ادله اثبات دعوا؛ جایگاه و نقش آن در رسیدگی قضایی

دلیل یکی از مهم ترین ابزار های اثبات ادعا و دفاع در مراجع قضایی است و می تواند در قالب های مختلفی مانند اقرار، شهادت، اسناد، قرائن و امارات مورد استناد قرار گیرد. اعتبار و میزان اثرگذاری هر دلیل نیز با توجه به نوع دعوا، مقررات قانونی و شرایط ارائه آن متفاوت است.

ادله اثبات دعوا چیست و چه نقشی در رسیدگی قضایی دارد؟

دلیل در مفهوم خاص، وسیله ای است که می تواند موجب اقناع قاضی نسبت به واقعیت ادعای مطرح شده شود و در مفهوم عام، به مجموعه ابزار هایی گفته می شود که طرفین دعوا برای اثبات ادعا یا دفاع از خود به آنها استناد می کنند. ادله اثبات دعوا در موضوعات مختلف حقوقی و کیفری کاربرد دارد و نوع دلیل، شرایط پذیرش و میزان اعتبار آن با توجه به موضوع پرونده متفاوت است. برای نمونه، در برخی دعاوی شهادت شهود می تواند مورد استناد قرار گیرد، در برخی موارد اسناد و نظریه کارشناسی اهمیت پیدا می کند و در مواردی نیز قرائن و امارات می توانند در شکل گیری علم قضایی مؤثر باشند.

دلیل در مفهوم خاص، همان معنایی است که مقنن در ماده ۱۹۴ قانون آیین دادرسی مدنی، بیان نموده است که در دادگاه، سبب قناعت وجدانی قاضی رسیدگی کننده به دعوا نسبت به واقعیت ادعای مطروحه می شود. لکن دلیل در مفهوم عام خود، بمعنای فراهم نمودن وسایلی است که طرفین دعوا برای اثبات ادعای خویش یا دفاع از دعوا به آن استناد می نمایند.

در ادامه به بیان تاثیر و جایگاه دلیل در موضوعات مختلف حقوقی می پردازیم:

زمان اعتبار ادله جهت اثبات عقود و ایقاعات

دلایلی که برای اثبات عقود یا ایقاعات یا تعهدات یا قرارداد اقامه می شود، تابع قوانینی است که در موقع انعقاد آنها مجری بوده مگر اینکه دلایل مذکور از ادله شرعیه ای باشد که مجری نبوده و یا خلاف آن در قانون تصریح شده باشد.

ادله اثبات کیفری قتل (اظهارات طرفین)

اگر سن وی در زمان وقوع جرم کمتر از ۱۸ سال باشد. مشمول مقررات ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ است؛ که به جهت مساعد بودن عطف به ماسبق می شود.

ضرورت توجه به ادله و دفاعیات طرفین

دادگاه به دلایل احصایی خواهان توجه و رسیدگی ننموده درصورتیکه ایجاب می نمود دادگاه علاوه بر رسیدگی به دلایل خواهان در راستای ماده ۱۹۹ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی هرگونه تحقیق یا اقدامی که برای کشف حقیقت و روشن شدن موضوع لازم باشد انجام و در صورت اقتضاء نظر هیات کارشناسان را درخصوص موضوع جلب و آنگاه با در نظر داشتن نتایج حاصله از رسیدگی های معموله تصمیم مقتضی اتخاذ می نمود.

ادله اثبات ازدواج مجدد زوج

در دعاوی طلاق مطروحه از سوی زوجه به استناد ازدواج مجدد زوج، وقوع ازدواج مجدد صرفاً به وسیله ارایه عقدنامه اثبات نمی شود بلکه وقوع آن به واسطه سایر ادله اثباتی از جمله شهادت شهود نیز قابل اثبات است.

ادله اثبات در دعوی احراز حجر

از آنجا که صدور حکم به حجر در حقوق طرفین و افراد ثالث مؤثر است، دادگاه ها مکلف اند پیرامون حجر تحقیقات وسیع انجام دهند و محاکم در این باره مبسوط الید هستند تا در مورد کشف حقیقت هر گونه تحقیقی را انجام دهند، اما تشخیص کمیسیون علمی روانپزشکی در دعاوی مربوط به اثبات حجر، نسبت به ادله دیگر دارای اولویت است.

ادله گزینش افراد در دستگاه های اجرایی

صدور رأی در گزینش افراد با شرایط عمومی باید بر مبنای اقرار یا بینه به شرط عدم تعارض یا شیاع مفید اطمینان یا قرائن و امارات موجب اطمینان که حداقل با انجام تحقیق (غیراز اقرار) از منابع موثق و طبق موازین شرعی احراز گردد، می باشد.

ادله اثبات دعوی اثبات مالکیت مفروز

در دعوی اثبات مالکیت مفروزی نسبت به یک زمین مسکونی، وجود نسق زراعی بنام خواهان و پدرش و همچنین تصرف طولانی مدت آنان می تواند اماره صحت ادعای وی در مالکیت مفروزی باشد.

ادله اثبات بزه شرب خمر

حد شرب خمر در مقام اثبات، مستلزم شهادت دو شاهد عادل و یا دو مرحله اقرار در محکمه است.

تاثیر فقد ادله اثباتی بر امکان تجویز اعاده دادرسی

صدور حکم بدون وجود ادله اثباتی کافی، از موارد تجویز اعاده دادرسی است.

رای دادگاه در صورت فقدان ادله اثباتی

صدور حکم بطلان به دعوی به جهت عدم ارائه دلیل وقوع تعهد و فقدان ادله اثباتی از جانب خواهان؛ فاقد وجاهت قانونی است، بلکه دادگاه باید قرار نهایی مختومه کننده، صادر کند.

همچنین بخوانید:

با انواع سوگند در قانون آشنا شوید

در این مقاله انواع سوگند قضایی در آیین دادرسی مدنی را مورد بررسی قرار می دهیم .

ماهیت و آثار ادله اثبات دعاوی پیرامون حوادث ناشی از کار

گزارش بازرس فنی کار، نظریه پزشکی قانونی، گزارش حادثه توسط نیروی انتظامی و گزارش کارشناس پیرامون حوادث ناشی از کار جنبه طریقت دارند و تنها می توانند به عنوان اماره قضایی مورد استفاده قرار گیرند و چنانچه علم قاضی برخلاف آنها باشد، قابل استناد نمی باشند.

ضمانت اجرای عدم ذکر جهات استحقاق و ادله در دادخواست

در صورتیکه خواهان در دادخواست خود، جهات استحقاق، ادله و مستندات خود را ذکر نکرده باشد، از موارد صدور قرار عدم استماع دعوی نیست؛ بلکه دادگاه بدوی مکلف است اخطار رفع نقص صادر کند و مراتب نقص و رفع آن در فرجه قانونی را به خواهان متذکر شود.

اثبات تقلب داوطلب توسط دوربین های مداربسته

محتویات دوربین های مدار بسته از ادله قانونی اثبات دعوی محسوب نیست و صرفا اماره ای قضایی می باشد و بر این اساس دلالت آن بر تقلب داوطلب نمی تواند حق بر تحصیل را تضییع کند.

ادله اثبات وقفیت ملک

در صورتیکه بر مبنای نتایج حاصل از قرار های تحقیق و معاینه محل و سایر قرائن از جمله استشهادیه اهالی، هیأت امناء مسجد منطقه، ائمه جمعه و جماعات و گواهی معمرین محلی، ملکی به عنوان وقف شناخته شود، این شیاع محلی دلیل بر وقف است. عدم رعایت مقررات در ثبت کتبی این وقف و شناخته نشدن واقف موجب بطلان آن نیست.

لزوم تصریح به ادله اثبات بزه

دادگاه مکلف است در انشاء رأی محکومیت، ادله اثبات بزه را به طور دقیق و صریح اعلام نماید و استناد همزمان به علم قاضی و اقرار متهم به عنوان دلیل اثبات بزه، فاقد وجاهت قانونی است.