موانع ازدواج در قانون ایران چه می باشد ؟

۱,۶۶۷
۱
۰
سه شنبه, ۲۸ اسفند ۱۳۹۷ ۱۵:۵۹
موانع ازدواج اموری است که عدم وجود آنها در نکاح شرط است. این موانع در حقوق ایران عبارتند از: شوهر داشتن، داشتن چهار زن دائمی، عده زن، قرابت در حدود معین، مطلقه بودن به 3 طلاق و 9 طلاق، کفر، لعان و احرام. برای برسی این موارد با دلگرم همراه باشید.
موانع ازدواج در قانون ایران چه می باشد ؟

موانع ازدواج در حقوق ایران

موانع نکاح یا شرایط منفی ازدواج، اموری هستند که عدم آنها در نکاح شرط است و وجود آنها مانع صحت ازدواج می شود.

موانع نکاح را شرایط منفی نیز میتوان نامید. این موانع در حقوق ایران عبارتند از : شوهر داشتن، داشتن چهار زن دائمی، عده زن، قرابت در حدود معین، مطلقه بودن به 3 طلاق و 9 طلاق، کفر، لعان و احرام در ذیل به شرح هر یک از این موارد می پردازیم.

separator line

شوهر داشتن (تأهل) از موانع ازدواج

شوهر داشتن زن یکی از موانع نکاح است و ازدواج با زن شوهر دار، ضمانت اجرای مدنی و کیفری دارد، اگر چه چند زنی در حقوق ما با شرایطی پذیرفته شده است، ولی چند شوهری به هیچ وجه مجاز نیست.

تعدد شوهر برخلاف نظم عمومی و اخلاق حسنه و موجب اختلاط نسل است و قانون هیچ یک از کشورهای متمدن، آن را نپذیرفته است. برابر قانون مدنی که باطل است و به علاوه ممکن است موجب حرمت ابدی (همیشگی) ازدواج با زن و مرد دوم گردد. ماده 1050 قانون مدنی در این باره می‌گوید: «هر کس زن شوهر دار را با علم به وجود علقه زوجیت و حرمت نکاح برای خود عقد کند، عقد باطل و آن زن مطلقا بر آن شخص حرام موبد می شود.»

بنابراین اگر کسی زن شوهرداری را با علم به وجود رابطه زوجیت و حرمت نکاح برای خود عقد کند، این ازدواج هم باطل و هم موجب حرمت ابدی است؛ یعنی دیگر هیچ‌گاه، حتی پس از انحلال نکاح، آن مرد نمی تواند با این زن ازدواج کند. پس ازدواج با زن شوهر دار جرم است و اگر منجر به مواقعه نگردد، طرفین این عقد باطل به شش ماه تا 2 سال حبس یا جزای نقدی از سه تا داوزده میلیون ریال محکوم خواهند شد. (ماده 644 قانون مجازات اسلامی تعزیرات و مجازتهای بازدارنده مصوب 1375)

ماده 1051 قانون مدنی اضافه می کند:« حکم مذکور در ماده فوق در موردی نیز جاری است که عقد از روی جهل به تمام یا یکی از امور مذکوره فوق بوده و نزیکی هم واقع شده باشد در صورت جهل و عدم وقوع نزدیکی عقد باطل ولی حرمت ابدی حاصل نمیشود.»

ضمنا عاقد در این زمینه به شش ماه تا سه سال حبس یا از سه تا هجده میلیون ریال جزای نقدی و تا 74 ضربه شلاق محکوم خواهد شد هرگاه سر دفتر ازدواج و طلاق اسناد رسمی باشد برای همیشه از تصدی دفتر ممنوع خواهد گردید.

separator line

داشتن چهار زن دائمی از موانع ازدواج

در حقوق اسلامی تعدد زوجات به چهار زن دائمی محدود شده و استیفاء عدد از موانع نکاح به شمار آمده است.

استیفاء در لغت به معنی کامل گرفتن است و استیفاء عدد در اصطلاح فقهی آن است که مرد چهار زن دائم داشته باشد؛ در این صورت نمی تواند زن پنجمی به عقد دائمی بگیرد.

همانطور که شوهر داشتن مانعی برای ازدواج زن به شمار می رود، استیفاء عدد مانعی برای ازدواج دئم مرد و موجب بطلان نکاح مجدد است. این منع در قانون مدنی صریحاً ذکر نشده است، لیکن با توجه به حقوق اسلامی و طبق عرف و عادت مسلم که مبتنی بر آن است، در محدود بودن تعدد زوجات دایم به چهار زن نمی توان شک کرد.

تعدد زوجات در کشورهای غربی ممنوع و بر خلاف نظم عمومی و اخلاق حسنه است ولی در حقوق ایران و اکثر کشورهای اسلامی، به پیروی ار فقه اسلامی، در صورتی که از حد مقرر تجاوز نکند، پذیرفته شده است. البته قانونگذار جدید آن را بیش از پیش محدود کرده است.

separator line

عدۀ زن از موانع ازدواج

در عده بودن زن یکی از موانع نکاح به شمار می‌آید و قبل از توضیح در این باره بجاست مفهوم و احکام عده مورد بررسی قرار گیرد. بنابر تعریف ماده 1150 قانون مدنی «عده عبارت است از مدتی که تا انقضای آن زنی که عقد نکاح او منحل شده است نمی تواند شوهر دیگر اختیار کند.»

در توجیه عده دلایلی آورده شده است: یکی آنکه جلوگیری از اختلاط نسل ایجاب می‌کند که زن تا مدتی پس از انحلال نکاح نتواند شوهر کند. دیگر آنکه رابطه نکاح، هر قدر ناپایدار و ملال آور باشد، محترم است و احترام آن اقتضا می کند که زن نتواند بلافاصله پس از انحلال نکاح، از نو ازدواج کند. علاوه بر این دلایل که در پاره‌ای موارد تنها یکی از آنها صادق است، عده طلاق گاهی مهلتی برای تفکر و بازگشت به زندگی زناشویی است. در این مدت زن و شوهر می توانند درباره کانون خانوادگی، سرنوشت خود و فرزندان شان نیک بیندیشند و قانونگذار به شوهر امکان داده است که در صورت پشیمانی از گستن رابطه زناشویی، با رجوع به همسر خود، اثر طلاق را از میان برده، زندگی مشترک را بدون اشکال از سر گیرد.

separator line

قرابت در حدود معین از موانع ازدواج

قرابت(خویشاوندی) اعم از نسبی، سببی و رضاعی، در پاره ای درجات، مانع نکاح است. خویشانی که نکاح با آنها به علت قرابت ممنوع است محارم نامیده می شوند. قرابت در حدود معین نه فقط در حقوق ایران بلکه در حقوق همه کشورهای متمدن از موانع نکاح به شمار می آید.

ازدواج با خویشان نزدیک از نظر فیزیولوژی زیان بخش است و از نظر اخلاقی ازدواج با خویشان نزدیک منفور و محکوم است.

محارم بر سه دسته‌ دارند:

  1. محارم نسبی
  2. محارم سببی
  3. محارم رضاعی

محارم نسبی

ماده 1045 قانون مدنی در این باره می گوید:

نکاح با اقارب نسبی ذیل ممنوع است اگرچه قرابت حاصل از شبهه یا زنا باشد:

  1. نکاح با پدر و اجداد و مادر و جدات هر قدر که بالا برود.
  2. نکاح با اولاد هر قدر که پایین بیاید.
  3. نکاح با بردار و خواهر و اولاد آنها تا هر قدر که پایین برود.
  4. نکاح با عمات (عمو و عمه ) و خالات (خاله و دایی) خد و عمات و خالات پدر و مادر و اجداد و جدات.

برابر صدر ماده فوق، نه تنها قرابت نسبی مشروع در حدود یاد شده مانع نکاح است، بلکه قرابت ناشی از شبهه یا زنا نیز دارای همین اثر است.

محارم سببی

بر اساس مواد 1047 تا 1049 قانون مدنی، نکاح بین خویشان سببی ذیل ممنوع است.

  1. بین مرد و مادر و جدات زن حتی بعد از انحلال ازدواج (بند 1ماده 1047).
  2. بین مرد و زنی که سابقا زن پدر و یا زن یکی از اجداد یا زن پسر یا زن یکی از احفاء (فرزندزادگان) او بوده است. (بند 2 ماده مذکور).
  3. بین مرد و اناث از اولاد زن، از هر درجه که باشند مشروط بر اینکه بین زن و شوهر نزدیکی واقع شده باشد. (بند 3 ماده 1047).
  4. بین مرد و خواهر زن، مگر بعد از انحلال ازدواج با آن زن . ماده 1048 قانون مدنی در این باره می گوید: «جمع بین دو خواهر ممنوع است، اگر چه به عقد منقطع باشد».
  5. بین مرد و دختر برادر زن یا دختر خواهر زن، مگر با اجازه زن. (ماده 1049 قانون مدنی).

ماده 1049 قانون مدنی :« هیچ کس نمیتواند دختر برادر زن و یا دختر خواهر زن خود را بگیرد مگر با اجازه زن خود. »

  • اجازه زن بعد از نکاح نیز آن را از آغاز نافذ می کند.
  • در مورد لزوم اذن عمه وخاله تفاوتی بین عقد دائم و منقطع نیست، خواه عمه و خاله زن از نکاح منقطع باشند یا هدف این باشد که برادر یا خواهر زاده برای مدت معین عقد شود.
  • نکاح با عمه و خاله زن نیازی به اذن او ندارد.
  • بعد از طلاق رجعی عمه یا خاله نیز ، تا زمانی که عده سپری نشده است ، منع ماده ۱۰۴۹ باقی است.

محارم رضاعی

اگر کودکی، شیر غیر مادر خود را با شرایط خاصی بنوشد، به آن زن (دایه) و بستگان او محرم می شوند که به آن محرم رضاعی یا شیری گفته می شود.

شرایط شیرخوارگی محرمیت

  1. شیر دایه، محصول ازدواج شرعی و حلال باشد. بنابراین اگر زنی بدون زایمان کودک را شیر بدهد و یا از راه غیر شرعی زایمان کند، به کودک محرم نمی شود.
  2. کودک، شیر را به طورمستقیم بنوشد. اگر شیر را در دهانش بدوشند یا در ظرفی بدوشند و به او بدهند، محرم نمی شود.
  3. دایه هنگام شیر دادن، زنده باشد؛ بنابراین اگر کودک، همه یا برخی از نصاب شیرخوارگی را از زن مرده تغذیه کند؛سبب محرمیت نمی شود.
  4. سن شیرخوار از 24 ماه قمری، تجاوز نکرده باشد.

separator line

مطلقه بودن به سه طلاق و نه طلاق از موانع ازدواج

طبق ماده 1057 قانون مدنی «زنی که سه مرتبه متوالی زوجه یک نفر بوده و مطلقه شده، بر آن مرد حرام می شود مگر این که به عقد دائم به زوجیت مرد دیگری درآمده و پس از وقوع نزدیکی با او. به واسطه طلاق یا فسخ یا فوت، فراق حاصل شده باشد.»

بنابراین مردی که سه مرتبه متوالی زنی را طلاق داده ، اعم از این که طلاق بعد از رجوع در ایام عده یا پس از نکاح جدید واقع شده باشد، نمی تواند از نو با او ازدواج کند، زیرا ازدواجی که این قدر متزلزل و ناپدار باشد، نمی تواند کانون خانوادگی خوشبختی به وجود آورد و بجاست که از تجدید آن پس از سه بار طلاق متوالی جلوگیری شود به علاوه قانونگذار خواسته است بدین وسیله از تکرار طلاق جلوگیری کند.

فرض کنیم بعد از سه طلاق متوالی و دخالت محلل و انحلال نکاح و ازدواج مجدد زن و شوهر سابقش، باز زوجین با هم ناسازگاری آغاز کنند و طلاق تکرار گردد. این نمایشنامه مضحک نمی تواند برای همیشه ادامه داشته باشد. لذا قانونگذار به پیروی از فقه اسلامی مقرر داشته است : «زن هر شخصی که به نه طلاق که شش تای آن عدی است مطلقه شده باشد، بر آن شخص حرام موبد می شود.»

بیشتر بخوانید:

حرام شدن ابدی زن به همسر خود پس از نٌه (۹) طلاق

separator line

کفر از موانع ازدواج

کفر عبارت است از ناباوری به اسلام و کافر کسی است که به یکی از اصول اسلام یا یکی از ضروریات آن اعتقاد نداشته باشد. قانون مدنی به تبعیت از فقه اسلامی، نکاح زن مسلمان را با مرد غیر مسلمان ممنوع کرده است.

ماده 1059 قانون مدنی در این باره مقرر میدارد:

ازدواج زن مسلمان با مرد نامسلمان

ماده 1059 قانون مدنی در این باره مقرر میدارد:

«نکاح مسلم با غیر مسلم جایز نیست» اما اگر مرد مسلمان با زن غیر مسلمان (کتابیه ) ازدواج کند به دین او احترام می گذارد و اشکالی از جهت اختلاف دین پیش نخواهد آمد. هرگاه زن و شوهر هر دو کافر باشند و زن اسلام اختیار کند، نمی تواند به زندگی زناشویی با مرد کافر ادامه دهد در این صورت نکاح منحل خواهد شد، زیرا کفر هم ابتدائاً و هم استداماً مانع نکاح است.

اگر اسلام زن قبل از نزدیکی باشد، در همان حال نکاح منفسخ میشود و زن مهری ندارد. لکن اگر اسلام زن بعد از نزدیکی باشد، انفساخ عقد منوط به انقضا عده استو زن استحقاق مهر خواهد داشت.

ازدواج مرد مسلمان با زن نامسلمان

راجع به ازدواج مرد مسلمان با زن غیر مسلمان قانون مدنی ساکت است و ظاهر این است که قانونگذار با توجه به فقه اسلامی نخواسته است این ازدواج را منع کند این معنی از مفهوم مخالف ماده 1059 قانون مدنی هم قابل استنباط است اما ازدواج با زنان غیر کتابیه را منع کرده است. در فقه امامیه قول مشهور این است که فقط نکاح منقطع با زن کتابیه جایز و نکاح دائم باطل است.

هر گاه زن و شوهر کافر باشند، سپس شوهر اسلام آورده و زن کاتبیه باقی بماند، نکاح آنها به قوت و اعتبار خود باقی خواهد ماند، اگر چه نکاح دائم باشد، زیرا اگر موقت بودن نکاح ابتدائا شرط صحت ازدواج با زن کتابیه باشد، ادامه نکاح با این زن دارای چنین شرطی نیست.

separator line

لعان از موانع ازدواج

لعان در لغت به معنی ناسزا گفتن و نفرین کردن به یکدیگر است و در اصطلاح حقوقی آن است که زن و شوهر با سوگندهای ویژه ای یکدیگر را تخطئه کنند. لعان هنگامی تحقق می یابد که شوهر به زن نسبت زنا دهد، یا فرزندی را که زن به دنیا آورده است از خود نفی (نفی ولد) کند.

در این صورت زوجین نزد حاکم شرع حضور می یابند و مرد چهار بار سوگند یاد می کند که راست می گوید و بار پنجم می گوید: لعنت خدا بر من اگر دروغگو باشم. آن گاه زن چهار بار سوگند می خورد که مرد دروغ می گوید، سپس می گوی : خشم خدا بر من اگر او راست گفته باشد. پس از انجام این مراسم زن همیشه به شوهر حرام می گردد و فرزند مورد لعان هم به شوهر ملحق نخواهد شد.قانون مدنی در این باره می گوید:« تفریقی که با لعان حاصل می شود، موجب حرمت ابدی است.» ماده 1052 قانون مدنی

separator line

احرام از موانع ازدواج

مفهوم احرام و اثر آن در عقد نکاح

احرام در لغت به معنی متنع و حرام کردن است و در اصلاح فقهی حالتی است که زائر خانه خدا با انجام تشریفات مذهبی و پوشیدن جامه خاصی که نشانه آغاز اعمال حج است پیدا می کند. و او را در این حالت محرم گویند. محرم از پاره ای اعمال که او را از سیر به سوی حق باز می دارد، از آن جمله نکاح، منع شده است.

ماده 1053 قانون مدنی در این زمینه می گوید: «عقد در حال احرام باطل است و با علم به حرمت موجب حرمت ابدی است .»

منبع: کتاب مختصر حقوق خانواده | نویسنده : دکتر سید حسن صفایی، دکتر اسدالله امامی

بیشتر بخوانید:

کسانی که ازدواج با آنها از نظر شرع و قانون حرام است

صیغه چیست و قوانین نکاح موقت در ایران چگونه است ؟


این مطلب چقدر مفید بود ؟
(1 امتیاز , میانگین: 5.0 از 5)  
  • برچسب ها:
  • موانع ازدواج در حقوق ایران
  • شوهر داشتن (تأهل)
  • داشتن چهار زن دائمی

دیدگاه ها

شما هم می توانید نظرات خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

آخرین مطالب دلگرم

StatCounter