alexametrics
دلگرم
امروز: چهارشنبه, ۰۵ آذر ۱۳۹۹ برابر با ۱۰ ربيع الآخر ۱۴۴۲ قمری و ۲۵ نوامبر ۲۰۲۰ میلادی
تفاوت ی نکره و وحدت در چیست و انواع ی کدام است ؟
2
زمان مطالعه: 4 دقیقه
یکی از مباحث مهمی که در دستور زبان فارسی کمتر مورد توجه قرار گرفته است، مبحث چندگونگی «ی» در این زبان است، که در این مقاله بدان می پردازیم .

فرق بین یای وحدت و نکره در چیست؟

قبل از اینکه به تفاوت ی نکره و وحدت بپردازیم با انواع (ی) در دستور زبان فارسی بیشتر آشنا می شویم :

انواع (ی) در دستور زبان فارسی

در دستور زبان فارسی حرف «ی» انواع مختلفی دارد که به برخی از پر کاربردترین آن ها اشاره می شود:

۱- پسوند نسبت که خود بر معانی متفاوتی دلالت می کند. مانند:

  • الف) نسبت به مکان. مانند: شیرازی ٬ اصفهانی و ...
  • ب) نسبت به چیز. مانند: ارغوانی ٬ پرنیانی ٬ زعفرانی و ...
  • ج) نسبت به شخص. مانند: محمدی ٬ ابراهیمی ٬ سجادی و ...

نکته: این حرف با اضافه شدن به کلمات غیر فارسی معمولا به صورت «وی» در می آید مانند: علوی (منسوب به علی) - عیسوی (منسوب به عیسی) همچنین است کلماتی چون: موسوی٬ رضوی٬ نبوی و ...

توجه: گاه به اشتباه کلمه ی «گنجه» بر اساس قاعده ای که گفته شد٬ به صورت «گنجوی» تلفظ می شود و مثلاً می گویند نظامی گنجوی. این در حالی است که کلمه کاملاً فارسی است و قاعده ی مذکور در مورد آن صدق نمی کند.

  • د) پسوند شغلی. مانند: کبابی٬ کله پزی٬ سمساری و...
  • ه) پسوند دارندگی: نامی (نامور) ٬ هنری (هنرمند)
  • و) پسوند مفعولی: زندانی (به زندان انداخته شده) ٬ نهانی ( پنهان شده)

۲- ی لیاقت: به آخر مصدر افزوده شده و صفت لیاقت می سازد. مانند: دیدنی٬ رفتنی٬ خواندنی٬ مردنی و...

۳- ی نکره. به آخر کلمه افزوده می شود. مانند: «پادشاهی به کشتن اسیری اشارت کرد»

۴- شناسه فعل دوم شخص مفرد ماضی و مضارع. مانند: دیدی٬ خواندی٬ می نویسی و...

۵- ی وحدت. (بر یک نفر یا یک چیز یا مقدار دلالت دارد) مانند: نصیحتی کنمت یعنی یک نصیحت یا مثلا پسته کیلویی (؟!) یعنی هر یک کیلو ...

۶- ی حاصل مصدری (معنای مصدری می دهد) . مانند: مردی نبود فتاده را پای زدن (یعنی مرد بودن آن نیست که ...) - مسلمانی (مسلمان بودن) - مطربی (مطرب بودن)

نکته ی پایانی: در پایان این مبحث لازم به ذکر است که آنچه در مورد انواع حرف«ی» ذکر شد٬ موارد پرکاربرد و رایج در زبان نظم و نثر پارسی است و موارد دیگر نیز برای آن می توان برشمرد. هم چنین در برخی موارد ممکن است حرف «ی» بر دو یا چند معنا قابل تأویل باشد. مثلاً در جمله ی مردی را دیدم. حرف «ی» هم می تواند از نوع نکره باشد و هم وحدت. حتی بسته به نوع جمله می تواند معنی مصدری هم داشته باشد.(مرد بودن را هم دیدم) . کوتاه سخن این که با توجه به آن چه گفته شد موارد استثنا هم وجود دارد و ادعای (این است و جز این نیست ) در مباحث دستوری بی اساس است.

تفاوت ی نکره و وحدت

همانطور که در بالا هم گفته شد ی نکره به آخر کلمه افزوده می شود. مانند: «پادشاهی به کشتن اسیری اشارت کرد» - کتابی - کودکی - مردمی ...

اما ی وحدت (بر یک نفر یا یک چیز یا مقدار دلالت دارد) مانند: نصیحتی کنمت یعنی یک نصیحت

یا مثلا پسته کیلویی (؟!) یعنی هر یک کیلو ... بنابراین ی وحدت نشانه ی یکی بودن است . در هر نفسی دو نعمت موجود است... و این ی علامت یکی بودن است .

«ی» وحدت این «ی» به آخر کلمه اضافه می‎شود و به معنای «یک» و «یکی» است (دهخدا). فرق این «ی» با «ی» نکره فقط در معناست؛ به طوری که گاه هر کدام افاده معنای دیگری را می‌کند و گاه فقط معنای وحدت یا نکرگی را می‎رساند؛ مثلاً در این بیت سعدی: جوی بازدارد بلایی درشت عصایی شنیدم که عوجی بکشت

یا کاربرد امروزین «سیب کیلویی چند است ؟» یا «پارچه متری چند ؟»

به گفته دهخدا «جو» و «عصا» هر دو معرفه‌اند و «ی» نشانه وحدت است: «یک جو» و «یک عصا»

شریعت معتقد است که «ی» نکره تنها هنگامی که به لفظ جمع اضافه شود معنای وحدت نمی‌دهد، همایونفرخ هم بر این اعتقاد است و «ی» نکره را در الفاظ مفرد حامل معنای »وحدت» می‌داند.

separator line

نهاد چیست و چه تفاوتی با فاعل دارد ؟ | دلگرم



این مطلب چقدر مفید بود ؟
5.0 از 5 (2 رای)  
دیدگاه ها

شما هم می توانید نظرات خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید
hits