داستان پندآموز «پسری که یاد گرفت همیشه حق با او نیست»

آرش دانش آموزی بود که همیشه نمره های خوبی می گرفت. در درس ریاضی سریع تر از بیشتر هم کلاسی هایش مسئله ها را حل می کرد و معمولاً وقتی معلم سؤالی می پرسید، اولین کسی بود که دستش را بالا می برد.

اما آرش یک مشکل بزرگ داشت: وقتی کسی با نظرش مخالفت می کرد، به جای اینکه به حرف او گوش بدهد، سعی می کرد ثابت کند که اشتباه می کند.

اگر دوستی راه حل دیگری برای یک مسئله پیشنهاد می داد، آرش می گفت: «این روش درست نیست. همان کاری را بکن که من می گویم.»

اگر کسی از او انتقاد می کرد، سریع جواب می داد: «تو چیزی نمی دانی!»

به همین دلیل، با اینکه بسیاری از هم کلاسی هایش او را باهوش می دانستند، کمتر تمایل داشتند با او در یک گروه کار کنند.

یک روز، معلم علوم اعلام کرد که قرار است دانش آموزان در گروه های سه نفره، یک دستگاه ساده برای تصفیه آب بسازند. قرار بود بهترین پروژه در نمایشگاه مدرسه معرفی شود.

آرش با دو نفر از دوستانش، سروش و امیرعلی، هم گروه شد.

آن ها روی میز نشستند و درباره ساخت دستگاه صحبت کردند. سروش پیشنهاد داد از لایه های شن، سنگ ریزه و زغال استفاده کنند. امیرعلی هم گفت بهتر است ابتدا آب را از پارچه تمیزی عبور دهند تا ذرات درشت آن جدا شود.

آرش بدون اینکه اجازه دهد آن ها توضیحاتشان را کامل کنند، گفت: «لازم نیست این قدر پیچیده اش کنید. من خودم یک روش بهتر بلدم.»

او طرحی کشید و از دوستانش خواست دقیقاً طبق دستور او عمل کنند. سروش سعی کرد توضیح دهد که طرح آرش یک مرحله مهم را نادیده گرفته است، اما آرش با ناراحتی گفت: «من درباره اش فکر کرده ام. فقط کاری را که می گویم انجام بدهید.»

دوستانش سکوت کردند و کار را ادامه دادند.

روز آزمایش فرا رسید. گروه آرش دستگاهش را جلوی معلم گذاشت. در ابتدا همه چیز خوب پیش می رفت، اما وقتی آب از دستگاه عبور کرد، نتیجه آن طور که انتظار داشتند نبود. آب هنوز ذرات معلق زیادی داشت و دستگاه به درستی کار نمی کرد.

آرش سرخ شد. گروه های دیگر با موفقیت آزمایش هایشان را انجام می دادند و او نمی دانست چه بگوید.

معلم نزدیک آمد و پرسید: «فکر می کنید مشکل کارتان کجا بوده است؟»

آرش خواست تقصیر را به گردن وسایل بیندازد، اما ناگهان به یاد پیشنهادهای سروش و امیرعلی افتاد؛ همان پیشنهادهایی که بدون بررسی رد کرده بود.

چند لحظه سکوت کرد و سرانجام گفت: «فکر می کنم اشتباه از من بود. من به حرف دوستانم گوش ندادم و تصور کردم فقط راه خودم درست است.»

معلم لبخند زد و گفت: «همین که توانستی اشتباهت را تشخیص بدهی، قدم مهمی برداشته ای. باهوش بودن فقط به معنای دانستن جواب ها نیست؛ گاهی یعنی بتوانی از دیگران یاد بگیری.»

آرش رو به دوستانش کرد و گفت: «ببخشید که نگذاشتم نظرتان را کامل توضیح بدهید. اگر هنوز مایل باشید، می توانیم دستگاه را دوباره بسازیم و این بار هر سه نفر نظر بدهیم.»

سروش و امیرعلی پذیرفتند.

این بار هرکدام ایده ای مطرح کرد. آن ها درباره مزایا و محدودیت های پیشنهادهایشان گفت وگو کردند و با کمک یکدیگر دستگاه تازه ای ساختند. نتیجه بهتر شد و توانستند بخش زیادی از ذرات معلق آب را جدا کنند. معلم نیز به آن ها توضیح داد که آب صاف شده لزوماً آشامیدنی نیست و برای ایمن شدن، به روش های مناسب ضدعفونی و بررسی کیفیت نیاز دارد.

گروه آن ها برنده جایزه نخست نشد، اما آرش احساس می کرد چیزی مهم تر از جایزه به دست آورده است.

از آن روز به بعد، وقتی کسی با او مخالفت می کرد، پیش از پاسخ دادن چند لحظه صبر می کرد و می پرسید: «می توانی بیشتر توضیح بدهی؟»

کم کم دوستانش دوباره از هم صحبتی با او لذت بردند. آرش همچنان دانش آموز بااستعدادی بود، اما حالا می دانست که استعداد وقتی با فروتنی و گوش دادن همراه شود، ارزش بیشتری پیدا می کند.

نتیجه اخلاقی داستان

گاهی بزرگ ترین مانع پیشرفت ما، کمبود دانش نیست؛ بلکه این باور است که همیشه حق با ماست.

پذیرفتن اشتباه، نشانه ضعف نیست؛ نشانه شجاعت و بلوغ فکری است. وقتی به نظر دیگران گوش می دهیم، فرصت پیدا می کنیم چیزهایی را یاد بگیریم که به تنهایی هرگز متوجه آن ها نمی شدیم.

پس پیش از رد کردن حرف دیگران، کمی مکث کنیم، به استدلالشان گوش بدهیم و به یاد داشته باشیم که هیچ کس همه پاسخ ها را نمی داند.