کیست تخمدان: نشانه ها، علت و درمان کیست تخمدان چیست؟

کیست تخمدان چیست؟

کیست تخمدان، ساختارهای بسته و کیسه‌‌مانند درون تخمدان است که با مواد مایع، جامد یا نیمه جامد پر شده است. در بسیاری از موارد هیچ علائم و نشانه‌های بیرونی برای تشخیص کیست تخمدان وجود ندارد. معمولا کیست‌های بزرگ و حجیم، علائمی چون درد در نواحی شکمی یا لگن ایجاد می‌کنند. گاهی اوقات این نشانه‌ها خود را به شکل افزایش ابعاد شکمی و احساس نفخ شکم و سوءِهاضمه بروز می‌دهند.

از علائم دیگر کیست تخمدان می‌تواند حالت تهوع و استفراغ و درد در هنگام آمیزش جنسی باشد.

کیست تخمدان انواع مختلفی دارد، مانند:

کیست‌های فولیکولی، کیست شکلاتی، درموئید و کیست‌هایی که به خاطر سندروم تخمدان کیست‌ساز یا پلی کیستیک (PCOS) ایجاد می‌شوند. بسیاری از کیست‌های تخمدان منجر به سرطان نمی‌شوند و از طریق سونوگرافی یا معاینه‌ی فیزیکی قابل تشخیص‌اند. درمان کیست تخمدان وابسته به دلیل شکل‌گیری آن است. در ادامه با دلگرم درباره‌ی علائم کیست تخمدان بیشتر می‌خوانید.

تخمدان‌ها دو غده‌ی تخم‌مرغی شکل هستند که در دو طرف رحم قرار گرفته‌اند و از طریق لوله‌ای به نام فالوپ به هم متصل هستند. تخمدان‌ها هورمون‌های جنسی زنانه یعنی پروژسترون و استروژن را می‌سازند که چرخه قاعدگی را تنظیم می‌کنند. تخمدان‌ها بیضوی شکل و به طول تقریبی ۳ سانتی‌متر هستند که در داخل لگن قرار دارند. همان‌طور که گفته شد از طریق لوله‌ی فالوپ به رحم راه دارند. تخمدان‌ها بروز و رشد ویژگی‌های زنانه‌ی بدن را تحت کنترل خود دارند. ویژگی‌هایی مانند شکل اندام‌های زنانه، سینه‌ها و موهای بدن.

عوامل ایجاد کننده کیست تخمدان

کیست تخمدان، کیسه‌ای با محتوی مایع که درون تخمدان یا روی آن رشد می‌کند. انواع مختلفی از کیست‌های تخمدان وجود دارد. بیشتر کیست‌ها خود به خود یا با مصرف قرص در طی ۶ تا ۸ هفته از بین می‌روند و مشکل چندانی ایجاد نمی‌کنند.علل متفاوتی می‌تواند باعث بروز این كیست‌ها شود كه اكثراً علت آن عدم تخمك گذاری است. چون فولیكولی كه قرار است «تخمك» را ایجاد كند و معمولاً در روز چهاردهم بعد از شروع عادت ماهیانه، پارگی طبیعی پیدا كرده و تخمك را آزاد می‌كند، این اتفاق در این فرد رخ نمی‌دهد و با تجمع آب در داخل خود، تبدیل به كیست می‌شود. گاهی چند تخمك چند كیست تولید می‌كنند و این عمل تكرار شده، تعداد زیادی كیست كوچك در تخمدان‌ها ایجاد شده كه آنها را به نام تخمدان‌های پلی كیستیك  (PCO) می‌شناسیم.

علائم کیست تخمدان

بیشتر کیست‌ها هرگز مشخص نمی‌شوند و بدون اینکه زنان بدانند که به این کیست‌ها مبتلا هستند برطرف می‌شوند. هنگامی‌که یک کیست علائم ایجاد می‌کند، درد در شکم یا لگن شایع‌ترین علامت است.درد می‌تواند در اثر پارگی کیست، رشد سریع و اتساع آن، خون‌ریزی به درون کیست یا پیچ خوردن کیست در اطراف منبع خونی آن ایجاد شود.

علائم حاد كیست تخمدان

احساس درد ناگهانی شكم، تهوع و استفراغ، تغییرات نبض، احساس ضعف كه ممكن است به علت خون‌ریزی داخلی باشد. بعضی وقت‌ها با خونریزی مختصر پریتون علائم شدت پیدا نمی‌كند و با استراحت در بیمارستان علائم بهبود پیدا كرده و احتیاج به عمل ندارد.

تشخیص کیست تخمدان

از روش‌های تصویربرداری نیز برای تشخیص کیست تخمدان بهره گرفته می‌شود:

سی تی اسکن:

با استفاده از دستگاه تصویربرداری سی تی اسکن تصاویری از اندام‌های داخلی به دست می‌آید.

ام آر آی:

میدان‌های مغناطیسی برای تهیه تصاویری عمقی از اندام‌های داخلی به کار برده می‌شود.

سونوگرافی (اولتراسوند):

وضعیت تخمدان به این روش بررسی می‌شود.

از آنجایی که اکثر کیست‌ها پس از چند هفته یا چند ماه از بین می‌رود، متخصص زنان و زایمان اقدام درمانی فوری را توصیه نمی‌کند، بلکه سونوگرافی را ظرف چند هفته یا چند ماه آینده تکرار می‌کند تا وضعیت را تحت نظر داشته باشد. چنانچه وضعیت تغییری نکند یا کیست بزرگ شود، متخصص زنان و زایمان دستور انجام آزمایش‌های بیشتر برای تعیین دیگر علل علائم بروز یافته می‌دهد.

در این مرحله معمولاً آزمایش‌های زیر انجام می‌شود:

آزمایش بارداری:

برای اطمینان از باردار نبودن بیمار

آزمایش تعیین سطح هورمون:

برای بررسی مشکلات هورمونی مانند میزان بیش از حد استروژن یا پروژسترون

آزمایش خون CA-125:

برای غربالگری سرطان تخمدان

درمان کیست تخمدان

بعضی کیست‌ها در صورت درمان نشدن باروری را کاهش می‌دهد. کاهش باروری یکی از عوارض سندرم تخمدان پلی کیستیک و کیست آندومتریوما است. متخصص زنان و زایمان کیست را برای تقویت باروری برمی‌دارد یا کوچک می‌کند. کیست‌های فانکشنال، آدنوم و درموئید تاثیری بر باروری ندارند.اگر چه برخی متخصصین ترجیح می‌دهند در مواجهه با کیست تخمدان صبر کنند و بیمار را تحت نظر داشته باشند، متخصصین زنان و زایمان جراحی را برای برداشتن و معاینه هر گونه کیست یا توده ایجاد شده در تخمدان پس از یائسگی توصیه می‌کنند،

چون احتمال ایجاد شدن کیست سرطانی یا سرطان تخمدان پس از یائسگی افزایش می‌یابد. البته کیست تخمدان احتمال ابتلا به سرطان تخمدان را افزایش نمی‌دهد. برخی متخصصین نیز توصیه می‌کنند کیست‌های با قطر بزرگتر از 5 سانتی‌متر درآورده شود. چنانچه کیست خودبه خود از بین نرود یا بزرگتر شود، متخصص زنان وزایمان کوچک کردن یا خارج کردن آن را توصیه می‌کند.

قرص ضدبارداری

متخصص زنان و زایمان قرص ضدبارداری را در مواجهه با کیست‌های عود کننده تخمدان به منظور توقف تخمک‌گذاری و جلوگیری از تشکیل کیست جدید تجویز می‌کند. قرص ضدبارداری احتمال سرطان تخمدان را نیز کاهش می‌دهد. در هر حال سرطان تخمدان در سنین بعد از یائسگی شایع‌تر است.

لاپاراسکوپی

اگر کیست کوچک باشد و احتمال سرطان با توجه به نتایج تصویربرداری رد شده باشد، متخصص زنان و زایمان لاپاراسکوپی انجام می‌دهد. متخصص زنان و زایمان در جراحی لاپاراسکوپی کیست را خارج می‌کند. متخصص برش کوچکی را نزدیک ناف ایجاد می‌کند و سپس وسیله ظریفی را وارد شکم کرده و کیست را درمی‌آورد.

لاپاراتومی

اگر کیست بزرگ باشد، متخصص زنان و زایمان کیست را با ایجاد برشی بزرگ در شکم خارج می‌کند و نمونه‌برداری سریعی را انجام می‌دهد. چنانچه کیست سرطانی باشد، هیسترکتومی (جراحی برداشتن رحم) به منظور درآوردن رحم و تخمدان‌ها انجام می‌شود.

پیشگیری از کیست تخمدان

کیست تخمدان قابل پیشگیری نیست. با این حال با مراجعه مرتب به متخصص زنان و زایمان و معاینات دوره‌ای رحم و تخمدان می‌توان کیست تخمدان را به سرعت تشخیص داد. کیست خوش‌خیم تخمدان تبدیل به نوع سرطانی نمی‌شود. البته علائم سرطان تخمدان مانند علائم کیست تخمدان است. بنابراین مراجعه به متخصص زنان و زایمان و تشخیص صحیح بسیار مهم است. متخصص زنان و زایمان را از علائم زیر که می‌تواند نشان دهنده وجود مشکل باشد، آگاه کنید:

1. تغییر سیکل قاعدگی
2. درد مداوم لگن
3. کاهش اشتها
4. لاغری و کاهش وزن غیرقابل توضیح
5. احساس سیری