سوء قصد به جان مقامات سیاسی چه مجازاتی دارد ؟

۱,۹۵۷
۱
۰
شنبه, ۲۴ فروردين ۱۳۹۸ ۱۵:۵۴
سوء قصد به جان مقامات سیاسی، یکی از جرایم علیه امنیت کشور است و از مصادیق بارز تروریسم سیاسی می باشد. در این مقاله به برسی جرم سوء قصد به جان مقامات سیاسی داخلی و خارجی و مجازات آن خواهیم پرداخت با دلگرم همراه باشید.
سوء قصد به جان مقامات سیاسی چه مجازاتی دارد ؟

سوء قصد به جان مقامات سیاسی

سوء قصد به جان مقامات سیاسی، که از دیر باز در کشور های مختلف ارتکاب می یافته است، از مصادیق بارز تروریسم سیاسی می باشد.

برخی از نویسندگان از جمله پرفسور فرایدلندر، به سوء قصد به «جان» جولیوس سزار، در سال 44 قبل از میلاد، به عنوان یکی از قدیمی ترین انواع تروریسم اشاره کرده اند. در ایران نیز افرادی چون نادر شاه افشار و آغا محمدخان و ناصر الدین شاه قاجار ترور شده و از پای در آمدند.

توسل به خشونت برای نیل به اهداف سیاسی قبل و بعد از انقلاب اسلامی ادامه داشت و مخصوصا از سال 1357 رشد چشمگیری در انجام عملیات تروریستم به ویژه در برخی از سال ها بوجود آمد. تروریسم مسلما باعث نقض حقوق بشر برای برخورداری «حیات، آزادی و امنیت شخصی» است که ماده 3 اعلامیه حقوق بشر به آن اشاره کرده است. تروریسم گاهی سیاسی است، که با اهداف سیاسی ارتکاب می یابد، و گاهی غیر سیاسی، که برای اهدافی مثل اخاذی صورت میگیرد.

همین طور تروریسم گاه داخلی و گاه بین المللی یا خارجی است. در کشور های مثل ایران بیشتر از تروریسم داخلی در رنج بوده اند. بر عکس، دولت آمریکا، تا قبل از سال های اخیر، بیشتر گرفتار تروریسم خارجی، که علیه منافع و اتباع این کشور در خارج از مرز های آن رخ میداد، بوده است.

separator line

سوء قصد به جان مقامات سیاسی یا مذهبی داخلی

ماده 515 قانون مجازات اسلامی در این مورد اشعار میدارد: «هر کس به جان رهبر و هر یک از رۆسای قوای سه گانه و مراجع بزرگ تقلید، سوء قصد نماید چنانچه محارب شناخته نشود به حبس از سه تا ده سال محکوم خواهد شد.»

نکته: هر گاه نیت فساد و مقابله با حکومت به عنوان سوء نیت خاص، احراز گردد مرتکب را می‌توان در حکم محاربه دانسته و به مجازات محاربه محکوم کرد. البته در هر دو حالت مشمول مجازات نسبت به مرتکب بر اساس این ماده منوط به آگاهی داشتن وی از سمت فرد مورد تهاجم می‌باشد

تبصره: «در مواردی که احراز شود متهم قبل از دستیابی نظام توبه کرده باشد مشمول مواد (508 ) و (509) و (512) نمی‌شود».

چند نکته در مورد ماده 515 قانون مجازات اسلامی:

  1. منظور از مراجع بزرگ تقلید مذکور در ماده مراجعی هستند که تعداد قابل توجهی از شیعیان (و نه فقط اهالی یک روستا یا شهر کوچک) از آنان تقلید می‌کنند، ولی تأئید یا عدم تأئید حکومت نسبت به شخص مذکور از اهمیت برخوردار نمی‌باشد.
  2. از ظاهر ماده بر می‌آید که تابعیت ایرانی داشتن تقلید شونده یا تقلید کنندگان مهم نیست. بنابر این هرگاه کسی در ایران به جان یک مرجع بزرگ تقلید که دارای تابعیت کشور دیگری غیر از ایران بوده و مقلدین بسیاری از میان شیعیان غیر ایرانی دارد، سوء قصد نماید تحت شمول ماده 515 ق. م. ا قرار خواهد گرفت.
  3. منظور ماده 515 قانون مجازات اسلامی از سوء قصد معنای عرضی آن است، یعنی این که کسی نه تنها از مرحله فکر و اندیشه گذر کرده باشد بلکه عملیات مقدماتی (مثلاً خرید اسلحه و...) را نیز پشت سر گذاشته و دست به عملیات اجرائی قتل بزند ولی پس از شروع بنا به دلایلی، قصد او بلا اثر بماند. در واقع مقنن به نوعی جرم عقیم اشاره کرده است.
  4. سوء قصد بنا به تصریح ماده باید علیه جان مقامات مذکور در ماده 515 ق. م. ا صورت گیرد، بدین ترتیب هرگاه کسی صرفاً قصد ایراد ضرب و جرح به آنان را داشته باشد از شمول ماده خارج خواهد بود.
  5. استفاده از سلاح خاصی ضرورت ندارد و استفاده از هر سلاحی، اعم از سرد یا گرم و حتی استفاده از دست جهت خفه کردن فرد مورد نظر کفایت می‌کند.

separator line

سوء قصد به جان مقامات سیاسی خارجی

ماده 516 قانون مجازات اسلامی «هر کس به جان رئیس جمهور خارجی یا نماینده سیاسی آن در قلمرو ایرانی سوء قصد نماید به مجازات مذکور در ماده 515 (حبس از سه تا ده سال ) محکوم می‌شود. مشروط به این که در آن کشور نیز نسبت به ایران معامله متقابل بشود والا مجازات خفیفتر اعمال گردد به همان مجازات محکوم می‌شود».

تبصره: « چنانچه سوء قصد منتهی به قتل یا جرح یا ضرب شود علاوه بر مجازات مزبور به قصاص یا دیه مطابق ضوابط و مقررات محکوم خواهد شد.»

شخص یا شخصیتی که قانون به آن اشاره کرده است رئیس کشور خارجی یا نماینده سیاسی آن است.

منظور از رئیس کشور خارجی کسی است که بر طبق قوانین داخلی و مخصوصاً قانون اساسی هر کشور شخص اول مملکت محسوب می‌شود، اعم از این که به عنوان شاه، ملکه، رئیس جمهور، رهبر، رئیس حزب حاکم، صدر هیأت رئیسه، امیر، نخست وزیر یا هر عنوان دیگری نامیده شود.
منظور از نماینده سیاسی یک کشور خارجی، افرادی نظیر سفرا و کنسول‌ها هستند که در اجرای قراردادهای بین‌المللی عنوان نماینده سیاسی را داشته و از مصونیت سیاسی منتفع می‌شوند. بدین ترتیب نمایندگان فرهنگی، نظامی، اقتصادی و کارمندان اداری و خدماتی سفارتخانه‌ها، مأمورین سیاسی محسوب نمی‌شوند.

علاوه بر مقررات ماده 516 قانون مجازات اسلامی ماده 2 کنوانسیون راجع به جلوگیری و مجازات جرائم علیه اشخاص مورد حمایت بین المللی من جمله مأمورین دیپلماتیک مصوب دسامبر 1973 که در سال 1357 دولت ایران نیز به آن ملحق شده است، عنصر قانون این بزه محسوب می‌گردد

مرتکب جرم سوء قصد به جان مقامات سیاسی خارجی

با وجود عبارت هر کس در متن ماده 516 ق. م. ا مرتکب ممکن است ایرانی و یا حتی خارجی باشد.

رفتار مرتکب این جرم: سوء قصد به جان که شامل هر نوع اقدامی است که بر تمامیت جسمانی و حیات رئیس یا نماینده سیاسی یک کشور خارجی لطمه وارد سازد اما به علت وجود مانع خارجی که اراده فاعل در آن دخالت نداشته، نتیجه مجرمانه بدست نیامده و قصد مرتکب معلق یا بی‌اثر مانده و جرم در مرحله شروع به جرم متوقف مانده است.

separator line

جرم سوء قصد به جان مقامات

آن چه جرم بر روی آن واقع می شود موضوع جرم محسوب می شود. در جرم سوءقصد علیه مقامات سیاسی و مذهبی با توجه به واژه «جان» مندرج در مواد 515 و 516 در درجه اول موضوع جرم تمامیت جسمانی است، اما مقنن به جهت نقش و آثار و توالی فاسدی که این جرم در نظم عمومی و مصالح کشور ایفا می کند به صورت مستقل مورد جرم انگاری قرار داده است.

به همین جهت جرائم مذکور در مواد 515 و 516 را نباید جرائم علیه امنیت ملی محسوب کرد. به عبارت ضابطه تفکیک جرائم امنیتی را نباید صرفاً در رکن روانی جست و جو کرد آثار و توالی اعمال ارتکابی نیز می تواند ضابطه تفکیک نیز محسوب شود. جرائم علیه امنیت ملی اصولاً با جرم اناگری وسیع همراه هستند بدین معنی که نوع و میزان رفتارهایی که وصف مجرمانه دارند بالاست که گاه این مهم از طریق توسعه مصادیق مجرمانه و گاه با جرم انگاری رفتارهای غیر عمدی همراه است.

مانند ماده 506 قانون مجازات اسلامی در خصوص تخلیة اطلاعاتی، از سوی دیگر شدت کیفر، مطلق بودن، استعمال تعابیر مبهم و اعمال اصل واقعی بودن از دیگر ویژگی های جرائم علیه امنیت محسوب می شود که به صریح یا ضمنی در سوءقصد موجود می باشد.

بنابر این موضوع جرم سوءقصد علیه مقامات علاوه بر تمامیت جسمانی، امنیت ملی داخلی و خارجی نیز می باشد هر چند مرتکب قصد فساد و مقابله با حکومت را نداشته باشد. به عقیده برخی از حقوقدانان سوءقصد به مقامات مزبور به انگیزه های شخصی جرم علیه امنیت محسوب نمی شود و مشمول ماده 613 قانون مجازات اسلامی می باشد.

اما آنچه که جرم مزبور را از ماده 613 جدا می کند صرفاً رکن روانی نیست بلکه آثار و عواقبی است که این گونه اقدامات «اقدام به ترور رئیس کشور و ...» در جامعه ایجاد می کند.

از سوی دیگر ماده 515 به 2 گونه مجازات اشاره دارد مجازات محارب و مجازات حبس، اگر مقصود مقنن این بوده باشد که در مواردی که مرتکب به انگیزه شخصی و با علم به موقعیت مجنی علیه، سوءقصد را انجام می دهد، مشمول ماده 613 قانون مجازات اسلامی باشد دیگر چه لزومی داشت به حبس مرتکب اشاره کند به عبارت دیگر اگر ماده 515 را ویژه موردی بدانیم که شخص قصد فساد و مقابله با حکومت را داشته باشد و تنها در این مورد جرم را علیه امنیت بدانیم، و سایر موارد را مشمول 613 قرار دهیم، حبس مندرج در ماده 515 موضوعیت خود را از دست می دهد. بنابر این در حال به جهت آثار و عواقب عمل، جرم ماده 515 و 516 باید علیه امنیت تلقی شود.

separator line

رفتار مجرمانه در جرم سوء قصد به جان مقامات

رفتار مرتکب در سوءقصد علیه مقامات، لزوماً باید به صورت فعل مثبت باشد و با ترک فعل تحقق پیدا نمیکند شاید استدلال شود که عنصر مادی جرم سوءقصد، شروع به اجرای قتل می باشد و قتل عمدی نیز تحت شرایطی با ترک فعل قابل تصور است.

اما باید متذکر شد که :

  1. ماهیت سوءقصد شروع به جرم می باشد و شروع به جرم نیز با ترک فعل محقق نمی شود زیرا به محض آن که تکلیفی بر عهده شخص ثابت گردد و انجام نشود جرم تام می باشد و فرصت و مجالی برای شروع به آن نمی باشد،
  2. اصل بر این است که جرم با رفتار مثبت به وقوع می پیوندد و ترک فعل نیاز به تصریح دارد و چنین تصریحی در ماده 515 و 516 ملاحظه نمی شود،
  3. عبارت «سوء قصد نماید...» موجود در هر 2 ماده ظهور در رفتار با فعل مثبت دارد.

اما حال باید دانست که مصادیق این رفتار مثبت چیست ؟

همانطور که ذکر شد ماهیت سوءقصد شروع به قتل می باشد. بنابر این پذیرش این نظریه «که انجام عملیات مقدماتی که برای اثبات نیت مرتکب کافی باشد نیز سوءقصد تلقی می شود» هر چند در بند ب ماده 318 آمده بود اما طبق مواد 515 و 516 قانون مجازات اسلامی سوءقصد تلقی نمی شود. که علت آن در گفتار مفهوم سوءقصد بیان شد. بنابر این چگونگی رفتار در جرم سوءقصد تلقی نمی شود، که علت آن در گفتار مفهوم سوءقصد بیان شد. بنابر این چگونگی رفتار در جرم سوءقصد را می بایست در جرم شروع به قتل جست و جو کرد.

منبع: کتاب جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی | نویسنده: دکتر حسین میر محمد صادقی

بیشتر بخوانید:

محاربه چیست و چه مجازاتی در قانون دارد ؟

مفسد فی الارض کیست و چه مجازاتی دارد ؟


این مطلب چقدر مفید بود ؟
(1 امتیاز , میانگین: 5.0 از 5)  

دیدگاه ها

شما هم می توانید نظرات خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید
hits

آخرین مطالب دلگرم