راهنمای تشخیص و معنی پرکاربردترین کنایه های فارسی

زمان مطالعه: 5 دقیقه

کنایه از آرایه های ادبی پیچیده است که تشخیص آن نیاز به دانش دارد. در این مقاله، فهرستی جامع از پرکاربردترین کنایه های زبان فارسی به همراه معنی دقیق آنها گردآوری شده تا درک این صنعت ادبی را آسان تر کند.

چطور می توانیم کنایه ها را در جملات تشخیص بدهیم؟

در بسیاری از صناعات ادبی، مانند مجاز، قرینه ها می توانند به ما کمک کنند که بتوانیم معنای اصلی و هدف را مشخص کنیم. اما در جملات کنایی اثری از قرینه ها نیست تا مخاطب را از معنای باطنی آگاه سازد. به همین دلیل، کنایه از آرایه هایی است که برای شناختن آن باید دانش ادبی داشته باشید؛ با این همه ممکن است شناخت برخی کنایه های قدیمی همچنان دشوار باشد.

برای آنکه کار شما را راحت تر کرده باشیم؛ پرکاربردترین کنایه های فارسی را در این مقاله جمع آوری کرده ایم و این لیست به مرور نیز تکمیل می شود که می توانید با مراجعه به آن کنایات بیشتری را بیاموزید.

تشخیص کنایه

پرکاربردترین کنایه های فارسی

کنایه	معنای کنایی
از خر شیطان پیاده شدن	کنایه از دست کشیدن از کار خطرناک و لجبازی نکردن
از پای افتادن	کنایه از ضعیف و خسته شدن
از پای درآوردن	کنایه از هلاک کردن و شکست دادن
از دهن افتادن	کنایه از سرد و بی مزه شدن غذا
به خاک سیاه نشاندن	کنایه از خوار و حقیر و بدبخت کردن
پنبه در دهان فشردن	کنایه از سکوت کردن
جامه در نیل زدن	کنایه از سوگواری و اندوه
چار میخه کردن	پی و پایه چیزی را محکم و استوار کردن ، محکم کاری کردن
چارتکبیر زدن	ترک کسی را برای همیشه گفتن، یکباره از چیزی چشم پوشیدن
چاله چوله چیزی را پر کردن	نواقص را برطرف کردن ، قرضها را پرداخت کردن.
چشم آب نخوردن	کنایه از امید نداشتن به چیزی
چشم درویس کردن	کنایه از نادیده گرفتن برخی امور
چشم وگوشی کسی باز بودن	از همه جا آگاه بودن، درجریان امور قرار داشتن، آدم با تجربه و فهمیده
چشمها چهار تا شدن	کنایه از دندش نرم میخواست چنین کاری نکند، از تعجب چشمها را گشاد کردن.
حلق بستن	کنایه از کنایه از سکوت کردن
خواب دیدن	کنایه از برای کسی نقشه کشیدن
خود را به کوچه علی چپ زدن	کنایه از خود را به نادانی زدن در مواقع حساس
خود را گم کردن	کنایه از مغرور بودن، مضطرب و سراسیمه بودن
دست به سیاه و سفید نزدن	کنایه از هیچ کاری انجام ندادن، تن پرور بودن
دست روی دست گذاشتن	کنایه از کاری نکردن وقت تلف کردن
دست کفچه کردن	کنایه از گدایی کردن
دلی از عزا در آوردن	کنایه از بهره فراوان بردن از چیزی
دهان دوختن	کنایه از به سکوت وادار کردن
رکاب دادن	کنایه از سر موافقت داشتن، مطیع شدن
رگ خواب کسی را به دست آوردن	کنایه از نقطه ضعف پیدا کردن، کسی را تابع اراده خود کردن
رنگ به رنگ شدن	کنایه از شدت شرمندگی رنگ به صورت آوردن، تغییر رنگ رخسار
روده درازی کردن	کنایه از یکریز حرف زدن، پرگویی و وراجی کردن
روزه شک دار گرفتن	کنایه از در امور و یا کارهای که احتمال شکست و زیان است وارد شدن
ژاژ خواییدن	کنایه از کار بیهوده کردن
سیه کاسه بودن	کنایه از فرد فرومایه و چشم تنگ
شکم را صابون زدن	کنایه از به خود وعده خوش دادن
ضرب شستی به کار بردن	کنایه از برای پیشرفت امر خود تدبیری به کار بردن، با هر حیله بر حریف غالب شدن.
طاق ابرو نمودن	کنایه از کاری مخصوص زنان، عشوه گری کردن
طبل راه زدن	کنایه از رهسپار شدن
طبل زیر گلیم زدن	کنایه از پنهان داشتن موضوعی که همه می دانند، پنهانکاری کردن
طرف کسی را گرفتن	کنایه از پشتیبانی از کسی کردن، از کسی حمایت و طرفداری کردن
طشتش از بام افتاده	کنایه از راز نهان کسی آشکار شدن، رسوا شده است
طناب گدایی کسی را بریدن	کنایه از از ادامه کمک به کسی خود را رها ساختن
طوق لعنت برگردن کسی افتادن	کنایه از گرفتار زحمت و دردسر شدن، دچار همسر بد رفتار و بد اخلاق شدن
طی نکرده گز کردن	کنایه از بدون مطالعه و نسنجیده دست به کاری زدن
قند در دل آب شدن	کنایه از شادی فراوان
کاری را پخته کردن	کنایه از فراهم کردن مقدمات انجام کاری
کاسه و کوزه را سر کسی شکستن	دق و دلی را سر کسی خالی کردن
کاسه و کوزه کسی را بر هم زدن	کنایه از برهم زدن زندگی کسی
گربه را دم حجله باید کشت	کنایه از از آغاز هر کاری باید محکم کاری کرد.
مرد راه بودن	کنایه از توانایی و قدرت و همت داشتن
میان بستن	کنایه از آماده انجام کاری شدن
میان زمین و آسمان ماندن	کنایه از سرگردان کار خود بودن، سرگشته و حیران ماندن
میدان به کسی دادن	کنایه از فرصت کاری و فعالیت دادن به کسی
میدان را خالی دیدن	کنایه از به هر عملی دست زدن، خود را مصون از دیگران دانستن.
میل زدن در چشم	کنایه از کوری
نیم کاسه ای در زیر کاسه است	کنایه از مکر و حیله داشتن در کاری

همچنین بخوانید:

کنایه در گفتار: دلایل استفاده و تفاوت آن با استعاره

کنایه یکی از پرکاربردترین آرایه های ادبی در محاورات روزمره است. این گزارش به بررسی پنج دلیل اصلی استفاده از کنایه و تفاوت کلیدی آن با استعاره می…

البته تمام مواردی که ذکر شد گوشه کوچکی از این آرایه و کاربرد های آن است و شما با مطالعات بیشتر به دیگر کنایه های کاربردی نیز دست پیدا می کنید. شاهنامه فردوسی و تاریخ بیهقی مملو از کنایه های زیبا هستند که می توانید از مطالعه آنها لذت ببرید.