جزیره هوکایدو کجاست؟ سفر به قلب طبیعت ژاپن

سرزمین برف، آتشفشان و افق های بی پایان

وقتی نام ژاپن به میان می آید، تصویر ذهنی بیشتر ما از توکیو، معابد کیوتو یا خیابان های نئونی اوساکا ساخته شده است. در این میان، جزیره ای در شمال کشور قرار دارد که تقریباً با تمام کلیشه های ذهنی ما از ژاپن تفاوت دارد؛ سرزمینی با دشت های وسیع، جنگل های انبوه، کوه های آتشفشانی، زمستان های بسیار سرد و برف هایی که گاهی ارتفاعشان از چند متر فراتر می رود. این سرزمین، هوکایدو نام دارد.

هوکایدو بخشی از ژاپن است، اما بسیاری از مسافران پس از ورود به آن احساس می کنند به کشوری دیگر قدم گذاشته اند. تراکم جمعیت پایین تر است، زمین ها پر وسعت ترند، کشاورزی و دامداری ستون اقتصاد محلی را می سازند و ردپای فرهنگ مردمان بومی آینو در گوشه گوشه آن دیده می شود.

جزیره هوکایدو کجاست؟ موقعیت جغرافیایی دقیق

هوکایدو شمالی ترین جزیره اصلی مجمع الجزایر ژاپن است. این جزیره در نیم کره شمالی، در بخش شمال شرقی قاره آسیا و در حاشیه غربی اقیانوس آرام قرار گرفته است. مختصات تقریبی مرکز آن حدود ۴۳ درجه عرض شمالی و ۱۴۲ تا ۱۴۵ درجه طول شرقی است؛ یعنی همان عرض جغرافیایی که شهرهایی مانند نیس در فرانسه یا پورتلند در آمریکا را در بر می گیرد، اما به دلیل موقعیت قاره ای و جریان های سرد اقیانوسی، اقلیم آن به مراتب سردتر از این شهرهاست.

همسایگی ها و مرزهای آبی

هوکایدو از جنوب با تنگه تسوگارو (Tsugaru Strait) از جزیره هونشو جدا می شود. این تنگه در باریک ترین نقطه حدود ۱۹ کیلومتر عرض دارد و دو جزیره را از هم جدا می کند. در شمال، دریای اختسک (Okhotsk) قرار دارد که در زمستان بخش هایی از آن یخ می بندد. در غرب، دریای ژاپن و در شرق و جنوب شرق، اقیانوس آرام گسترده است. در شمال شرقی هوکایدو، شبه جزیره ای به نام شیری توکو قرار دارد که به دلیل اکوسیستم منحصربه فردش در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.

مقایسه اندازه: هوکایدو چقدر بزرگ است؟

مساحت هوکایدو حدود ۸۳٬۴۲۴ کیلومتر مربع است. این عدد یعنی هوکایدو تقریباً ۲۲ درصد از کل خاک ژاپن را تشکیل می دهد، در حالی که تنها حدود ۴ درصد از جمعیت کشور در آن زندگی می کند. برای درک بهتر این اندازه، می توان هوکایدو را با کشور اتریش (حدود ۸۳٬۸۰۰ کیلومتر مربع) یا اسکاتلند مقایسه کرد. به عبارت دیگر، هوکایدو از استان های بزرگ ایران مانند سیستان و بلوچستان کوچک تر است، اما از بسیاری از کشورهای اروپایی بزرگ تر محسوب می شود.

نکته مهم این است که هوکایدو دومین جزیره بزرگ ژاپن پس از هونشو است و بزرگ ترین استان این کشور از نظر مساحت به شمار می رود. کل جزیره یک استان واحد (استان هوکایدو) را تشکیل می دهد که مرکز اداری آن شهر ساپورو است.

پیشینه تاریخی: از سرزمین آینو تا استان هوکایدو

درک تاریخ هوکایدو به فهم چرایی تفاوت فرهنگی آن با بقیه ژاپن کمک زیادی می کند. برخلاف هونشو، کیوشو و شیکوکو که تاریخچه ای چند هزار ساله از تمدن های کشاورزی و امپراتوری های مرکزی دارند، هوکایدو تا قرن ها سرزمینی محسوب می شد که در حاشیه قدرت سیاسی ژاپن قرار داشت.

مردمان آینو

بومیان اصلی هوکایدو مردمان آینو (Ainu) هستند؛ گروهی با زبان، باورها، هنر و سبک زندگی متمایز که هزاران سال در این سرزمین زندگی کرده اند. فرهنگ آینو بر پایه احترام به طبیعت و باور به حضور روح ها (کاموی) در پدیده های طبیعی مانند خرس، ماهی سالمون، درختان و آتشفشان ها شکل گرفته است. الگوهای هندسی خاص در پارچه ها و صنایع دستی آینو امروزه یکی از نمادهای فرهنگی هوکایدو به شمار می رود.

در سال ۲۰۱۹، دولت ژاپن رسماً آینو را به عنوان مردمان بومی ژاپن به رسمیت شناخت؛ اقدامی که پس از دهه ها فشار و تلاش فعالان مدنی محقق شد. در سال ۲۰۲۰ نیز موزه ملی آینو با نام اوپوپوی (Upopoy) در شهر شیرائوی استان هوکایدو افتتاح شد تا زبان، موسیقی، صنایع دستی و تاریخ این مردمان را به شکلی نظام مند به بازدیدکنندگان معرفی کند.

ورود ژاپنی ها و نام «هوکایدو»

در دوره ادو (قرن ۱۷ تا ۱۹ میلادی)، خاندان ماتسومائه از جنوب ژاپن بر بخش هایی از جنوب هوکایدو تسلط یافت و شهر هاکوداته به عنوان پایگاه تجاری و اداری شکل گرفت. تا پیش از آن، این سرزمین در منابع ژاپنی با نام هایی مانند «اِزو» (Ezo) شناخته می شد؛ نامی که به سرزمین های شمالی و مردمان آن اطلاق می گردید.

در دوران میجی و در سال ۱۸۶۹، دولت مرکزی تصمیم گرفت این سرزمین را به طور رسمی به ساختار اداری ژاپن الحاق کند و نام هوکایدو را برای آن برگزید؛ واژه ای که می توان آن را «راه/استان دریای شمال» ترجمه کرد. از همان زمان موج مهاجرت از هونشو به سمت شمال آغاز شد، شهرهایی مانند ساپورو با الگوهای شهرسازی آمریکایی طراحی شدند و کشاورزی، معدن کاری و راه آهن توسعه یافت. کمیسیون توسعه هوکایدو که با کمک مشاوران خارجی از جمله مهندسان آمریکایی اداره می شد، نقش کلیدی در این تحول داشت. ارتش نیز در توسعه زیرساخت ها و شهرسازی نقش مهمی ایفا کرد.

جغرافیای طبیعی: سرزمین آتشفشان ها و دشت های باز

هوکایدو از نظر زمین شناسی جوان و پویا است. این جزیره در نقطه تلاقی چند صفحه زمین ساختی قرار دارد و همین موضوع باعث شده زمین لرزه ها، آتشفشان ها و چشمه های آب گرم فراوان باشند.

کوه ها و آتشفشان ها

بلندترین قله هوکایدو، کوه آساهی (Mount Asahi) با ارتفاع حدود ۲٬۲۹۱ متر است که در پارک ملی دایستسوزان قرار دارد. این پارک ملی، بزرگ ترین پارک ملی ژاپن محسوب می شود و مجموعه ای از قله های آتشفشانی، دره های یخی و چشمه های آب گرم را در خود جای داده است.

از آتشفشان های فعال و مهم هوکایدو می توان به کوه اوسو (Mount Usu) در نزدیکی دریاچه تویا اشاره کرد که در سال ۲۰۰۰ فوران کرد و زیرساخت های اطراف را تحت تأثیر قرار داد. کوه تاروما یه، کوه توکاچی و کوه مِ آکان نیز از دیگر آتشفشان های شناخته شده هستند. وجود همین فعالیت های آتشفشانی است که هوکایدو را به یکی از قطب های گردشگری آب گرم (اونسن) در ژاپن تبدیل کرده است؛ شهرهایی مانند نوبوریبتسو، جوزان کی و تویاکو شهرت زیادی در این زمینه دارند.

دریاچه ها و رودخانه ها

هوکایدو دریاچه های فراوانی دارد که بسیاری از آن ها منشأ آتشفشانی دارند:

• دریاچه شیکوتسو (Lake Shikotsu): یکی از شفاف ترین دریاچه های ژاپن با آبی فیروزه ای.
• دریاچه تویا (Lake Toya): دریاچه ای کالدرایی با جزیره ای در میان آن و چشمه های آب گرم در حاشیه.
• دریاچه آکان (Lake Akan): محل زندگی توپ های جلبکی سبز و کمیاب به نام «ماریمو».
• دریاچه ماشو (Lake Mashu): از شفاف ترین دریاچه های جهان که به دلیل قوانین حفاظتی، دسترسی به ساحل آن محدود است.

بلندترین رودخانه هوکایدو، ایشیکاری است که حدود ۲۶۸ کیلومتر طول دارد و دشت های حاصلخیز اطراف ساپورو را آبیاری می کند. تالاب های کوشیرو نیز از مهم ترین اکوسیستم های تالابی ژاپن به شمار می روند و زیستگاه پرندگان مهاجر و گونه های نادر مانند درنای تاج دار ژاپنی هستند.

پارک های ملی و میراث جهانی

از میان پارک های ملی هوکایدو، دو مورد اهمیت جهانی دارند. شبه جزیره شیری توکو در سال ۲۰۰۵ در فهرست میراث طبیعی جهانی یونسکو ثبت شد؛ منطقه ای که در زمستان پهنه های یخ دریایی از آن می گذرد و زنجیره غذایی منحصربه فردی را شکل می دهد. پارک ملی دایستسوزان نیز به دلیل چشم اندازهای آلپی و تنوع گیاهی، یکی از مهم ترین مناطق حفاظت شده ژاپن است.