چک امانی چیست ؟ خیانت در امانت چک چه مجازاتی دارد ؟

چک امانتی چیست ؟

چک امانتی (امانی) مقوله ای است که اخیراً و بیش از هر زمان دیگری رواج یافته است. چک امانتی مفهومی است در عین حال با ظاهری موجه اما از درون تماماً زیر سوال می باشد.

در معاملات و روابط اقتصادی که اقشار مختلف مردم برقرار می نمایند چک امانتی را وسیله ای می دانند که جایگزین چک تضمینی گردیده است و بدنبال اصلاح قانون چک در سال ۱۳۷۲ دیگر بعنوان تضمین یا بابت ضمانت

اندک اندک از چک های صادره زدوده شده و بجای آن چک امانتی که با قانون اصلاحی ۱۳۷۲ تعارضی نداشته باشد مورد استفاده قرار گرفته است.

چک بوسیله ی امضاء کننده در طی عملیات شکلی بوجود می آید و صادر کننده آن را صرفا برای امانت گذاردن بوجود نمی آورد ، بلکه گاها در اثر یک رابطه قراردادی یا تعهدی چکی از طرف صادر کننده به گیرنده چک که طرف قرارداد یا متعهد له می باشد واگذار و سپرده می شود .

هدف دهنده چک امانی چیست ؟

دهنده چک امانی غالبا با هدف و قصد امانت گذاردن ، چکی را به طرف معامله ی خود نمی دهد بلکه قصد او قوام بخشیدن و ایجاد انگیزه و اعتماد در طرف مقابل خود است و استرداد چک مزبور نیز زمانی امکان پذیر است که معامله یا قراردادی به طور صحیح و بدون آن که طرفین تخلفی نمایند به پایان برسد.

چنانچه واقعا ماهیت چک امانی ، امانت گذاردن آن باشد ، بایستی هرگاه امانت گذارنده اراده کند بتواند مورد امانت خود را مسترد نماید، زیرا او مالک مال خود است و ید امانی امین، به محض در خواست امانت گذارنده ساقط می شود .

نکته: درخصوص چک هایی که ادعای امانی بودن آنها مطرح می شود ، امانت گذارنده نمی تواند چک خود را ( امانت خود را ) هر موقع که بخواهد مسترد نماید بلکه فقط زمانی می تواند نسبت به استرداد چک خود قدام نماید که شرایط و تعهدات قرارداد و معامله را به درستی به انجام رسانده باشد .

خیانت در امانت چک حامل

امین حق واگذاری چک مورد امانت به دیگری را ندارد و در صورت واگذاری آن مرتکب جرم خیانت در امانت می شود.

ماده 14 قانون صدور چک ، صادر کننده را در صورتی قابل مجازات می داند که او نتواند ادعای امانی بودن چک را ثابت کند ، بنابراین در صورتی که امانی بودن چک ثابت شود ، صادر کننده قابل مجازات نیست ،زیرا انتقال آن منطبق با قانون و مورد حمایت نبوده و از لحاظ مدنی هم مدیون محسوب نمی شود .

وقتی چکی به صورت وعده دار صادر می شود این عمل تلویحا توافقی است بین طرفین ، تا دارنده صرفا در تاریخ سررسید به بانک مراجعه کند در حالیکه عملا دارنده ی چک می تواند پیش از سررسید مراجعه نموده و حتی با گرفتن گواهی عدم پرداخت از بانک ، علیه صادر کننده به عنوان صدور چک وعده دار شکایت نماید ، اما این اقدام به عنوان خیانت در امانت شناخته نمی شود ، چون این حقی است که با توجه به تعریف چک ، قانون صدور چک به دارنده می دهد .

با توجه به ماده ۳ مکرر الحاقی ، چک فقط در تاریخ مندرج در آن یا پس از آن تاریخ قابل وصول است. بنابراین اگر توافق طرفین بر عدم وصول آن قبل از سررسید باشد ، اصولا امکان دریافت وجه آن وجود ندارد و ارتکاب بزه خیانت در امانت محال است .

اما اگر چکی به تاریخ روز صادر شود ولی طرفین توافق نمایند دارنده پس از مدتی از تاریخ صدور چک برای دریافت آن مراجعه نماید ، لکن بر خلاف آن عمل کند چنین عملی خیانت در امانت است .

مجازات خیانت در امانت چک

ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی :

«هر گاه اموال منقول یا غیر منقول یا نوشته‌هایی از قبیل سفته و چک و قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا‌هر کار با اجرت‌ یابی اجرت به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیاء مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیاء نزد او‌ بوده آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.»
 

ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی شامل چک هایی نیز می شود که ممکن است امضاء نشده باشد اما در یک رابطه ی امانی سپرده شده باشد. مثلا شخصی که قصد مسافرت دارد دسته چک خود را که امضاء نگردیده نزد دیگری به امانت می گذارد .

اگر چنانچه چکی از ید امین خارج شده باشد شخص امانتگذار می بایست مبلغ چک را بپردازد و سپس علیه امین شکایت کند و آنچه که به عنوان چک امانتی مورد حکم یا مستند محاکم یا متهمین صادر کننده ی چک بلامحل قرار می گیرد در واقع چک امانتی نیست بلکه این گونه چک ها را باید چک های بلامحل امانتی تلقی کرد.

 نمونه فرم شکوائیه در خصوص خیانت در امانت 

بیشتر بخوانید:

استفاده از چک بهتر است یا سفته ؟

شیوه برگشت چک تغییر کرد / برگشت چک ۲۴ ساعته شد !