هبه نامه چیست؟ آیا هبه نامه عادی معتبر است؟

هبه نامه چیست؟

حتما شما نیز شنیده اید که فلانی قبل از فوت، مالش را به یکی از فرزندانش هبه کرده یا در اثنای معامله بخشی از ثمن معامله را بخشیده است. اینها تنها بخشی از وقایع حقوقی پیرامون هبه است که قصد داریم در این مقاله از دلگرم به آن بپردازیم. پرداختن به موضوعاتی چون تعریف هبه نامه، هبه در مبایعه‌نامه، شرایط هبه، تنفیذ هبه‌نامه عادی و مهم‌تر از همه بررسی اعتبار هبه‌نامه عادی در محاکم قضایی، می‌تواند یاری‌گر شما در مواجهه با مسائل حقوقی باشد.

هبه یا بخشش اصطلاحی در فقه اسلام است که به معنی تملیک مالی به دیگری است که به رایگان مورد استفاده قرار می‌گیرد. در هبه پس از آن که مالی را طی یک قرارداد رسمی و به صورت رایگان به شخص دیگری واگذار نمودید می‌توانید آنرا دوباره به مالکیت خود درآورید. براین اساس، مطابق قانون مدنی وقتی یک نفر مالی را مجاناً به تملیک دیگری درآورد، اصطلاحاً گفته می‌شود مال مذکور را هبه کرده است.
برای دانستن مفهوم هبه‌نامه، ابتدا باید بدانید در اصطلاح حقوقی عقد هبه از چه ارکانی تشکیل شده است.

در عقد هبه سه رکن وجود دارد:

1.     واهب یعنی کسی که مالش را تملیک می‌کند.
2.     متهب یعنی کسی که مال به ملکیت او در می‌آید.
3.     عین موهوبه هم به مالی است که مورد هبه واقع می‌شود.

طبق قانون، عقد هبه واقع نمی‌شود، مگر با قبول متهب و قبض او. با توجه به این تعریف، مادامی که متهب مال را قبض (دریافت) نکرده باشد، عقد هبه منعقد نشده است؛ بنابراین رجوع از هبه هم موضوعیت نمی‌یابد و واهب می‌تواند هر زمان که بخواهد آن مال را پس بگیرد.
طبق تعریف فوق هبه نامه همان موضوع قرارداد هبه است که طی آن فرد مال خود را به دیگری می‌بخشد.

شرایط هبه چیست؟

از مهمترین شرایط حقوقی هبه که می‌توان به آن اشاره کرد این است که حقوق عینی به جزء حق مالکیت نمی‌توانند موضوع عقد هبه باشند. حق انتفاع و حق ارتفاق و حق تحجیر که از حقوق عینی است قابل هبه نیستند و انتقال آنها می‌تواند از طریق صلح یا ماده 10 قانون مدنی صورت بگیرد. در واقع به زبان ساده باید بگوییم موضوع هبه‌نامه می‌بایست مال منقول یا غیر منقول باشد که خاصیت بقاء داشته باشد یعنی نباید مالی باشد که با مصرف کردن تمام شود.

همچنین بخوانید:

صلح و هبه | شباهت ها و تفاوتهای عقد هبه و عقد صلح

هبه و صلح در اصطلاح عامیانه شاید شبیه هم باشند لکن آثار حقوقی و قانونی که بر آنها مترتب می شود گوناگون می باشد.

آیا هبه نامه عادی معتبر است؟

همان‌گونه که می‌دانید اسناد به طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شوند؛ اسناد رسمی و اسناد عادی.هبه نیز از این قاعده مستثنی نیست و هر دو حالت برای آن متصور است. در هبه نامه عادی براساس اصل آزادی قراردادها (ماده 10 قانون مدنی) فرد می‌تواند در یک دست نوشته عادی یا حتی به صورت شفاهی، مال خود را به دیگری هبه کند.
این که این انتقال در مواقع لزوم و اختلاف چقدر در محاکم قضایی قابل اعتبار است به عوامل مختلفی بستگی دارد:

مهمترین عامل این است که شرایط شکلی هبه باید رعایت شده باشد.
عامل بعدی این است که هر دو طرف یعنی واهب و متهب باید اهلیت داشته باشند.
مورد بعدی که برای دادگاه اهمیت دارد این است که واهب باید با رضایت مال خود را هبه کرده باشد و متهب نیز آن را پذیرفته و قبض (دریافت) کرده باشد.

طبق تعریف فوق، هبه‌نامه عادی تا زمانی که مورد انکار یا تردید واقع نشود معتبر است. اما در صورتی که در اصالت هبه نامه عادی تردیدی وجود آمد قاضی دادگاه اصالت و صحت را مورد بررسی قرار می‌دهد.
برای مثال جهت اثبات هبه‌نامه شفاهی در دادگاه می‌توان از شهادت شهود به عنوان ادله استفاده کرد. پس لزوماً هبه‌نامه‌های عادی بی‌اعتبار نیستند ولی در محاکم قضایی اثباتشان نیاز به ادله قانونی دارد که در نتیجه زمان بیشتری را به خود اختصاص خواهند داد.

مزیت هبه نامه‌های رسمی در چیست؟

هبه‌نامه رسمی یعنی عقد هبه در دفترخانه اسناد رسمی به ثبت رسیده باشد. طبق قانون اسنادی که به موجب ماده 47 قانون ثبت اسناد و املاک در دفترخانه اسناد رسمی به ثبت رسیده باشند سند رسمی محسوب می‌شوند.
هبه‌های با سند رسمی (هبه نامه‌های رسمی) دارای یک مزیت به خصوص هستند؛ مزیتی که تنها مختص به آنها است و در دیگر انواع هبه‌ها یافت نمی‌شود. در هبه نامه‌های رسمی امکان انکار و تردید وجود ندارد. بنابراین هیچ‌یک از خواهان و خوانده نمی‌تواند مدعی شود که صحت و اصالت سند مزبور مردد است چرا که این ادعا از نظر قانونی پذیرفتنی نیست.
اما در مورد هبه نامه‌های غیر رسمی یا عادی، ادعای انکار و تردید مسموع خواهد بود و با طرح هر یک از دو ادعای انکار یا تردید دادگاه موظف می‌شود تا بدون تعلل سند را مورد بررسی قرار دهد و بعد از دقت فراوان در مورد اعتبار آن حکم کند.

هبه در مبایعه‌نامه به چه صورت است؟

اهمیت هبه در قراردادهای دیگر به خصوص مبایعه‌نامه زمانی بیشتر می‌شود که آن مال وراث دیگری داشته باشد. در توضیح این موضوع باید بگوییم طرفین معامله در انواع و اقسام معاملات از جمله در معامله بیع می‌توانند به شکل شرایط ضمن العقد بیع‌نامه، موضوع بخشش تمام یا قسمتی از ثمن معامله را لحاظ کنند. برای مثال پدر می‌تواند زمینی را در قالب مبایعه‌نامه به یکی از فرزندان خود منتقل کند و در قسمت پرداخت بهای معامله طی شرایطی، قسمتی از قیمت و بهای زمین را به فرزندش ببخشد.

همچنین بخوانید:

متن عقد هبه با قرارداد بخشش + تنظیم این قرارداد

هبه اصطلاحی است در فقه اسلام به معنی عقد تملیک مالی بدیگری و به رایگان که شخص بخشنده را «واهب»، طرف گیرنده را «متهب» و مال مورد هبه را «عین موهوبه»…

تنفیذ هبه نامه عادی چگونه است؟

در صورتی که هبه نامه‌ای به شکل عادی بین طرفین تنظیم شده باشد و یکی از طرفین در اجرای آن خودداری کند، ذینفع می‌تواند با تقدیم دادخواست به مرجع حقوقی قضایی، علیه طرف مقابل طرح دعوی تنفیذ هبه‌نامه را مطرح کند. دادگاه پس از بررسی صحت، حکم تنفیذ هبه‌نامه را صادر خواهد کرد. در مرحله بعد کسی که حکم به نفع او صادر شده، می‌تواند از طریق دادخواست دیگر، تقاضای اجرای مفاد هبه نامه را از دادگاه بخواهد.

آیا مالی که هبه شده را می‌توان پس گرفت؟

طبق قانون مدنی هبه قابل رجوع است و اصل بر قابل رجوع بودن هبه است. مگر در شرایط خاصی که قانون‌گذار هبه را غیر قابل رجوع می‌داند. آن هم مواردی است که هبه گیرنده پدر یا مادر و یا اولاد هبه دهنده باشد. از طرفی اگر عین مال هبه داده شده تلف شود یا تغییری در آن انجام شده باشد و یا این که از مالکیت فرد هبه گیرنده خارج شده باشد از مواردی تلقی می‌شود که دیگر قابلیت رجوع از هبه را نخواهد داشت. علاوه بر موارد ذکر شده اگر در مقابل هبه عوضی دریافت شود و به اصطلاح غیر معوض باشد، این هبه قابل رجوع نیست.