پوریای ولی: پهلوان افسانه ای و عارف ایرانی

زندگینامه پوریای ولی (محمود خوارزمی)

پوریای ولی (نام های دیگر: پوریای ولی، محمود خوارزمی، پریار) پهلوان، صوفی و شاعر ایرانی است که در ورزش های زورخانه ای پیشینه زیادی داشته است.

زندگینامه پوریای ولی

پوریای ولی در جوانی کشتی می گرفت و پیشه پوستین دوزی و کلاه دوزی داشت. در همان زمان جوانی، به شهرهای گوناگون آسیای میانه، ایران و هندوستان سفر کرد و همه جا کشتی گرفت و به پهلوانی نام یافت. درباره دگرگونی روحی پوریای ولی روایت های فراوان آورده اند. بطور کلی زندگی پوریای ولی با افسانه درآمیخته است.

پوریای ولی در میان ورزشکاران ایران نمونه ای از اخلاق، پایمردی و جوانمردی است و نه تنها در مقام یک پهلوان، بلکه در مقام یک قدیس در میان مردم جایگاهی والا دارد.

زادگاه پوریای ولی

نویسندگان درباره زادگاه او نیز اختلاف کرده اند. برخی او را از مردم اورگنج (از شهرهای خوارزم)، برخی از مردم گنجه و برخی دیگر، بر اساس طوماری قدیمی به جا مانده از دوره صفوی، او را از مردم سلماس و خوی دانسته اند.

آرامگاه پوریای ولی

مقبرهٔ او در شهر خیوه ، ۲۵ کیلومتری جنوب شهر اورگنج مرکز استان خوارزم ازبکستان می باشد. این مقبره خود یک مجموعهٔ فرهنگی – تاریخی است و در فاصلهٔ قرن های هشتم تا چهاردهم هجری (۱۴ تا ۲۰ میلادی) برای بزرگداشت نام پهلوان محمود ساخته شده است. چنانکه در آن نواحی رسم بر این است که پس از مراسم ازدواج برای تبرک به زیارت آرامگاه او می روند.

شهرت پوریای ولی تنها به دلیل پهلوانی هایش نیست بلکه مردم منطقه او را به داشتن ویژگی های نیکوی اخلاقیِ معلم، مرشد، صوفی و مرد خدا می شناسند. آرامگاه او از پر رونق ترین مکان ها در منطقه است که هر روز مردم کثیری از اطراف فرارود و به ویژه خوارزم برای زیارت و راز و نیاز با خدای خود به آنجا می روند. گفتنی است که در ایشان قلعه امیران و صاحب منصبان زیادی مدفون اند اما امروزه از هیچ یک از آنها نامی برده نمی شود و تنها نام پهلوان محمود پوریای ولی و آرامگاهش همچنان زنده است.

زایش و مرگ پوریای ولی

سال دقیق ولادت او و مدّت عمرش معلوم نیست، امّا در کتاب های مختلف مرگ او را سال ۷۲۲ه.ق ذکر کرده اند. ولی با توجّه به اینکه زمان سرودن کنزالحقایق را ۷۰۳ هجری یاد کرده اند و بنا به اظهار خودش:

چه خفتی عمر بر پنجاه آمد

کنون بیدار شو گرگاه آمد

می توان گفت که سال تولد او باید ۶۵۳ هجری بوده باشد.

علاوه بر رباعیاتی که از وی باقی مانده است ، برخی معتقدند مثنوی کنزالحقایق نیز از آنِ اوست. این مثنوی در سال ۷۰۳ سروده شده است.

همچنین بخوانید:

ادیب الممالک فراهانی: شاعر، ادیب و روزنامه نگار دوره مشروطه

محمدصادق فراهانی ملقب به ادیب الممالک، از پیشگامان روزنامه نگاری و شاعری عصر مشروطه که در سال ۱۲۷۷ق در گازران اراک متولد شد و در ۱۳۳۵ق در تهران…

آثار پوریای ولی

• مثنوی کنزالحقایق
• این مثنوی در پنج مقاله و ۱۳۲۰ بیت سروده شده. زمان سرودن این اثر را در سال ۷۰۳ هجری یاد کرده اند.
• مجموعه رباعیات پوریای ولی
• شعر پوریای ولی ساده و به دور از پیچ و تاب های مرسوم است.