پرتقال یا پرتغال؟ بررسی املای صحیح کلمات با قاف و غین

پرتقال یا پرتغال؟ قربت یا غربت؟ انتخاب میان قاف یا غین، از مصائب املای فارسی!

در مقاله «اتاق یا اطاق؟ رقابت ت و ط در املای فارسی» حرف «ط» را به عنوان جنجالی ترین حرف در املای فارسی معرفی کردیم؛ اما، احتمالاً رتبه دوم این عنوان، به حرف «ق» می رسد. در این مقاله، املای صحیح کلماتی که هم با قاف و هم با غین رواج دارند، مثل پرتقال یا پرتغال و قربت یا غربت را بررسی می کنیم.

برخلاف تصورعموم، واژه هایی مانند دقیقه، مقدار، قصه، قدرت، قاشق، بشقاب، قایق که در آنها قاف به کار رفته، فارسی نیستند و بیشتر از زبان ترکی یا عربی وارد زبان فارسی شده اند. در برخی منابع هم اشاره شده که واژه های اصیل فارسی اغلب با «غ» نوشته می شوند.

تلفظ یکسان، اما املای و معنای متفاوت

در املای کلمات با صدای «ق» باید دقت ویژه داشت. زیرا برخی از کلمات به هر دو صورت، یعنی هم با قاف و هم با غین نوشته می شوند. اگرچه تلفظ آنها در نهایت یکسان می شود؛ اما این تفاوت در نوشتار می تواند، معنای کلمه و در نتیجه معنای جمله را به کلی تغییر بدهد. در لیست زیر تعدادی از این کلمات را می توانید ببینید.

•     پرتغال (کشور) و پرتقال (نوعی مرکبات)
•     غباد (نوعی ماهی) و قباد (نامی مردانه)
•     غال (لانه زنبور) و قال (گذاشتن)
•     آغا (خاتون، بی بی) و آقا (مرد)
•     غریب (دور) و قریب (نزدیک)
•     تاغ (نوعی درخت) و تاق (در مقابل جفت) و طاق (سقف)
•     غدیر(آبگیر) و قدیر (توانا)
•     غش (حیله، بیهوشی) و قش (یار و رفیق)

کلماتی که هر در املای آن ها یکی از قاف یا غین ترجیح دارد.

همچنین بخوانید:

تفاوت املایی کلمات با حروف 'ه' و 'ح' در زبان فارسی

آشنایی با تفاوت های املایی و معنایی کلمات مشابه با حروف 'ه' و 'ح' برای جلوگیری از اشتباهات رایج در نوشتار فارسی.

و اما برخی از کلمات هستند که در سیر تطور زبان فارسی، با هر دو حرف غین و قاف نوشته شده اند و هیچ تفاوتی در معنا ایجاد نشده است. در نهایت هم با توجه به ریشه کلمه و یا معیار پذیرش فارسی زبانان، تعدادی از این کلمات با حرف «غ» نوشته می شوند. مانند:

•     سوغات، بلغور، باباغوری، آروغ، غدغن، مغناطیس، ورغلمبیدن، مغان، غلیان (جوشش)، تغار، چلغوز، قورباغه، یالغوز، یغور، غصه.

و تعدادی دیگر از این کلمات نیز در نهایت با حرف «قاف» نوشته می شوند. مانند:

•     قاتی، قدّاره، قراقروت، قرت (قورت)، قرتی، قرشمال، قرق، قورمه، قشرق، قشلاق، قلیان، قو، قوچ، قیسی، پاتوق، تپق، ساقدوش، سقلمه، لق و لوق، یاتاقان، یالقوز، آقاخان، بقچه، چارقد، قیماق، قورباغه، قلقلک، قوری، قصه.

یادآوری می کنیم که اصوات اغلب با حرف قاف نوشته می شوند. مانند:

•     قار و قور، قدقد، قلپ، نق نق، ترق و توروق، لق لق، قل قل، قار قار.