نشانه مفعول «را» در زبان فارسی: قواعد و کاربردها

را نشانه مفعول چیست و چه قواعدی دارد؟

را در ادبیات فارسی گاه نشانه مفعول است و گاه حرف اضافه که در معنای برای به کار می رود. گاهی در برخی متون قدیمی هیچ نقشی نمی پذیرد و یک جزء اضافی در جمله محسوب می شود که به آن فَکِّ اضافه می گویند. تشخیص نقش را در جمله کار سختی نیست و با اتکا به شم زبانی و اندکی تجربه به سرعت امکان پذیراست. اما آنچه در این مقاله از دلگرم می خواهیم به آن بپردازیم، بررسی نقش «را» به عنوان نشانه مفعول است. بنابراین بهتر است ابتدا به تعریف مفعول بپردازیم.

مفعول چیست؟

مفعول کلمه ای است که همراه با افعال متعدی (گذرا) مانند خوردن، شستن، زدن و ... و در پاسخ به چه کسی را؟ و چه چیزی را؟ می آید و معمولاً از یک اسم یا گروه اسمی تشکیل شده است. در مثال زیر، کلمات خودمان و ناممان مفعول هستند.

آنقدر از دنیای بیرون دور هستیم که روزی به همین زودی، حتی خودمان را هم نمی توانیم بشناسیم، ناممان را نیز فراموش خواهیم کرد.
کوری، ژوزه ساراماگو

نکته: از آنجایی که به ضرورت رعایت وزن در اشعار کلاسیک فارسی، اغلب اجزای جمله در هم ریخته می شوند، برای پیدا کردن مفعول بهتر است ابتدا جمله را بر اساس ترتیب دستور فارسی مرتب کنید و سپس مفعول را بیابید.

حال باید دقت داشته باشید که را به عنوان نشانه مفعول باید بلافاصله پس از مفعول بیاید. این در حالی است که به مرور زمان، این امر حتی از طرف نویسندگان و صاحب قلمانِ به نام نیز دچار تحریف و اشکال شده است. این اشکال معمولاً در جمله های دوبخشی (پایه و پیرو) رخ می دهد که با حرف «که» عطف می شوند. مانند این جمله؛

    این نامه به همراه گزارشی که دیروز تنظیم شده بود را برای شما می فرستم.

اما شکل صحیح این جمله باید به صورت زیر نوشته شود:

این نامه را به همراه گزارشی که دیروز تنظیم شده بود؛ برای شما می فرستم.

در جمله بالا، کلمه نامه مفعول است و را باید بلافاصله پس از آن بیاید.

چه زمانی «را» پس از مفعول نوشته نمی شود؟

باید توجه داشت که اگر مفعول جمله به صورت نکره به کار برود، باید «را»ی پس از مفعول را حذف کرد. زیرا را، معرفه ساز است و آوردن آن پس از اسم نکره جایز نیست. در این حالت «ی» نکره، جانشینِ را می شود.

بین کسی که نمی ترسد و کسی که در عین ترسیدن کاری [را] انجام می دهد، تفاوت زیادی وجود دارد.
ناهمتا، ورونیکا راث

در جمله بالا کلمه کاری، مفعولِ فعل متعدی انجام دادن است. از آنجایی که این کلمه به صورت نکره به کار رفته است، «را» به عنوان نشانه مفعول، از جمله حذف می گردد.

همچنین بخوانید:

مفعول در زبان فارسی: تعریف، انواع و روش تشخیص

مفعول یکی از ارکان اصلی جمله است که کاری بر روی آن انجام می شود. این مقاله به تعریف، نقش و روش های شناسایی این بخش مهم از دستور زبان می پردازد.

نکته: نباید درباره حذف را در متون، بی گدار به آب زد. زیرا یکی از آفات نثر اداری و رسمی، حذف بی دلیل «را» است که باعث دور شدن جمله از فصاحت و روانی می شود.

    در پایان، ضمن تشکر خواهشمند است اقدام لازم [را] مبذول فرمایید.