چرا هفته ۷ روز است ؟ داستان شگفت انگیز یک تقویم بدون ستاره

چرا هفته هفت روزه ؟

هفته هفت روز دارد اما برخلاف سال یا ماه، هیچ ریشه نجومی و طبیعی ندارد. این چرخه هفت روزه، یک واحد اندازه گیری کاملاً ساختگی و انسانی است . خورشید نمی گوید هفته چند روز است و ماه در آسمان هفتی را تعریف نمی کند. پس این عدد هفت از کجا آمده است؟ در این مقاله به ریشه های تاریخی، مذهبی و نجومی هفته هفت روزه می پردازیم.

عدد هفت یک وسواس بابلی باستان

داستان از حدود ۴۰۰۰ سال پیش در بابل باستان آغاز می شود. بابلی ها که ستاره شناسان ماهری بودند، هفت جرم آسمانی قابل مشاهده با چشم غیرمسلح را می شناختند. خورشید، ماه، مریخ، عطارد، مشتری، زهره و زحل. عدد هفت برای آنها عددی مقدس و جادویی بود . آنها هر روز را به یکی از این هفت سیاره نسبت می دادند و معتقد بودند هر روز تحت تأثیر یکی از آنهاست. اولین بار بابلی ها بودند که چرخه هفت روزه را به عنوان یک واحد زمانی مستقل ابداع کردند .

عبرانی ها اولین کسانی که آن را رسمی کردند

بابلی ها هفته هفت روزه را ابداع کردند اما این یهودیان بودند که آن را به یک نهاد رسمی تبدیل کردند.

دلیل مذهبی در اینجا نقشی کلیدی دارد. بر اساس روایت کتاب مقدس، خداوند جهان را در شش روز آفرید و روز هفتم را به استراحت اختصاص داد. عبرانی ها این روایت را به عنوان قانون روزهای کاری و روز استراحت (سَبَت) تثبیت کردند. در حالی که تمدن های دیگر مانند رومی ها (هفته هشت روزه) و مصری ها (هفته ده روزه) سیستم خاص خود را داشتند، عبرانی ها تنها قومی بودند که هفته هفت روزه را بخش جدایی نشدنی از هویت مذهبی خود کردند .

رقابت بابلی ها و عبرانی ها؛ کدام یک اول بود؟

در اینجا دو روایت وجود دارد. یک روایت می گوید عبرانی ها ایده هفته هفت روزه را در دوران اسارت بابلی (قرن ششم پیش از میلاد) از بابلی ها گرفتند و با روایت خلقت درآمیختند. روایت دیگر ریشه های بسیار قدیمی تری را نشان می دهد. شواهدی وجود دارد که بابلی ها نیز در هزاره دوم پیش از میلاد روزهای خاصی را در هر ماه به عنوان روزهای استراحت تعیین کرده بودند، مشابه قوانین سَبَت در تورات. بنابراین هفته هفت روزه نتیجه یک تعامل طولانی و پیچیده بین فرهنگ های بین النهرین و سامی است.

رومی ها و آخرین جراحی روی تقویم

با گسترش امپراتوری روم، هرج و مرج تقویمی حاکم بود. رومی ها به جای هفته هشت روزه (nundinae) خود را به رخ می کشیدند. اما فشار امپراتوری و نفوذ مسیحیت اوضاع را تغییر داد. در سال ۳۲۱ میلادی، امپراتور کنستانتین که مسیحی شده بود فرمان معروف خود را صادر کرد. او هفته هفت روزه را در سراسر امپراتوری روم اجباری و یکسان سازی کرد و روز خورشید (Sunday) را به عنوان اولین روز هفته و روز تعطیل رسمی اعلام کرد . این فرمان نقطه عطفی بود. تقویم یهودی-مسیحی با سیستم اداری روم تلفیق شد و پایه گذار هفته مدرن گردید.

نام گذاری روزهای هفته؛ میراث خدایان

وقتی رومی ها هفته را پذیرفتند، روزها را به نام خدایان خود و همان سیارات بابلی نامگذاری کردند: Dies Solis (روز خورشید)، Dies Lunae (روز ماه)، Dies Martis (روز مریخ)، Dies Mercurii (روز عطارد)، Dies Jovis (روز مشتری)، Dies Veneris (روز زهره) و Dies Saturni (روز زحل) .

تغییرات محلی و روزهای هفته در زبان های دیگر

وقتی قبایل ژرمن (آلمانی) در شمال اروپا این هفته را پذیرفتند، نام خدایان رومی را با خدایان خود مطابقت دادند.

• سه شنبه (Tuesday) به نام تیر (Tyr) خدای جنگ در اساطیر نورس
• چهارشنبه (Wednesday) به نام اودین (Woden یا Odin) پادشاه خدایان
• پنجشنبه (Thursday) به نام ثور (Thor) خدای رعد و برق 

در زبان فارسی، نام روزها به صورت عددی (یک شنبه، دوشنبه و غیره) رایج شده است. در زبان عربی نیز نام روزها برگرفته از اعداد است (الاحد، الاثنین، الثلاثاء).

چرا نتوانستیم آن را تغییر دهیم؟

در طول تاریخ تلاش هایی برای تغییر هفته صورت گرفت. انقلاب فرانسه پس از انقلاب خود یک هفته ده روزه ( décadaire ) معرفی کرد تا قدرت کلیسا را بشکند. اتحاد جماهیر شوروی در دهه ۱۹۲۰ یک هفته پنج روزه و بعداً شش روزه را امتحان کرد تا تولید صنعتی را افزایش دهد. هر دو تلاش با شکست مواجه شدند .

جمع بندی

هفته هفت روزه یک قرارداد اجتماعی و مذهبی است که توسط بابلی ها ابداع، توسط یهودیان مقدس شمرده، توسط کنستانتین قانونی و توسط فرهنگ های ژرمن و کشورهای مختلف بومی سازی شد. امروزه هفته هفت روزه به موتور محرک اقتصاد جهانی و تقویم زندگی روزمره ما تبدیل شده است.