مطالبه اجرت المثل ایام زناشویی از سوی زن چگونه است ؟

اجرت المثل ایام زناشویی چیست ؟

یکی از حقوق ویژه‌ای که دین اسلام برای زنان در نظر گرفته، این است که هیچ مردی نمی‌تواند تا زمانی که تمامی حق و حقوق همسرش را پرداخت نکرده است، او را طلاق دهد. هر اندازه که مدت زندگی مشترک بیشتر باشد، این حقوق نیز افزایش می یابد و به همین دلیل بسیاری از مردانی که بدون ‌هیچ دلیل منطقی قصد طلاق دادن همسر خود را دارند، از این مساله منصرف می شوند.

اول بدانیم که این موضوع ریشه های شرعی دارد به این معنی که زن مکلف به کار در منزل شوهر نیست و می تواند از این کار امتناع ورزد یا در ازای اجرت اقدام به انجام امور منزل نماید. پس اجرت المثل هزینه ای است که زن در ازای کارهایی که در طول ایام زناشویی در منزل شوهر انجام داده است مطالبه می کند. مثل آشپزی، به تمیز نگاه داشتن منزل نگهداری از اطفال و یا پذیرایی از مهمان ها یا شستن ظروف و لباس ها و …..

اجرت المثل در نکاح موقت (صیغه) هم مصداق دارد ؟

بله اگر زوجه با شرایطی که بعدا خواهد آمد ثابت نماید در منزل شوهر کاری کرده این امکان مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت برای او وجود دارد و فرقی بین عقد دائم و موقت نیست.

شرایط دریافت اجرت المثل زن و استحقاق زوجه

به زبان حقوقی باید پرسید که بار اثبات دعوی اجرت المثل ایام زناشویی به عهده کیست ؟

تکلیف را تبصره ماده ۳۳۶ قانون مدنی مشخص کرده است اولا زوجه باید ثابت نماید در منزل کار میکرده ثانیا اثبات نماید به دستور شوهر بوده است و ثالثا قصد عدم تبرع داشته به زبان ساده تر رایگان نبوده است.

پس مشخص شد که بار اثبات دعوی به عهده زوجه است. اما در این خصوص آراء متناقض از سوی مراجع قضایی صادر شده است. استدلال مخالفین این است که در عرف جامعه ایرانی زنان بدون چشم داشت و به صورت رایگان و حتی با عشق در منزل شوهر کار کرده و نگهداری منزل و فرزندان را انجام می دهند. پس زوجه باید ثابت کند که رایگان کار نمی کرده است. مضافا بر آن که باید ثابت کند به دستور شوهر بوده که کار های منزل را انجام می داده است و خود راسا بر آن اقدام نمی کرده است.

در مقابل عده ای از قضات معتقدند اثبات اینکه رایگان کار نمیکردم کار دشواری است و در واقع اثبات امر عدمی است. بنابراین صرف ادعای زوجه را مبنی بر آن که در منزل شوهر قصد رایگان کار نداشتم را باید پذیرفت.

اجرت المثل زن در سال 1398 چقدر است ؟

در مورد نحوه محاسبه اجرت المثل ایام زوجیت به چند نکته باید توجه کرد اگر دادگاه یا شورای حل اختلاف رسیدگی کننده به موضوع زن را محقق، در دریافت اجرت المثل تشخیص دهد به جهت کارشناسایی و ارزیابی اجرت المثل موضوع به کارشناسی ارجاع می شود و اصطلاحا قرار ارجاع به کارشناس از سوی دادگاه صادر می شود.

پرداخت هزینه کارشناسی ظرف ۷ روز پس از ابلاغ بر عهده زوجه (خواهان) است.

در قانون ملاک برای بر آورد اجرت المثل ایام زوجیت ارائه نشده است اما در عمل کارشناسان محترم به عوامل زیر توجه کامل دارند :

طول مدت زندگی مشترک زیر یک سقف، تمکین داشتن یا نداشتن زوجه ، تعداد فرزندان و جنسیت و شرایط سلامت آنها ، وضعیت اشتغال زوجه ، تحصیلات زوجه قبل و بعد از ازدواج، وضعیت مکانی زندگی مشترک و تعداد نقل مکان و اسباب کشی ایشان و ….

بنابراین اجرت المثل هر زن ممکن است با توجه به شرایط زندگی یا زن دیگر متفاوت باشد. اجرت المثل معمولا در محدوده سالانه ۸۰۰ هزار تومان تا ۱ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان از سوی کارشناسان محاسبه می شود.

طلاق به درخواست شوهر و اجرت المثل ایام زناشویی

مطابق ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ یکی از تکالیف دادگاه هنگام صدور رای طلاق تعیین تکلیف اجرت المثل ایام زوجیت است.

رویه دادگاه ها در هنگام دادخواست طلاق از طرف مرد چنین است که اگر قبلا مطالبه اجرت المثل زن از سوی زوجه طرح نشده باشد به درخواست زوجه موضوع به کارشناسی ارجاع می شود و معمولا قضات در این خصوص سخت گیری ندارند و بر این عقیده هستند که چون زوج می خواهد زوجه را طلاق بدهد می بایستی حقوق او را پرداخت نماید مگر این که زوجه به صراحت اعلام کند که در منزل رایگان کاری کرده است.

مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت بعد از فوت شوهر از وراث

کوتاه سخن آن که، به راحتی مطالبه اجرت المثل ایام زناشویی در حیات شوهر نیست. زیرا بعضی قضات عدم مطالبه اجرت المثل زن را زمانی که شوهر زنده بوده، نشانه ای از گذشت زوجه و رایگان بودن آن لحاظ می کنند. علاوه بر آن با توجه به زنده نبودن شوهر یا اثبات به دستور شوهر کار کردن هم کمی مشکل می نماید. در عین حال بعضی دادگاه ها وراث را به پرداخت اجرت المثل محاسبه شده توسط کارشناس از اموال شوهر در حق زوجه (ماترک) محکوم می کنند.

اجرت‌المثل چیست ؟

حال اگر زن در طول زندگی مشترک و در خانه همسر خود، کاری به جز این موارد را به دستور شوهر انجام دهد، مستحق پاداشی است که به آن اجرت‌المثل گفته می شود.

حق زوجه برای گرفتن اجرت‌المثل ایام زوجیت مستند به دو ماده قانونی است:

1. ماده 336 قانون مدنی اشعار می‌دارد: «هر کس بر حسب امر دیگری اقدام به علمی کند که عرفا برای آن عمل اجرتی بوده یا آن شخص عادتا مهیای آن عمل باشد، عامل مستحق اجرت عمل خود خواهد بود؛ مگر این که معلوم شود که قصد تبرع (رایگان) داشته است».
2. بند الف تبصره 6 ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب 28 آبان سال 1371 مجمع تشخیص مصلحت نظام مقرر می‌دارد: «چنانچه زوجه کارهایی را که شرعا بر عهده وی نبوده، به دستور زوج و با نداشتن قصد تبرع انجام داده باشد و برای دادگاه نیز ثابت شود، دادگاه اجرت‌المثل کارهای انجام‌شده را محاسبه و به پرداخت آن حکم می‌کند.»  بنابراین زوجه می‌تواند با استناد به مواد فوق در صورت حصول شرایط ذیل، اجرت‌المثل ایام زوجیت را از زوج مطالبه کند.
    

شرایط تعلق اجرت‌المثل

1. باید توجه داشت که اجرت‌المثل در طول شرط مالی ضمن عقد در مورد کارهای زوجه در امر خانه‌داری و نیز در طول اجرت‌المسمی است. یعنی اگر زوجه در امور خانه‌داری، شرط ضمن عقد داشته باشد، نوبت به اجرت‌المثل نمی‌رسد
2. زوجه نباید قصد تبرع داشته باشد؛ چرا که اگر در انجام کارهای خانه‌داری از ابتدا قصد و نیت تبرع و به اصطلاح رایگان داشته باشد، نمی‌تواند اجرت‌المثل ایام زوجیت را بگیرد.
3. درخواست طلاق نباید از سوی زوجه باشد و لازم است که شوهر قصد طلاق داشته باشد. البته اگر تقاضای طلاق که از سوی زوج شده است، ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سوء اخلاق و رفتار زوجه باشد، در این صورت نیز اجرت‌المثل به او تعلق نمی‌گیرد. چنانچه زوجه کارهایی را که شرعا بر عهده وی نبوده، به دستور زوج و با نداشتن قصد تبرع انجام داده باشد و برای دادگاه نیز ثابت شود، دادگاه اجرت‌المثل کارهای انجام‌گرفته را محاسبه و به پرداخت آن حکم می‌کند.

مطالبه اجرت‌المثل ایام زندگی مشترک

یکی دیگر از دعاوی مالی که در محاکم خانواده طرح می‌شود، اختلاف درباره اجرت‌المثل کارهای انجام‌شده از سوی زوجه در دوران زندگی مشترک است که می‌توان آن را یکی از آثار مالی واقعه طلاق دانست که در تبصره 6 قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق به آن اشاره شده است.

رکان دعوی مطالبه اجرت‌المثل

1. مطرح کردن دعوی طلاق.
2. طلاق مزبور به درخواست زوجه نباشد یا ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سوء اخلاق و رفتار وی نباشد.
3. زوجه انجام کارهایی را که شرعا به عهده وی نبوده است، بدون قصد تبرع و طبق دستور زوج انجام داده باشد. در این صورت زوجه در صورت اثبات و احراز محکمه، مستحق اجرت‌المثل خواهد بود. در غیر این صورت با توجه به سال‌های زندگی مشترک و نوع کارهایی که زوجه در خانه شوهر انجام داده و وسع مالی زوج، دادگاه مبلغی از باب بخشش (نحله) برای زوجه تعیین می‌کند.

مراحل دادرسی مطالبه اجرت‌المثل

1. در خصوص احراز رکن سوم بخصوص در قسمت استحقاق اجرت‌المثل، داگاه می‌تواند هر گونه اقدام یا تحقیق که برای کشف حقیقت موثر است را به هر شکلی که ضروری بداند، از جمله تحقیق محلی یا شهادت شهود انجام دهد و با تعیین جلسه بعدی از طرفین و شهود معرفی‌شده دعوت و نسبت به اجرای قرار اقدام کند. همچنین ممکن است دادگاه همراه با این موضوع، برای تعیین میزان اجرت‌المثل ایام زندگی مشترک، قرار ارجاع امر به کارشناس را نیز صادر کند که در این صورت با تعیین وقت نظارت، دستور پرداخت دستمزد کارشناس توسط خواهان، صادر و به محض پرداخت حق‌الزحمه در وقت تعیین‌شده اجرا می‌شود و در صورت نپرداختن دستمزد قرار ابطال دادخواست صادر می‌شود.
2. در جلسه بعدی نسبت به اجرای دستور صادره اعم از استماع شهادت شهود یا اجرای قرار تحقیق محلی و قرار کارشناسی اقدام می‌شود.3- دادگاه با وصول صورت‌جلسه اجرای قرار و استماع شهادت شهود در صورت صحت ادعا و نظریه کارشناسی مبنی بر تعیین میزان اجرت‌المثل و نبود اعتراض موجه به آن، مبادرت به صدور رای می‌کند و در صورت وصول اعتراض قرار ارجاع امر به هیات کارشناسی صادر می‌شود.

چه زنانی اجرت‌المثل کمتری می گیرند ؟

کارشناسی پرونده‌های اجرت‌المثل نیز مانند تمام امور حقوقی شامل فوت و فن‌های خاصی است که کارشناسان با دقت به آن رسیدگی و آن را رعایت می کنند. مثلا به زنان شاغل در خارج از منزل همیشه اجرت‌المثل کمتری تعلق می‌گیرد. در قانون و شرع زن مالک دارایی و پولی است که به دست می آورد و حال اگر با توافق شوهر، او در خارج از منزل کار می‌کند، الزامی ندارد که حتی یک ریال از درآمد خود را به همسرش بپردازد یا این که در منزل خرج کند.

در بحث اجرت‌المثل وقتی زن بیرون از خانه شاغل باشد، طبیعتا وقت کمتری برای کارهای منزل می‌گذارد، هر چند ممکن است استثنا‌هایی وجود داشته باشد و زنی در عین اشتغال در خارج از منزل همه وظایف خود را انجام دهد؛ اما این فرض چندان منطقی نیست زیرا کار در منزل بر اساس وقت تنظیم می‌شود و زنی که در ساعت 5 بعد از ظهر به خانه می‌رسد، نمی‌تواند مانند زنی که از صبح در خانه است، کار و فعالیت داشته باشد. تحصیلات زن نیز مساله دیگری است که در اجرت‌المثل او موثر است.

استدلال این نظریه نیز این است که دستمزد یک پرستار با تحصیلات لیسانس بسیار بیش از دستمزد پرستاری با تحصیلات دیپلم است. پایگاه اجتماعی، شئون زن، شغل پدر، محل زندگی در زمان مجردی و تحصیلات در زمان تجرد و بعد از ازدواج هم در افزایش میزان اجرت‌المثل تاثیر قابل ‌توجهی دارد.

نکته جالب اینکه زنانی که فقط خانه‌دار هستند، در زمان کارشناسی برای تعیین اجرت‌المثل، رقم‌های بهتری دریافت می‌کنند. تعداد فرزندان نیز از موارد موثر در کارشناسی اجرت‌المثل است. اگر فرزندان مادری دختر باشند، اجرت‌المثل کمتری به او تعلق می‌گیرد چون فرض بر این است که در خانه دختر همیشه کمک حال مادر است؛ حال آن که در خصوص پسرها چنین مساله‌ای همیشگی نیست. اگر مادری فرزند خود را از شیر خود تغذیه کرده باشد نیز مشمول دریافت اجرت‌المثل بیشتری است.

این که زنی در هنگام ازدواج، فرزند یا فرزندان قبلی همسرش از زن سابقش را نیز بزرگ کند، باز هم سبب افزایش میزان اجرت‌المثل زن می‌شود. ممکن است مردی بخشی از ایام زندگی خود را در ماموریت کاری خارج از کشور یا مثلا زندان گذرانده باشد. این مساله نیز در کاهش یا افزایش اجرت‌المثل موثر است. معمولا برای ایام عقد و زمانی که زن در خانه پدرش است و با همسرش دچار مشکل می‌شود، اجرت‌المثلی تعلق نمی‌گیرد.
 

شروط ضمن عقد و اجرت‌المثل

همسران می‌توانند در زمان عقد هر شرطی که خلاف مقتضای عقد نباشد را در عقدنامه بگنجانند. یکی از موارد پیشنهادی می‌تواند مشخص کردن تکلیف اجرت‌المثل باشد. آنها می‌توانند شرط کنند که مثلا زن برای انجام امور منزل به درخواست مرد ماهانه 500 هزار تومان دریافت کند. یا این که شرط کنند اساسا چنین مبلغی هیچ گاه به زن پرداخت نمی‌شود و زن هم حق مطالبه ندارد. در خارج از شکل قضایی زن و مرد می‌توانند برای دریافت و پرداخت این مبلغ با هم توافق داشته باشند.

البته از لحاظ قضایی شرط پرداخت این مبلغ مطالبه زن است اما مرد می‌تواند با رضایت همسرش مثلا بابت اجرت‌المثل 30 سال زندگی مشترک بخشی از خانه‌اش را به نام همسرش کند. در چنین مواردی دریافت یک رسید کتبی از همسر می‌تواند از لحاظ حقوقی از بروز مشکلات بعدی و درخواست مجدد زوجه جلوگیری کند، اما اگر مردی با اجبار، تهدید یا تطمیع همسرش را وادار به امضای برگه‌ای کند و مثلا در قبال مبلغی مشخص او را وادار به صرف نظر کردن از اجرت‌المثل کند، این برگه از لحاظ حقوقی ارزشی ندارد.

بیشتر بخوانید:

تعریف اجرت المثل و نحله چیست؟ +نمونه دادخواست مطالبه نحله

آشنایی با شرایط ضمن عقد در قباله ازدواج