با عجیب ترین یافته ها در اعماق دریا آشنا شوید !

عجیب ترین اشیای پیدا شده در اعماق دریا؛ از رایانه ۲۰۰۰ ساله تا «جاده آجری» در بستر اقیانوس

بشر توانسته سطح مریخ را با دقت چند متری نقشه برداری کند، اما هنوز بخش بزرگی از بستر اقیانوس های زمین نقشه دقیق ندارد. پروژه بین المللی Seabed 2030 هدف خود را نقشه برداری کامل از بستر اقیانوس ها تا سال ۲۰۳۰ گذاشته است؛ هدفی که تا میانه دهه ۲۰۲۰ تنها حدود یک چهارم آن محقق شده بود. سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) نیز بارها اعلام کرده که بیش از ۸۰ درصد اقیانوس ها کاوش نشده اند.

همین ناشناختگی، بستر دریا را به بزرگ ترین گنجینه شگفتی های زمین تبدیل کرده است. در میان یافته ها، بعضی اشیا واقعاً ساخته دست بشر هستند؛ مثل مکانیزم آنتیکیترا یا موتور موشک ساتورن وی. بعضی دیگر شکل های طبیعی اند که مغز ما آن ها را آشنا تفسیر می کند؛ مثل «جاده آجری» در اقیانوس آرام.

چرا اعماق دریا این قدر ناشناخته مانده است؟

پاسخ در فیزیک آب نهفته است. فشار با عمق به سرعت بالا می رود؛ در عمق ۴۰۰۰ متری فشار حدود ۴۰۰ اتمسفر است. نور خورشید به ندرت از عمق ۲۰۰ متر پایین تر می رود و در عمق ۱۰۰۰ متری تاریکی تقریباً کامل حاکم است.

عامل دوم، هزینه است. یک عملیات کاوش عمیق نیازمند کشتی پژوهشی، سونار چندپرتویی، ربات های زیرآبی و تیم فنی چندنفره است. هزینه روزانه چنین عملیاتی می تواند صدها هزار دلار باشد.

عامل سوم، پراکندگی یافته هاست. بستر دریا مساحتی نزدیک به ۳۶۰ میلیون کیلومتر مربع دارد. پیدا کردن یک شیء کوچک در این پهنه، شبیه یافتن سوزن در انبار کاه است.

ابزارهایی که کشف اشیای عجیب در دریا را ممکن کرده اند

سونار چندپرتویی با ارسال هم زمان ده ها پالس صوتی، نقشه ای نسبتاً دقیق از توپوگرافی بستر می سازد. سونار اسکن جانبی تصاویری شبیه عکس سیاه وسفید از سطح بستر تولید می کند و برای دیدن کشتی های غرق شده کارآمد است.

ربات های زیرآبی با کنترل از راه دور (ROV) دوربین ها و بازوهای مکانیکی را به عمق می برند. وسایل نقلیه خودگردان (AUV) بدون کابل حرکت می کنند و مسیرهای از پیش تعیین شده را با دقت بالا اسکن می کنند.

زیردریایی DSV Limiting Factor نیز در جریان برنامه Five Deeps چندین بار به ژرف ترین نقاط اقیانوس ها رسید، از جمله ته گودال ماریانا در عمق حدود ۱۰٬۹۰۰ متر.

۱. مکانیزم آنتیکیترا؛ رایانه ای که ۲۰۰۰ سال زودتر از موعدش ساخته شد

مکانیزم آنتیکیترا احتمالاً مشهورترین شیء عجیبی است که از آب های دریایی بیرون کشیده شده است. در سال ۱۹۰۱ میلادی، غواصان اسفنج گیر در نزدیکی جزیره آنتیکیترا در دریای اژه بقایای یک کشتی رومی را پیدا کردند. در میان محموله، تکه ای برنزی و فرسوده بود که در نگاه اول ارزشی نداشت.

اما وقتی قطعات آن در موزه باستان شناسی ملی آتن کنار هم قرار گرفت، چرخ دنده هایی با دندانه های دقیق نمایان شد. قدمت این مکانیزم به حدود قرن دوم یا اول پیش از میلاد بازمی گردد و پژوهشگران آن را نوعی «رایانه آنالوگ» می دانند که برای محاسبه موقعیت خورشید، ماه و احتمالاً سیارات، و پیش بینی خورشیدگرفتگی به کار می رفته است.

تحقیقات درک دسولا پرایس در دهه ۱۹۷۰ و سپس تصویربرداری توموگرافی کامپیوتری در سال ۲۰۰۶، جزئیات تازه ای از پیچیدگی آن را آشکار کرد. اهمیت این کشف در سه چیز است: نشان دادن پیشرفت مهندسی یونان باستان، اثبات گستردگی انتقال دانش فنی در جهان باستان، و درس مهمی که می دهد: گاهی ارزشمندترین شیء، زشت ترین قطعه در میان محموله است.

۲. «جاده آجری» در اقیانوس آرام؛ سازه ای که ساخت دست بشر نیست

در سال ۲۰۲۲، تیم کاوش اقیانوسی NOAA با کشتی پژوهشی ناتیلوس در منطقه حفاظت شده دریایی پاپاها ناوموکوآکه آ در اقیانوس آرام، سازه ای را در بستر دریا مشاهده کرد که شبیه یک جاده سنگ فرش شده بود. این سازه در عمق حدود هزار متری، روی قله یک کوه دریایی بی نام قرار داشت و بلافاصله لقب «جاده آجری زرد» گرفت.

تصاویر این کشف در شبکه های اجتماعی به شدت منتشر شد و برخی آن را به شهرهای گمشده یا سازه های فرازمینی نسبت دادند. اما بررسی های علمی نشان داد که این شکل عجیب، نتیجه فعالیت های آتشفشانی و سرد شدن گدازه است. سنگ های آتشفشانی در اثر انقباض و شکستگی، الگوهایی منظم و شبیه آجر پیدا می کنند.

این مورد نمونه خوبی از کشفیات عجیب اعماق دریا است؛ زیرا ظاهر آن فوق العاده مصنوعی به نظر می رسد، اما در واقع یک سازه طبیعی است.

۳. آنومالی دریای بالتیک؛ معمای یک تصویر سوناری

در سال ۲۰۱۱، یک تیم جست وجو در دریای بالتیک تصویری سوناری از جسمی در عمق حدود ۹۰ متری منتشر کرد که شکل آن شبیه یک بشقاب پرنده یا سازه ای عظیم بود. این تصویر به «آنومالی دریای بالتیک» معروف شد.

برخی ادعا کردند که این جسم ممکن است بقایای یک سفینه فضایی یا سازه ای باستانی باشد. اما بسیاری از زمین شناسان معتقدند که تصویر مذکور می تواند نتیجه ترکیب چند عامل باشد: شکل های طبیعی بستر دریا، رسوبات یخچالی، گازهای زیرآبی یا خطاهای تصویربرداری سونار.

تا امروز هیچ شواهد قطعی مبنی بر مصنوعی بودن این آنومالی ارائه نشده است. با این حال، این مورد همچنان یکی از مشهورترین کشفیات مرموز دریایی محسوب می شود.

۴. شهرهای غرق شده؛ اشیای واقعی با ظاهری افسانه ای

برخی از عجیب ترین اشیای پیدا شده در دریا، متعلق به شهرهای باستانی غرق شده هستند. یکی از مشهورترین نمونه ها، شهر باستانی هراکلیون یا تونیس در مصر است که فرانک گودیو و تیمش در سال ۲۰۰۰ در خلیج ابوقیر کشف کردند. در این شهر زیرآبی، مجسمه های عظیم، ستون های معابد، سکه ها و بقایای کشتی ها پیدا شده اند.

نمونه دیگر، سازه سنگی یوناگونی در نزدیکی جزایر ریوکیو ژاپن است که در سال ۱۹۸۶ توسط غواصی محلی کشف شد. این سازه پله مانند و منظم، بحثی طولانی میان زمین شناسان و باستان شناسان ایجاد کرده است: برخی آن را کاملاً طبیعی و نتیجه لایه بندی ماسه سنگ می دانند و برخی ردپای دست کاری انسانی را ممکن می شمارند.

۵. موتورهای موشک آپولو در اعماق اقیانوس اطلس

یکی از غیرمنتظره ترین کشفیات، بقایای موتورهای موشک ساتورن وی است. این موتورهای غول پیکر F-1 پس از پرتاب مأموریت های آپولو در دهه ۱۹۶۰ و اوایل ۱۹۷۰، در اقیانوس اطلس فرود آمدند و در عمق حدود ۴۲۰۰ متری آرام گرفتند.

در سال ۲۰۱۳، تیم جف بزوس با استفاده از سونار و ROV موفق شد قطعاتی از این موتورها را از بستر اقیانوس بیرون بکشد. این کشف نشان داد که اعماق دریا نه تنها آرشیو تاریخ باستان، بلکه آرشیو تاریخ فناوری مدرن نیز هست.

۶. گنجینه های واقعی در بستر دریا

در سال ۲۰۱۵، دولت کلمبیا اعلام کرد لاشه کشتی جنگی اسپانیایی سان خوزه را در عمق حدود ۶۰۰ متری آب های کاراییب پیدا کرده است. این کشتی در سال ۱۷۰۸ در نبردی با کشتی های بریتانیایی غرق شد و به «جام مقدس کشتی های غرق شده» شهرت دارد.

نمونه دیگر، ناوچه آمریکایی ساموئل بی. رابرتس است که در سال ۲۰۲۲ توسط ویکتور وسکووو در عمق حدود ۶٬۸۹۵ متری پیدا شد و رکورد عمیق ترین کشتی غرق شده جهان را ثبت کرد. کشتی اندورنس، کشتی ارنست شاکلتون، نیز در سال ۲۰۲۲ در دریای ودل و در عمق حدود ۳۰۰۸ متری کشف شد؛ کشفی که به خاطر سالم ماندن بدنه، شگفتی زیادی ایجاد کرد.

تفکیک افسانه از علم؛ چرا مغز ما فریب می خورد؟

بسیاری از «اشیای مرموز» اعماق دریا در واقع نمونه ای از پاریدولیا هستند؛ تمایل مغز انسان به دیدن الگوهای آشنا در شکل های تصادفی. دیدن یک چهره در سنگ یا یک جاده در گدازه، نتیجه تکامل مغز ماست که برای تشخیص سریع خطر و الگو ساخته شده است.

عامل دوم، کیفیت تصویر است. تصاویر سونار اغلب کم وضوح، سیاه وسفید و دارای نویز هستند. تفسیر این تصاویر نیازمند تجربه تخصصی است. عامل سوم، انگیزه رسانه ای است: عنوان «سفینه فضایی در دریای بالتیک» بسیار بیشتر از «شکل طبیعی گدازه» کلیک می گیرد.

به همین دلیل، در بررسی عجیب ترین اشیای پیدا شده در اعماق دریا باید سه پرسش را همیشه مطرح کرد: آیا نمونه فیزیکی وجود دارد؟ آیا پژوهشگران مستقل آن را بررسی کرده اند؟ و آیا تفسیر جایگزین طبیعی وجود دارد؟

اهمیت حفاظت از میراث زیرآبی

کشفیات اعماق دریا تنها یک ماجراجویی علمی نیست؛ موضوعی حقوقی و اخلاقی نیز هست. کنوانسیون ۲۰۰۱ یونسکو درباره حفاظت از میراث فرهنگی زیرآبی، بر حفظ این آثار در محل و جلوگیری از غارت تأکید دارد. غارت کشتی های غرق شده توسط غواصان تجاری، اطلاعات تاریخی ارزشمندی را برای همیشه نابود می کند.

از سوی دیگر، کاوش اعماق دریا می تواند به محیط زیست آسیب بزند. لنگرها، چراغ های پرنور و بازوهای مکانیکی می توانند به اکوسیستم های حساس مانند