی از جمله شغل های بسیار پردرآمد و البته پر زحمت است. برخی از افراد کشاورز به منظور اینکه از سختی کار بکاهند، به پرورش محصولات کشاورزی در گلخانه ها پرداخته اند. اما با این وجود پرورش گلخانه ای محصولات نیز نیاز به مراقبت های خاص خود نیز می باشد.

راه اندازی گلخانه

برای تاسیس یک گلخانه لازم است که فرد حتما با مقدمات کشاورزی و اوضاع بازار آشنایی داشته باشد. برای وارد شدن به روند زراعت گلخانه ای، اول از همه به یک زمین کشاورزی نیاز است. بعد از آن نوبت به گلخانه می‌رسد که بسته به اینکه چقدر سرمایه اولیه موجود می باشد، نوع و میزان هزینه آن تغییر می‌کند

گلخانه ها شرایط بهینه اقلیمی، برای رشد گیاهان را تامین می کنند. در ساخت گلخانه ها کمتر باید به عادات و رسوم محلی و منطقه ای توجه کرد و باید گلخانه را بر اساس نیاز عمومی محصول و شرایط اقلیمی نواحی مختلف ساخت. گلخانه‌ها انواع مختلفی دارند که ارزان‌ترین آن گلخانه چوبی است؛ گرچه عمر این گلخانه نسبت به بقیه کمتر است و هر سه‌چهار سال یک بار باید تعویض شود. اگر بخواهیم برای پنج هزار متر یا به اصطلاح پنج جریب زمین، گلخانه چوبی تهیه کنیم چیزی در حدود ۵۰-۷۰ میلیون سرمایه اولیه نیاز است که تقریبا برای شروع یک کسب و کار می تواند معقول و منطقی بنظر بیاید.

یکی از اولین تصمیماتی که باید اتخاذ شود، این است که گلخانه به صورت یک واحد جداگانه، در تماس با ساختمان های موجود و یا بصورت بخشی از ساختمانهای جدید ساخته شود.

روش‌های معمول کشت در هوای آزاد بر اساس مساعد بودن شرایط محیط صورت می‌گیرد معمولا در اکثر مناطق کشور کاشت در بهار و برداشت در اواخر تابستان و در صورت مساعد بودن هوا تا اوایل پاییز به طول می‌انجامد در روش‌های معمول کشت تمامی عملیات کاشت تا برداشت تابع شرایط محیطی است.

معمولا در سال اول در طول یک سال می توان سرمایه اولیه‌ای که برای شروع کار هزینه شده است را به دست آورد و سودآوری مناسب را از سال دوم انتظار داشت. از طرفی هزینه هایی مانند هزینه احداث، هزینه تاسیسات گرم کننده، هزینه تاسیسات خنک کننده، هزینه تاسیسات آبیاری، خرید سمپاش از جمله عامل هایی ست که برای راه اندازی یک گلخانه باید در نظر گرفت.

شرایط یک گلخانه خوب

گلخانه ها باید در مقابل نیرو های باد، باران، برف، و بار محصول مقاومت کرده و حداقل تغییرات را داشته باشند همچنین باید حداقل استانداردها و خصوصیات فنی در ساخت گلخانه در نظر گرفته شود. یکی از مهمترین مرحله مراقبت های ویژه از محصول آبیاری به موقع آن است که ۲ تا ۳ روز زمان می برد تا جوانه ها سر از خاک بیرون آورند. از زمانی که دانه در خاک فرو می رود آبیاری آغاز می شود.

گردش هوا در گلخانه ضروری است. وقتی که یک گیاه در معرض جریان هوای تازه درخارج از گلخانه باشد، هوای تازه در نزدیکی برگها تأمین شده و گیاه می تواند اکسیژن پس داده و از دی اکسید کربن تازه استفاده نماید. جریان هوا همچنین به پایین نگه داشتن رطوبت نسبی و کنترل دما در گلخانه کمک می نماید.

فعالیتهای شیمیایی صورت گرفته در فرآیند فتوسنتز گیاهان، مستقیماً متأثر از شرایط محیطی می باشد. فتوسنتز به عواملی مانند دما، شدت نور و وجود آب و مواد غذایی وابسته است. تنفس گیاه نسبت به دما ی محیطی متفاوت می باشد. محدوده دمایی توصیه شده برای بیشتر گیاهان گلخانه ای که منجر به بالاترین بازده فتوسنتزی می شود، چیزی بین ۵۰ تا ۸۵ درجه فارنهایت می باشد.

کود و آفت زدایی، از نیمه های ماه اول کاشت تا پایان برداشت محصول باید به فکر کود و تقویت درختچه های گیاهان یا میوه جات بود.

تأمین رطوبت یکی از پارامترهای مهم برای رشد و نمو گیاهان است، البته باید نیازهای رطوبتی گیاهان را بشناسیم. بعد از شناخت نیاز رطوبتی گیاهان، آن ها را در گلخانه های خاص خود جایگزین می¬کنیم یعنی همه گیاهان در یک نوع گلخانه نگهداری نمی شوند

شناسایی آفت ها و کمبودهای صیفی جات کار ساده ای نیست بهتر است در دوره های اول و تجروبه های اول کاشت، از یک کارشناس کشاورزی کمک بگیریم.آفت ها و کمبود منزم، آهن، سدیم، کلسیم و… در گیاه بسته به اقلیم و شرایط محیطی بارز می شود. و یا ممکن است یک دوره بدون آفت طی شود.

محصولات سودآور گلخانه ای

از جمله پرسودترین محصولات گلخانه ای می توان به توت فرنگی اشاره کرد. در مورد کاشت توت فرنگی باید گفت که برای شروع کار به سرمایه ی چندان زیادی نیاز نیست و می توان با حداقل هزینه برای کاشت این گیاه پر خاصیت اقدام نمود.

گیاهان دارویی مانند سرخارگل، به لیمو، آلوئه ورا، کدو پوست کاغذی و به صورت پایلوت نعناء فلفلی و مریم گلی با توجه به اینکه مقاوم به خشکی و کم توقع هستند و به لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه‌اند، می توانند بهترین گزینه فعالیت باشند.

گیاهان زینتی مثل گل‌های جعفری، اطلسی، داوودی، آهار، کلم زینتی و همچنین سبزی و صیفی جات نظیر ریحان، شاهی، شنبلیله، خیار، گوجه فرنگی از جمله گیاهانی است که کشت می‌شوند و قابلیت سودآوری و نیز جذب اقبال عمومی برای خرید و فروش را دارند.

کاشت خیار هم یکی از تقاضای مهم در بازار روز است که همواره مشتری خود را دارد خیار گلخانه ای را می شود در سال ۳ بار کشت کرد. اما بهترین زمان برای کشت این صیفی کشت زمستانه و بهاره آن است. نیمه شهریور ماه بهترین زمان برای کشت زمستانه است. این میوه بعد از ۴۵ روز از زمان کاشت ثمر می دهد و این روند تا دوماه و نیم ادامه دارد.

زعفران نیز که از آن به عنوان طلا یاد می شود طبق پیشرفت های حاصل شده در محیط گلخانه ای قابل کشت و برداشت است که در اینصورت یک مخزن درآمدزا برای هر سرمایه گذاری می تواند باشد.

یکی دیگر از محصولات پر سود گلخانه ای، پرورش قارچ است. برای فعالیت در زمینه ی پرورش قارج تنها دو سالن تولید و پرورش قارچ نیاز است، به علاوه ی یک سیستم سرمایشی و سایر تجهیزات دیگر که برای پرورش قارچ مورد نیاز است که هزینه ی معقولی دارد.

اهداف کشت گلخانه ای

•  تولید محصول در محلی که در آن محصول تولید نمی شود .
• تولید در زمانی که کشت محصول در هوای آزاد غیر ممکن است.

مزایای کشت گلخانه ای

میزان تولید محصول در واحد سطح افزایش می یابد، یعنی اگر کسی در فضای آزاد می تواند یک کیلو توت فرنگی در هر متر برداشت کند در گلخانه می تواند ۱۰ کیلو توت فرنگی در هر متر برداشت کند.

کمک به رشد و نمو چرخه اقتصادی محلی و بومی از نکات دیگر قابل ذکر است. با راه اندازی این نوع از کسب و کارها زمینه افزایش فعالیت های اقتصادی در شهرهای بزرگ و کوچک و بخصوص مناطقی که از لحاظ اقلیمی شرایط مساعدی را دارند، فراهم می شود.

صرفه جویی در مصرف آب و انرژی با توجه به خطر خشکسالی و کم آبی از مزیت های مهم راه اندازی کشت های گلخانه ای ست.

زودرسی در بازار سبزی و صیفی عامل مهمی در مسب درآمد است که پرورش دهنده با تجهیزات به وجود آورده قادر شد حداقل یک ماه در اکثر مناطق تولید زود رسی به وجود آورده و در پاره‌ای نواحی در هر زمان از سال که مایل باشد تولید را عرضه نماید.

کیفیت محصولات گلخانه‌ای به دلیل استفاده بذر خالص بسیار بالا بوده و در بساط فروشندگان به مثابه نگین درخشش دارد که خود به اهمیت اقتصادی این تولید کمک می‌کند.

جلوگیری از کوچ و مهاجرت کشاورزان و زارعان از منطقه و شهر یا روستای خود به شهرهای دیگر نیز از مزایای مهم توجه به سرمایه گذاری روی گلخانه ها می باشد.

با پیشرفت تکنولوژی امکان استفاده از تکنیکهای جدید کشاورزی مانند کشت طبقاتی در بحث گلخانه ها، نکته بسیار مهمی تلقی می شود.

معایب کشت گلخانه ای 

 
1- هزینه اولیه آن زیاد است و قسمت عظیم این هزینه صرف احداث گلخانه می شود که البته در صورت سود مند بودن محصول تولیدی این هزینه حداکثر در سه سال برگشت داده می شود .

2- نیاز به مراقبت دایمی (برخلاف کشت در هوای آزاد که با مراقبت کمتر میتوان به سود قابل توجهی دست یافت)  در کشت گلخانه ای حتی لحظه ای غفلت میتواند خسارت جبران ناپذیری وارد کند (مثلا کاهش شدید دما در گلخانه در یک شب سرد زمستانی می تواند باعث نابودی کامل محصولات گلخانه ای شود)

بیشتر بخوانید:

فواید شگفت انگیز گل و گیاه خانگی

با روش کاشت گل نرگس آشنا شوید

نگهداری و تکثیر گیاه کاکتوس

​