دلگرم
امروز: چهارشنبه, ۲۷ آبان ۱۴۰۵ برابر با ۰۷ جمادى الآخر ۱۴۴۸ قمری و ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی
رقابت ت و ط در املای فارسی: کدام درست است؟
زمان مطالعه: 4 دقیقه
بحث دیرینه درباره استفاده از حروف ت و ط در زبان فارسی و تأثیر زبان عربی بر املای برخی کلمات.

اتاق یا اطاق؟ رقابت ت و ط در املای فارسی

اتاق درست است یا اطاق؟ تهران یا طهران؟ اتو یا اطو؟ تپش یا طپش؟ توفان یا طوفان؟ شاید بتوان حرف ط را جنجالی ترین حرف در املای فارسی دانست.

این حرف ویژه زبان عربی است و عباس اقبال آشتیانی در مقاله از طهران تا تهران می گوید: کلماتی که با این حرف نوشته می شوند عربی هستند و اگر ریشه عربی ندارند؛ در فارسی به غلط با ط نوشته می شوند.

مطابق با نظر آشتیانی، تعداد دیگری از محققان زبان و ادبیات فارسی هم بر این باورند که در زبان عربی، وقتی واژه ای صدای ت دارد و از زبان دیگری وارد می شود؛ آن را با ط می نویسند تا بیگانه بودن آن مشخص شود. از این رو، به دلیل ارتباط تنگاتنگ زبان فارسی و عربی، تعدادی از این اسامی با املای ط، وارد زبان فارسی شده و مورد استفاده قرار گرفته است که احتمالا به علت فخر نویسندگان ایرانی به عربی دانی اتفاق افتاده. در صورتی که اگر این اسامی به طور مستقیم از زبان مبدأ وارد زبان فارسی شده بود؛ باید با حرف ت نوشته می شد.

کدام کلمات با ط و کدام یک با ت نوشته می شوند؟

برای تشخیص املای صحیح کلماتی که در آنها ط به کار رفته است؛ به چند شیوه باید توجه کرد.

املای کلمات

توجه به ریشه کلمه

بر اساس این اصل، اگر ریشه کلمه فارسی باشد؛ باید با ت نوشته شود. مانند:

اتو، تاس، تاس کباب، تپیدن، تپش، تراز، استخر، تاول، تباشیر، تبرزین، تپانچه، تشت، ترخون، تنبور.

همچنین اگر کلمه ای از زبان های ترکی، انگلیسی یا فرانسه وارد زبان فارسی شده باشد؛ با ت نوشته می شود.

  • اتاق، اتراق، باتلاق، تالار

ترکی

  • استبل، امپراتور

انگلیسی

  • باتری، بلیت

فرانسه

توجه به معنا و بافت جمله

گاهی در تشخیص املای صحیح کلمات باید به معنای جمله دقت کرد. برای نمونه به کلمات تی و طی دقت کنید. اگر این کلمه به معنای وسیله ای که با آن زمین را می شویند به کار رفته باشد، تی نوشته می شود واگر به معنای در طول و یا پیمودن به کار رود؛ طی صحیح است.

همچنین بخوانید:
تفاوت املایی کلمات با کاف و گاف در زبان فارسی

تفاوت املایی کلمات با کاف و گاف در زبان فارسی

بررسی کلماتی که در فارسی با دو املای مختلف (کاف و گاف) نوشته می شوند و تفاوت معانی آن ها.
  • به سختی توانستم لک خون را با تی از زمین پاک کنم.
  • تلاش کردم تایپ ده انگشتی را طی یک ماه و با کمک یوتایپ یاد بگیرم.

مثال دیگر، کلمات تایر و طایر است که برای انتخاب املای صحیح، نیازمند دقت در بافت جمله هستیم؛ زیرا تایر به معنای لاستیک و طایر نام یکی از پادشاهان عرب است همچنین طائر در عربی به معنی پرنده است.

شناسایی اسامی خاص

اسامی خاص مانند مکان ها و افراد نیز با ت نوشته می شود. مانند:

  • اترار، تالش، اتریش، ایتالیا ، پترزبورگ، پتر کبیر، تبرستان، ترابلس، تسوج، توس، تهماسب، تهمورث، تیسفون، ختا و لوت.

    تبس و تارم دو اسم خاص فارسی هستند که همیشه به صورت طبس و طارم نوشته شده اند و چنانچه با ت نوشته شود؛ ممکن است مخاطب را دچار سردرگمی کند.
    برخی اسامی خاص از عربی وارد زبان فارسی شده است و املای آنها به گونه ای با ط مصطلح و رایج شده که اگر با ت نوشته شود؛ قابل فهم نخواهد بود. بنابراین در فارسی امروز نیز به همان صورت به کار می رود که عبارتند از؛

  • افلاطون، ارسطو، سقراط، بقراط

تهران یا طهران ؟

شاید در مبحث املای اسامی خاص، بیشترین تشتت آرا درباره تهران باشد. کلمه تهران تا اوایل قرن پنجم به همین شکل رایج امروزی یعنی تهران نوشته می شد. به گزارش سعید نفیسی، کلمه طهران از  قرن چهارم به بعد در کتاب های فارسی و آثار تعدادی از مورخان و سیاحان عرب به چشم می خورد. در سال 1320 و به دستور فرهنگستان، چنین معمول شد که نام طهران را به صورت تهران بنویسند و احتمالا مقصود افرادی که این موضوع را پیشنهاد کرده اند؛ این بود که حرف ط عربی را از زبان فارسی حذف کنند. امروزه کلمه تهران مصطلح ترین شکل نوشتاری این کلمه است بنابراین بهتر است به همین صورت تهران در متون به کار رود.

 

۱ دیدگاه

شما هم می توانید نظرات خود را ثبت کنید

ذوالفقارجاوید | ۱ سال پیش
جالبه
0
0


hits