علت قفل شدن و باز نشدن انگشتان دست

برای درک بهتر علت قفل شدن انگشتان، ابتدا باید با ساختار آناتومیک دست آشنا شویم. انگشتان دست توسط تاندون های فلکسور (خم کننده) که از ساعد تا نوک انگشتان امتداد دارند، خم می شوند. این تاندون ها از درون غلاف هایی به نام «غلاف تاندون» عبور می کنند که با تولید مایع سینوویال، حرکت روان و بدون اصطکاک تاندون ها را تضمین می کند.

در ناحیه کف دست، تاندون ها از زیر طناب های فیبروزی به نام «پولی» (Pulley) عبور می کنند که وظیفه نگه داشتن تاندون ها را در مجاورت استخوان دارند. اولین پولی که در ابتدای غلاف تاندون قرار دارد، «پولی A1» نامیده می شود. در بیماری انگشت ماشه ای، این پولی دچار ضخیم شدگی و تنگی می شود و عبور تاندون از زیر آن با مشکل مواجه می گردد.

انگشت ماشه ای؛ درمان قفل شدن انگشت

علت اصلی قفل شدن انگشتان دست، تنوسینوویت تنگی دهنده یا همان انگشت ماشه ای (Trigger Finger) است. در این بیماری، به دلایل مختلف، غلاف تاندون و به ویژه پولی A1 دچار التهاب و ضخیم شدگی می شود. این ضخیم شدگی باعث می شود که تاندون فلکسور هنگام خم شدن انگشت، به راحتی از زیر پولی عبور کند، اما برای باز شدن دچار گیر کردگی شود. در مراحل پیشرفته تر، تاندون نیز ممکن است دچار ضخیم شدگی و گره (Nodule) شود که این امر عبور آن را از زیر پولی تنگ تر می کند.

مکانیسم دقیق قفل شدن

تصور کنید یک طناب (تاندون) از داخل یک حلقه (پولی) عبور می کند. اگر حلقه تنگ شود یا طناب در قسمتی ضخیم تر گردد، عبور طناب از حلقه با مشکل مواجه می شود. در انگشت ماشه ای:

هنگام خم کردن انگشت: تاندون به دلیل وجود گره یا ضخیم شدگی، به سختی از زیر پولی عبور می کند، اما با فشار بیشتر، این کار انجام می شود.

هنگام باز کردن انگشت: گره تاندون در زیر پولی گیر می کند و انگشت در حالت خمیده قفل می شود. برای باز کردن آن، باید با دست دیگر یا با فشار بیشتر، انگشت را به حالت صاف برگرداند که اغلب با یک «تق» یا «کلیک» همراه است. این صدا و احساس ماشه ای نام این بیماری را به خود اختصاص داده است.

علائم و نشانه های قفل شدن انگشتان دست

علائم انگشت ماشه ای می توانند به تدریج ظاهر شوند و در مراحل اولیه ممکن است خفیف باشند. علائم شایع عبارتند از:

• احساس کلیک یا تق تق: هنگام خم و راست کردن انگشت، احساس یا صدای کلیک شنیده می شود.
• قفل شدن انگشت: انگشت در حالت خمیده قفل می شود و برای باز کردن آن نیاز به کمک دست دیگر است.
• درد: معمولاً در ناحیه کف دست و قاعده انگشت (محل پولی A1) احساس درد می شود، به ویژه هنگام فشار دادن یا گرفتن اشیا.
• سفتی صبحگاهی: انگشتان به ویژه در صبحگاه سفت هستند و حرکت دادن آنها مشکل است.
• تورم و حساسیت: در ناحیه کف دست، ممکن است تورم یا برجستگی کوچکی (گره تاندون) لمس شود که به لمس حساس است.
• محدودیت حرکتی: در مراحل پیشرفته، انگشت ممکن است به طور کامل قفل بماند و قابل باز شدن نباشد.

انگشتان درگیر

اگرچه هر انگشتی می تواند درگیر شود، اما انگشت حلقه و شست شایع ترین انگشتان مبتلا به این بیماری هستند. انگشتان میانی و اشاره نیز ممکن است درگیر شوند. در برخی موارد، چندین انگشت به طور همزمان در یک یا هر دو دست دچار مشکل می شوند.

عوامل خطر و علل زمینه ای

علت دقیق انگشت ماشه ای همیشه مشخص نیست، اما عوامل متعددی خطر ابتلا به آن را افزایش می دهند:

1. حرکات تکراری و فشار مداوم

مشاغل: افرادی که در مشاغلی مانند کار با کامپیوتر (تایپ طولانی)، کارهای ساختمانی، نجاری، باغبانی، نوازندگی (به ویژه سازهای زهی)، و کار با ابزارهای لرزشی فعالیت می کنند، بیشتر در معرض خطر هستند.

فعالیت های روزمره: استفاده مکرر از تلفن همراه، بازی های ویدئویی، یا هر فعالیتی که نیاز به گرفتن و رها کردن مکرر اشیا دارد.

2. بیماری های زمینه ای

دیابت: یکی از قوی ترین عوامل خطر. افراد مبتلا به دیابت، به ویژه دیابت نوع 1 و 2، بسیار بیشتر از جمعیت عادی به انگشت ماشه ای مبتلا می شوند. این ارتباط به دلیل تغییرات در ساختار کلاژن و افزایش التهاب در بافت ها است.

بیماری های التهابی: آرتریت روماتوئید، نقرس، و کمکاری تیروئید (هیپوتیروئیدیسم) می توانند خطر ابتلا را افزایش دهند.

سندرم تونل کارپال: این دو بیماری اغلب با هم دیده می شوند و ممکن است علت مشترکی مانند فشار بر عصب مدیان داشته باشند.

آمیلوئیدوز و سارکوئیدوز: بیماری های نادرتر که می توانند باعث رسوب مواد غیرطبیعی در بافت ها شوند.

3. عوامل دموگرافیک

سن: این بیماری در افراد 40 تا 60 ساله شایع تر است.

جنسیت: زنان حدود 6 برابر بیشتر از مردان به انگشت ماشه ای مبتلا می شوند.

نژاد: برخی مطالعات نشان داده اند که این بیماری در افراد با نژاد خاصی شایع تر است.

4. عوامل دیگر

بارداری و شیردهی: تغییرات هورمونی در دوران بارداری و شیردهی می تواند خطر را افزایش دهد.

ضربه: ضربه مستقیم به کف دست یا انگشتان می تواند باعث ایجاد التهاب و تنگی غلاف تاندون شود.

جراحی قبلی: جراحی های قبلی روی دست، مانند جراحی سندرم تونل کارپال، گاهی اوقات می تواند منجر به ایجاد انگشت ماشه ای شود.

تشخیص علت قفل شدن انگشتان دست

تشخیص انگشت ماشه ای معمولاً بر اساس معاینه بالینی و شرح حال بیمار انجام می شود و به ندرت نیاز به تصویربرداری دارد.

مراحل تشخیصی:

شرح حال: پزشک در مورد علائم، زمان شروع، فعالیت های روزمره، سابقه بیماری های زمینه ای (مانند دیابت و آرتریت) و سابقه خانوادگی سوال می کند.

معاینه فیزیکی: پزشک دست شما را به دقت معاینه می کند:

لمس: برای یافتن گره تاندون یا تورم در کف دست.

آزمایش حرکتی: از شما می خواهد انگشتان خود را خم و راست کنید تا قفل شدن، کلیک یا درد را ارزیابی کند.

ارزیابی دامنه حرکتی: میزان محدودیت حرکت انگشت اندازه گیری می شود.

تصویربرداری: در موارد نادر و پیچیده، ممکن است از سونوگرافی یا ام آرآی برای ارزیابی دقیق تر تاندون و غلاف آن استفاده شود. سونوگرافی می تواند ضخامت پولی و گره تاندون را نشان دهد.

تشخیص افتراقی

برخی بیماری های دیگر نیز می توانند علائم مشابهی ایجاد کنند که پزشک باید آنها را رد کند:

دوپویترن (Dupuytren's contracture): ضخیم شدگی و انقباض بافت همبند کف دست که باعث خمیدگی دائمی انگشتان (معمولاً انگشت حلقه و کوچک) می شود. در این بیماری، قفل شدن و کلیک وجود ندارد و انگشت به تدریج خم می شود.

آرتریت: انواع مختلف آرتریت (استئوآرتریت، آرتریت روماتوئید) می توانند باعث درد، سفتی و محدودیت حرکتی شوند، اما معمولاً قفل شدن ناگهانی و کلیک ندارند.

تنوسینوویت عفونی: یک عفونت نادر اما جدی غلاف تاندون که با قرمزی، تورم، گرمی و درد شدید همراه است و نیاز به درمان فوری دارد.

شکستگی یا دررفتگی: آسیب های استخوانی و مفصلی نیز می توانند باعث محدودیت حرکتی شوند.

درمان قفل شدن و باز نشدن انگشتان دست

درمان انگشت ماشه ای به شدت بیماری، مدت زمان علائم و پاسخ به درمان های قبلی بستگی دارد. گزینه های درمانی از روش های غیرجراحی تا جراحی متغیر هستند.

درمان های غیرجراحی (محافظه کارانه)

این روش ها معمولاً اولین خط درمان برای موارد خفیف تا متوسط هستند:

استراحت و اصلاح فعالیت: کاهش یا توقف فعالیت هایی که باعث تشدید علائم می شوند. استفاده از ابزارهای ارگونومیک (مانند صفحه کلید و ماوس مناسب) و تغییر نحوه انجام کارها می تواند کمک کننده باشد.

استفاده از آتل (Splinting): بستن یک آتل مخصوص که انگشت را در حالت صاف نگه می دارد، معمولاً در شب. این کار از خم شدن انگشت در طول شب جلوگیری می کند و به کاهش التهاب و سفتی صبحگاهی کمک می کند. آتل باید به مدت 6 تا 12 هفته استفاده شود.

کمپرس سرد و گرم: استفاده از کمپرس سرد برای کاهش التهاب و درد در مرحله حاد، و کمپرس گرم برای افزایش جریان خون و کاهش سفتی در مرحله مزمن.

ورزش های کششی ملایم: انجام حرکات کششی آهسته و ملایم برای افزایش دامنه حرکتی انگشت. این تمرینات باید تحت نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شوند تا از تشدید التهاب جلوگیری شود.

داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs): داروهایی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن یا دیکلوفناک (به صورت خوراکی یا موضعی) می توانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند. مصرف این داروها باید با احتیاط و زیر نظر پزشک انجام شود.

فیزیوتراپی: تکنیک های تخصصی فیزیوتراپی مانند ماساژ، اولتراسوند، و تمرینات تقویتی و کششی می توانند در بهبود عملکرد دست مؤثر باشند.

درمان های پیشرفته تر غیرجراحی

اگر درمان های محافظه کارانه مؤثر واقع نشوند، پزشک ممکن است روش های زیر را توصیه کند:

تزریق کورتیکواستروئید (کورتون): این روش رایج ترین و مؤثرترین درمان غیرجراحی برای انگشت ماشه ای است. پزشک با یک سوزن نازک، داروی کورتیکواستروئید را به داخل غلاف تاندون (در ناحیه پولی A1) تزریق می کند. کورتون یک ضدالتهاب قوی است که به سرعت التهاب و تورم را کاهش می دهد و معمولاً ظرف چند روز تا یک هفته علائم را بهبود می بخشد.

میزان موفقیت: تزریق کورتون در حدود 60 تا 90 درصد موارد مؤثر است، اما ممکن است اثر آن موقتی باشد و نیاز به تکرار داشته باشد.

عوارض: عوارض جانبی نادر است اما می تواند شامل درد موقت در محل تزریق، نازک شدن پوست، تغییر رنگ موضعی، و در موارد بسیار نادر، پارگی تاندون باشد. تزریق کورتون در افراد دیابتی ممکن است باعث افزایش موقت قند خون شود.

درمان جراحی

اگر درمان های غیرجراحی (از جمله تزریق کورتون) پس از دو بار تکرار مؤثر واقع نشوند، یا اگر بیماری شدید باشد (انگشت به طور کامل قفل شده باشد)، جراحی توصیه می شود.

نوع جراحی: جراحی انگشت ماشه ای معمولاً به صورت سرپایی و با بی حسی موضعی انجام می شود. دو روش اصلی وجود دارد:

جراحی باز (Open Release): جراح یک برش کوچک (حدود 1-2 سانتی متر) در کف دست در ناحیه پولی A1 ایجاد می کند. سپس پولی ضخیم شده را با دقت برش می دهد تا تاندون آزاد شود. این روش بسیار مؤثر است و میزان موفقیت آن بیش از 95 درصد است.

جراحی بسته (Percutaneous Release): در این روش، جراح از یک سوزن مخصوص برای برش پولی A1 از طریق پوست استفاده می کند، بدون اینکه برش بزرگی ایجاد کند. این روش سریع تر است و جای زخم کوچک تری دارد، اما نیاز به مهارت بالایی دارد و خطر آسیب به عصب یا تاندون کمی بیشتر است.

مراقبت های بعد از جراحی:

• دست باید برای چند روز بالا نگه داشته شود تا تورم کاهش یابد.
• پانسمان باید خشک و تمیز نگه داشته شود.
• بخیه ها معمولاً بعد از 10 تا 14 روز کشیده می شوند.
• فیزیوتراپی برای بازگرداندن دامنه حرکتی و قدرت دست توصیه می شود.
• اکثر افراد می توانند ظرف چند روز به فعالیت های سبک بازگردند، اما بازگشت کامل به فعالیت های سنگین ممکن است 4 تا 6 هفته طول بکشد.

عوارض جراحی: عوارض نادر است اما می تواند شامل عفونت، خونریزی، آسیب به عصب (بی حسی موقت یا دائمی)، سفتی مفصل، و عود بیماری باشد.