معرفی درخت مسواک و کاربردهای آن

آشنایی با درخت مسواک و روش کاشت آن

درخت مسواک یا درخت اراک با نام علمی (SALVADORA PERSICA) برای چند قرن به عنوان یک شوینده ی دندان یا مسواک طبیعی استفاده می شده است. طبق تحقیقات حدس زده می شود که تعدادی ترکیبات دارویی همچون فلوراید در این گیاه یافت شده است. بیش از ‌هزار سال است که مسلمانان به دستور اسلام با چوب خوشبوی این گیاه مسواک می‌کنند. درخت مسواک بومی ایران بوده و به همین علت ان را به نام ایران (persica ) نامگذاری کرده اند. از عصاره این گیاه برای اولین بار در جهان، دهانشویه پرسیکا تهیه شده است.

درخت مسواک گیاهی است که ظاهرش مانند، درخت انار است اما برگ هایش پهن تر بوده و همیشه سبز و خزان نمی کند. ارتفاع  این درخت بین دو تا پنج متر است. شاخه‌های آن باریک و گرد، و برگ‌های آن به خاطر وجود ماده روغنی سبز رنگ، درخشان است و شیره ای به رنگ زرد مایل به سبز روشن از آن خارج می‌شود.

گل هایش مایل به سرخ بوده و از گل های آن میوه‌ای شبیه به گیلاس بدست می‌آید که پس از رسیدن، سیاه رنگ می شود و به صورت خوشه و خوردنی و کمی شیرین مزه است. و میوه درخت مسواک را به هنگام نارس بودن خمط و جهاض و به هنگام رسیدن جهاد و بریر و مرد و کباث می نامند، که خوردن رسیده آن جلا دهنده دستگاه گوارش می باشد.

آب و هوای گرم و استوایی محل مناسبی برای رشد این درخت است. درخت اراک در مناطقی از ایران، حبشه، سودان، عربستان، مصر، هند، یمن یافت می‌شود. مهمترین نواحی رویش آن در ایران لار، بندرعباس، میناب، مکران و چابهار است.

خصوصیات ظاهری درخت مسواک

گیاه مسواک درختی کوچک یا بوته مانند با تنه ای ناصاف یا کج است. پوست درخت پوسته پوسته و شکافدار می باشد. گیاه مسواک عطر خوشی داشته و همچنین مزه ی تندی دارد. شاخه‌های زیادی دارد و این شاخه‌ها به سمت زمین خمیده هستند و دارای پوستی نسبتاً شفاف، به رنگ سبز کمرنگ تا تقریباً سفید می‌باشند. این گیاه همیشه سبز است. شاخه های صاف و براق کم رنگ و آویزان، برگ هایش استخوانی، بیضی نیزه ای به ابعاد 3.5×1.2 سانتی متر و دمبرگ آن کوتاه به طول ۵ میلیمتر گل آذین آن خوشه ای باز و محوری یا انتهایی راست میوه آن شفت کوچک سرخ رنگ می باشد .

شرایط محیط رشد درخت مسواک

محل رویش آن در نواحى جنوبى آسیا، ایران، در مناطق خشک مى‏روید. گیاه مسواک خاک هایی با زهکشی کامل را می پسندد. خاک این گیاه تقریبا مرطوب باشد رشد بهینه ی آن تضمین می شود. از دیگر فاکتورهای مورد علاقه ی گیاه مسواک آفتاب کامل می باشد.

نحوه تکثیر درخت مسواک 

برای تکثیر گیاه مسواک از قلمه های نیمه رسیده یا به اصطلاح نیمه خشبی استفده میکنند. این نوع قلمه ها از این گیاه را در دمای 18 درجه سانتی گراد در بستری بز ماسه ریشه دار می کنند و پس از ریشه دهی در محل مورد نظر کشت می کنند. بذور این گیاه نیز پس از خورده شدن توسط انسانها و حیوانات در طبیعت منتشر می شود و از این طریق نیز ازدیاد می یابد.

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی درخت مسواک

 گیاه مسواک یکی از غنی‌ترین منابع فلوراید در عالم گیاهی است، به همین دلیل در جلوگیری از پوسیدگی دندان نقش بسیار مهمی را بر عهده دارد. عصاره، ریشه، گل، چوب، برگ، میوه و پوست گیاه مسواک اثر داوریی دارد. اثرات ضد میکروب، اثر ضد زخم، اثر دترجنت (پاک‌کنندگی و ضد جرم دندان(، اثر ضد پوسیدگی دندان از اثرات گیاه مسواک می باشد. مهمترین ترکیبات ریشه، ساقه، برگ گیاه شامل فلاونوئیدها، ساپونین، تانن، ترکیبات گوگردی، بنزیل ایزوتیوسیاناید، ترکیبات کلراید، فلوراید، کلسیم و سیلیسیم می‌باشد و دارای اثر ضد میکروبی قوی و گسترده بر روی انواع میکرو ارگانیزمها است.

فلوراید قابل توجه، به همراه ترکیبات دیگر موجود در ساقه‌های گیاه مسواک باعث خاصیت قوی ضد پوسیدگی دندان‌های می‌شود. دهانشویه‌ای فرموله گردیده که ماده اصلی آن عصاره چوب مسواک می‌باشد و می‌تواند خواصی مشابه چوب مسواک در دهان ایجاد کند. این دهانشویه به افتخار نام ایران و با استفاده از نام علمی گیاه «پرسیکا» نامگذاری شد. چوب مسواک حاوی مقادیر زیادی از کلرورها بخصوص کلرور سدیم، فلوئور، سیلیکا، گوگرد، رِزین، ویتامین ث و مقادیر کمتری تانن فلاونوئید و است که نقش مؤثّری در جلوگیری از پوسیدگی دندان و ضدّ عفونی و سفیدتر کردن دندان‌ها دارند. ویتامین ث موجود در مسواک در درمان عفونت‌های دهان و خونریزی موثر است.

طریقه مصرف چوب درخت مسواک

در کشور عربستان سعودی و بعضی کشورهای عربی دیگر قطعات حدوداً 10 سانتی متری با قطر حدود یک سانتی متر از ساقه های گیاه به صورت بسته های 50 تا 100 عددی به وفور به فروش می‌رسد که هر قطعه از آن به مدت یک روز در آب قرار گرفته و سپس پوست همان قسمت جدا می‌شود. به این ترتیب فیبرهای طولی این ساقه به شکل مسواک در می‌آید که آن را به آرامی بر روی دندان‌ها می‌کشند. با این عمل ضمن مسواک شدن دندان‌ها مواد مختلف این چوب در بزاق حل شده و آثار مختلف آن در دهان، لثه و دندان‌ها اعمال می‌شود. هم چنین از فیبرهای نازک ساقه جهت خلال کردن دندان استفاده می‌گردد.

لازم به ذکر است که برای ما ایرانیان که از کودکی به این کار عادت نکرده ایم، این کار ممکن است صدماتی به دهان وارد کند؛ از این رو ضمن سال‌ها تحقیق نگارنده در مورد استفاده از خواص اعجاب انگیز چوب مسواک در بهداشت دهان و دندان، دهان‌شویه ای فرموله گردیده که ماده اصلی آن عصاره چوب مسواک می‌باشد و می‌تواند خواصی مشابه با چوب مسواک در دهان و دندان ایجاد کند. این دهان‌شویه به افتخار نام ایران و با استفاده از نام علمی گیاه «پرسیکا» نام‌گذاری شد.

هشدار: گیاه مسواک داراى ماده‏اى به نام سولوادرین و تریمتیل آمین‏ است. استفاده گیاه مسواک براى زنان باردار مضر است. مسواک کردن زیاد با آن باعث پیدایش جوش در دهان مى‏شود که با کتیرا قابل درمان است.

بیشتر بخوانید:

راهنمای کاشت درخت جینکو و خواص فوق العاده آن

روش های کاشت و نگهداری درخت بید مجنون

روش های کاشت و نگهداری از درخت ارغوان