قانون برای چه کسانی قیم تعیین می کند ؟

یکی از مهمترین احکامی که در راستای حمایت از محجوران در شرع و قانون مدنی مشخص شده است ، تعیین قیم برای محجوران و اداره امور مربوط به آنان می باشد . محجوران مطابق قانون مدنی شامل اشخاص صغیر یعنی کسانی که به سن بلوغ نرسیده اند ، اشخاص سفیه که توانایی اداره امور مالی خود را نداشته و مجانین یا اشخاص دیوانه می باشد . بنابراین ، در برخی شرایط ، بایستی برای آنان قیمی از طرف دادگاه تعیین شود تا به کمک او امور محجوران سامان یابد . این موارد در ماده 1218 قانون مدنی بیان شده اند . به همین دلیل ، در این مقاله به بررسی تعیین قیم برای محجوران و موارد تعیین قیم مطابق قانون مدنی خواهیم پرداخت .

تعیین قیم برای محجوران

در فقه اسلامی قواعدی برای حمایت از محجوران و اداره امور مربوط به آنها پیش بینی شده است که مبنای قوانین جدید در حقوق ایران از جمله قانون مدنی و قانون امور حِسبی قرار گرفته است . مبنای تعیین قیم برای محجوران ولایتی است که قاضی دارد . بنابراین ، هرگاه محجور ولی خاص نداشته باشد ، سرپرستی و اداره امور او با قاضی خواهد بود .

لذا در فقه گفته می شود الحاکمُ ولیّ من لا ولیّ لهُ . بنابراین ، قاضی یا حاکم می تواند این ولایت را خودش به شخصه اعمال نماید و یا اینکه شخصی را از طرف خودش برای این کار انتخاب کند یعنی قیم تعیین کند .

در برخی شرایط ، حضانت و قیمومت بعد از رسیدن به سن قانونی همچنان ادامه پیدا می کند ؛ مثل افرادی که پس از رسیدن به سن قانونی ، سفیه یا مجنون می شوند و یا از کودکی سفیه و مجنون بوده و ولی خاص هم ندارند .

اما مطابق قانون مدنی ، قیمومت امروزه یک نهاد حقوقی است که شرایط و آثار قیمومت و وظایف و اختیارات قیم در آن پیش بینی شده است . بعلاوه اینکه ، قیمومت همواره از طرف دادگاه به یک شخص خاص واگذار می شود و بر کار او از طرف دادگاه نظارت می شود و در برخی شرایط عزل و انعزال قیم بعنوان ضمانت اجرای تخلف از مفاد قیمومت پیش بینی شده است .

موارد تعیین قیم مطابق قانون مدنی

به موجب ماده 1218 قانون مدنی برای اشخاص ذیل نصب قیم می شود :

• برای صغاری که ولی خاص ندارند .
• برای مجانین و اشخاص غیر رشید که جنون یا عدم رشد آنها متصل به زمان صغر آنها بوده و ولی خاص نداشته باشند .
• برای مجانین و اشخاص غیر رشید که جنون یا عدم رشد آنها متصل به زمان صغر آنها نباشد .

پدر یا جد پدری، سرپرست طفل، غیررشید یا مجنون هستند و با وجود آن‌ها نوبت به قیم نمی‌رسد بنابراین وقتی قیم تعیین و نصب می‌شود که پدر یا پدربزرگ پدری زنده نباشند.

اما در زمانی که پدر و جد پدری حضور ندارند، مادر تا زمانی که ازدواج نکرده است و با داشتن صلاحیت، بر سایر بستگان محجور برای قیمومت اولویت دارد.

در صورت محجور شدن مادر، شوهر او در صورت داشتن صلاحیت بر سایر نزدیکان و بستگان زن اولویت دارد و در نبود اشخاص مذکور سایر بستگان محجور با داشتن صلاحیت بر سایرین مقدم هستند.

کسانی که محکوم قطعی به سرقت، کلاهبرداری، اختلاس، ورشکستگی، تجاوز، جرایم منافی عفت، جنایت علیه اطفال شده یا معروف به فساد اخلاق باشند نباید به عنوان قیم منصوب شوند.

به موجب این ماده موارد تعیین قیم عبارتند از اینکه :

1. اشخاص صغیری که ولی خاص ندارند . مطابق قانون آیین دادرسی مدنی ولی خاص به پدر یا جد پدری گفته می شود . بعلاوه اینکه ، هر کدام از پدر یا جد پدری نیز می توانند برای بعد از فوت خود نیز شخصی را به عنوان وصی برای اداره امور محجور تعیین کنند که در صورت عدم تعیین ، باید از طرف دادگاه برای اداره امور صغیر قیم تعیین شود . بنابراین ، در صورتی که پدر یا جد پدری فوت کرده باشند و شخصی را برای وصایت تعیین نکرده باشند ، باید قیم تعیین شود .

2. شخصی که بعد از رسیدن به سن بلوغ سفیه شده است ، اعم از اینکه پدر یا جد پدری یا وصی منصوب داشته باشد یا نه ، همچنین برای شخصی که پیش از رسیدن به سن بلوغ سفیه بوده و ولی خاص ( پدر ، جد پدری و وصی ) نداشته باشد نیز باید قیم تعیین کرد .

همچنین بخوانید:

قیم کیست و چه شرایطی باید داشته باشد ؟

قیم به شخصی گفته می‌شود که در صورت نبودن پدر یا جدپدری یا وصی، از طرف مقامات صالح قضایی برای اداره امور «محجوران» و نگهداری اموال آن ها تعیین می‌شود.

3. شخصی که پس از رسیدن به سن بلوغ دچار حالت جنون یا دیوانگی شده اعم از اینکه ولی خاص داشته باشد یا خیر ، همچنین شخصی که جنون او متصل به زمان کودکی او بوده و ولی خاص نداشته باشد . بدین ترتیب اگر محجور بعد از رسیدن به سن بلوغ مبتلا به جنون یا سَفَه شود و این حالت بعد از بلوغ نیز ادامه داشته باشد ، در صورت داشتن ولی خاص ، ولایت او بعد از بلوغ ادامه پیدا می کند .

منبع : دینا