آیا واقعا پرنده همای سعادت، خوشبختی می آورد؟

پرنده همای سعادت چیست ؟

نام هما یا هومیه، هومایه، هومیا و هومایا در پهلوی به معنی فرخنده و خجسته در اوستا به وفور به کار رفته است. هما یا ⁧ مرغ سعادت، با نام علمی Gypaetus barbatus از تیره یا خانواده Accipitridae بوده و نام انگلیسی آن ⁧کرکس ریش‌دار⁩ یا ⁦Bearded_Vulture⁩ می‌باشد.

پرنده هما نماد چیست؟

پرنده هما یکی از موجوداتی است که در افسانه‌های ایران دارای جایگاه خاصی است، تا جایی که معروف است که سایه‌اش بر سر هر کس بیفتد به سعادت و کامرانی خواهد رسید به همین دلیل به مرغ سعادت معروف شده است.

هما نخستین بار توسط کارل لینه زیست‌شناس اهل سوئد در کتاب سامانهٔ طبیعت توصیف علمی شد و لینه نام علمی Vultur barbatus را برای این گونه برگزید.[۱۵] vultur واژه‌ای در زبان لاتین به معنای کرکس است و barbatus نیز در لاتین به معنای ریش‌دار است که این دو واژه در کنار هم کرکس ریش‌دار معنی می‌دهند.نام امروزی سردهٔ هما یعنی Gypaetus نیز از ترکیب دو واژه یونانی gyp (کرکس) و aetos (عقاب) حاصل شده که همراه با پسوند نامِ گونه معنای کرکس‌عقابِ ریش‌دار می‌دهند.

شکل ظاهری

ویژگی‌های بدنی همای سعادت به صورت ترکیبی با سایر حیوانات است. بعضی ویژگی‌ها که مربوط به پستانداران هستند مانند داشتن یال، شکل اندام حرکتی و ساختار لاله گوش با توجه به اینکه هما در تخت جمشید به صورت ترکیبی از ویژگی‌های حیوانات مختلف نمایش داده شده است، اشکال در مورد نمایش نادرست ویژگیهای پرنده هما به شمار نمی‌روند.

در ادامه به ویژگی‌های مربوط به ساختار آناتومیک پرنده که در نقش هما نمایش داده شده است می‌پردازیم. شکل منقار چندان با حالت طبیعی در پرنده هما هماهنگی ندارد. صورت در پرنده هما کشیدهتر از چیزی است که در نقش تخت جمشید نشان داده شده است.

یکی از ویژگی‌هایی که به خوبی در نقش همای تخت جمشید نمایش داده شده استمرز بین پرهای پوشاننده صورت و گردن است. یکی از نکاتی که در نقوش سنگی به آن توجه نشده است نمایش ساختار ریشمانند پایین منقار است. یکی از نکات دیگری که به خوبی نمایش داده شده است حالت برجسته بالای چشم است که در پرنده هما هم دیده می‌شود.

چگونه یک لاشخور، همای سعادت شد؟

شاید براتون پارادوکس ایجاد شد که چرا یک کرکس یا لاشخور شد پرنده سعادت در باور ما ایرانی‌ها؟

 غذای اصلی هما استخوان است

۸۰ در صد از رژیم غذایی این پرنده را استخوان و مغز استخوان تشکیل داده است. اسید موجود در معده آن pH حدود یک دارد به همین خاطر مواد فشرده‌ای همانند استخوان در کمتر از ۲۴ ساعت به طور کامل در معده هضم می‌شوند.

این لاشخور استخوان‌خور برخلاف دیگر کرکس‌ها بلافاصله بر سر جسد حیوانات ظاهر نمی‌شود و به خوردن گوشت و لاشه آنها هم علاقه‌ای ندارد. هما صبر می‌کند تا بقیه کرکس‌ها و حیوانات لاشه‌خوار از لاشه دور شوند، سپس با کمک منقار خود، تکه‌ای از استخوان را جدا می‌کند، به همراه استخوان به آسمان پرواز می‌کند و در بالای یک صخره توقف کرده، استخوان را روی سنگ رها می‌کند تا استخوان شکسته و به قطعات کوچک‌تر خرد شود. سپس استخوان‌ها را درسته می‌بلعد.

جالب است بدانید که کرکس‌های ریش‌دار بعضا برای شکستن استخوان‌ها محلی مخصوص هم دارند که اوساری می‌گویند (محل امانت‌گذاری استخوان مرده).

هما از لاک‌پشت و مارمولک‌های کوچک هم تغذیه می‌کند.

 همای وحشی به پرهایش خاک سرخ می‌مالد تا ترسناک‌تر به نظر برسد

کرکس ریش‌دار در رنگ‌های مختلف در جهان وجود دارد. از سفید خالص گرفته تا نارنجی مایل به قرمز. خاک‌های حاوی اکسید آهن روی این پرنده باعث می‌شود تا ظاهری خوفناک و ترسناک به خود بگیرد.

هما با چنگال خود خاک را بر می‌دارد و به مدت یک ساعت آن را روی پر و بالش می‌مالد تا مطمئن شود که به رنگ نارنجی آتشین تبدیل شده است. البته این پرنده به دیگر مواد قرمز هم علاقه دارد؛ مثل برگ‌ها و چوب‌های قرمز.

باید بدانید که حتی همای محبوس و در قفس هم چنین کاری را انجام می‌دهد و به همین خاطر گفته می‌شود که این یک رفتار غریزی است نه اکتسابی.

 رنگ نارنجی پرهای هما نماد جایگاه و سن آن است

مالیدن خاک نارنجی به پرها با هدف استتار صورت نمی‌گیرد. بلکه دانشمندان متوجه شده‌اند که اندازه و سن پرنده در شدت این رنگ موثر است. فرض بر این است که رنگ نارنجی نوعی نماد جایگاه و سن در میان کرکس‌های ریشو بشمار می‌رود.

به زبان دیگر، یکی از عادات هما در هنگام تمیز و مرتب کردن پرهای سینه‌اش استفاده از ترکیبات آهن ‌دار موجود در سنگ‌‌های مناطق کوهستانی است. اکسید آهن موجود در این‌ گونه سنگ‌‌ها باعث می‌شود تا پرهای سطح شکمی پرندگان بالغ موجود در طبیعت به نارنجی پر رنگ تمایل داشته باشد.

این در حالیست که پرهای سطح شکمی پرندگان بالغی که در اسارت بزرگ می‌‌شوند بسیار روشن‌تر از همنوعان آزاد خود است.

جالب است بدانید که حمام گل کردن هما کاملا مخفیانه و دور از دید دیگر جانواران است و این اطلاعات هم از طریق رصد کردن و زیرنظر گرفتن هماهای اسیر شده بدست آمده است.

هما با مالیدن خاک به پر و بال خود علاوه بر از بین بردن حشرات ذره‌ بینی موجود در میان پرهایش، باعث استحکام و حفاظت بیشتر از پرهای آسیب دیده‌‌اش هم می‌شود.
البته، به این خاطر که اکسید آهن خاصیت عایق بودن سطح پرها را در برابر باد از بین می‌برد، هما هیچ‌گاه شاه‌پرها و پرهای زیر بال‌‌هایش را به این ماده آغشته نمی‌ کند.

هما پرنده‌ای تک‌همسری است

کرکس ریشو که در باور ایرانی‌ها نشان سعادت و خوشبختی است، عموما تک همسر است و فقط یک بار در سال جفت‌گیری می‌کند. گاهی، بخصوص در برخی نواحی کشور اسپانیا و فرانسه، کرکس‌های ریشوی مجرد به زوجی دیگر ملحق می‌شوند و نقش شوهر دوم مرغ ماده را ایفا می‌کنند. همای ماده همسر دوم را می‌پذیرد به این خاطر که شانس تخم‌گذاری او را افزایش می‌دهد و به صورت دو جانبه مورد حمایت هر دو شوهر خود قرار می‌گیرد.

باید بدانید که همای ماده اصولا بیشتر از سه تخم نمی‌تواند بگذارد و همه تلاش خود را می‌کند تا هر سه تخم به جوجه تبدیل شوند. هر دو جنس نر و ماده در امر تغذیه جوجه همکاری دارند. البته گفته می‌شود در لانه‌هایی که بیشتر از یک جوجه وجود دارد، جوجه کوچک‌تر توسط جوجه بزرگ‌تر از بین می‌رود. جوجه باقی مانده هم عموما پس از ۱۰۷ تا ۱۱۷ روز توان پرواز کردن را پیدا می‌کند.

همای نر و ماده لانه خود را در شکاف صخره‌های دورافتاده یا بر بلندی‌های دور از دسترس می‌سازند و بشدت از آشیانه و جوجه‌های خود محافظت می‌کنند.

 هما می‌تواند ۴۵ سال عمر مفید داشته باشد

پرنده سعادت قادر است ۴۵ سال در دنیا زندگی کند. این در حالیست که میانگین عمر مفید دیگر کرکس‌های وحشی جهان ۲۱.۴ سال است. مرگ‌های رودتر از موعد این پرنده عموما بدنبال خطرات و حوادث ناشی از طبیعت یا شکار آنها توسط انسان روی می‌دهد.

این که در باور ایرانی ها این پرنده عنوان خوشبختی را به دنبال دارد احتمالا به دلیل این خصایص عجیب و همینطور غیرقابل دسترس بودن آن می باشد.

بیشتر بخوانید

ققنوس سمبل چیست و چه فرقی با سیمرغ دارد ؟