تفاوت ی نکره و وحدت در چیست و انواع ی کدام است ؟

فرق بین یای وحدت و نکره در چیست؟

قبل از اینکه به تفاوت ی نکره و وحدت بپردازیم با انواع (ی) در دستور زبان فارسی بیشتر آشنا می شویم :

انواع (ی) در دستور زبان فارسی

در دستور زبان فارسی حرف «ی» انواع مختلفی دارد که به برخی از پر کاربردترین آن ها اشاره می شود:

۱- پسوند نسبت که خود بر معانی متفاوتی دلالت می کند. مانند:

• الف) نسبت به مکان. مانند: شیرازی ٬ اصفهانی و ...
• ب) نسبت به چیز. مانند: ارغوانی ٬ پرنیانی ٬ زعفرانی و ...
• ج) نسبت به شخص. مانند: محمدی ٬ ابراهیمی ٬ سجادی و ...

  توجه: گاه به اشتباه کلمه ی «گنجه» بر اساس قاعده ای که گفته شد٬ به صورت «گنجوی» تلفظ می شود و مثلاً می گویند نظامی گنجوی. این در حالی است که کلمه کاملاً فارسی است و قاعده ی مذکور در مورد آن صدق نمی کند.

• د) پسوند شغلی. مانند: کبابی٬ کله پزی٬ سمساری و...
• ه) پسوند دارندگی: نامی (نامور)  ٬ هنری (هنرمند)
• و) پسوند مفعولی: زندانی (به زندان انداخته شده) ٬ نهانی ( پنهان شده)

۲- ی لیاقت: به آخر مصدر افزوده شده و صفت لیاقت می سازد. مانند: دیدنی٬ رفتنی٬ خواندنی٬ مردنی و...

۳- ی نکره. به آخر کلمه افزوده می شود. مانند: «پادشاهی به کشتن اسیری اشارت کرد»

۴- شناسه فعل دوم شخص مفرد ماضی و مضارع. مانند: دیدی٬ خواندی٬ می نویسی و...

۵- ی وحدت. (بر یک نفر یا یک چیز یا مقدار دلالت دارد) مانند: نصیحتی کنمت یعنی یک نصیحت یا مثلا پسته کیلویی (؟!) یعنی هر یک کیلو  ...

۶- ی حاصل مصدری (معنای مصدری می دهد) . مانند: مردی نبود فتاده را پای زدن (یعنی مرد بودن آن نیست که ...) - مسلمانی (مسلمان بودن) - مطربی (مطرب بودن)

تفاوت ی نکره و وحدت

همانطور که در بالا هم گفته شد ی نکره به آخر کلمه افزوده می شود. مانند: «پادشاهی به کشتن اسیری اشارت کرد» - کتابی - کودکی - مردمی ...

اما ی وحدت (بر یک نفر یا یک چیز یا مقدار دلالت دارد) مانند: نصیحتی کنمت یعنی یک نصیحت

یا مثلا پسته کیلویی (؟!) یعنی هر یک کیلو  ... بنابراین ی وحدت نشانه ی یکی بودن است . در هر نفسی دو نعمت موجود است... و این ی علامت یکی بودن است .

 «ی» وحدت این «ی» به آخر کلمه اضافه می‎شود و به معنای «یک» و «یکی» است (دهخدا). فرق این «ی» با «ی» نکره فقط در معناست؛ به طوری که گاه هر کدام افاده معنای دیگری را می‌کند و گاه فقط معنای وحدت یا نکرگی را می‎رساند؛ مثلاً در این بیت سعدی: جوی بازدارد بلایی درشت   عصایی شنیدم که عوجی بکشت                     

یا کاربرد امروزین «سیب کیلویی چند است ؟» یا «پارچه متری چند ؟»

به گفته دهخدا «جو» و «عصا» هر دو معرفه‌اند و «ی» نشانه وحدت است: «یک جو» و «یک عصا»

شریعت معتقد است که «ی» نکره تنها هنگامی که به لفظ جمع اضافه شود معنای وحدت نمی‌دهد، همایونفرخ هم بر این اعتقاد است و «ی» نکره را در الفاظ مفرد حامل معنای »وحدت» می‌داند.

نهاد چیست و چه تفاوتی با فاعل دارد ؟ | دلگرم