دلگرم
امروز: جمعه, ۲۹ آبان ۱۴۰۵ برابر با ۰۹ جمادى الآخر ۱۴۴۸ قمری و ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی
ریشه،معنی و کاردبرد ضرب المثل «خاک بر سر» چیست ؟
زمان مطالعه: 4 دقیقه
ضرب المثل خاک بر سر دارای معانی مجازی فراوانی است، گاه برای تحقیر و یا به صورت دشنام به کار می رود وچه خاکی بر سر کنم به معنی چه کار باید بکنم است و خاک بر سر کرده کسی که به هنگام عزاداری برای حسین بن علی در حین راه پیمایی خاک بر سر خود می ریزد.

ضرب المثل خاک برسر

«خاک بر سر» یک اصطلاح عامیانه و تند در فارسی است و چند لایه معنایی دارد، بسته به لحن و موقعیت.

معنای اصلی و رایجش ضرب المثل خاک برسر:

• ابراز سرزنش شدید: یعنی «چقدر کار بدی کردی»، «چقدر بی عرضه ای» یا «چه اشتباه بزرگی بود».

• ابراز ناامیدی یا افسوس: مثل وقتی کسی یک فرصت مهم را خراب می کند.

• گاهی برای شوخی میان دوستان: با لحن غیرجدی و صمیمانه، بدون قصد توهین.

ریشه فرهنگی ضرب المثل خاک برسر:

در فرهنگ قدیم، ریختن خاک یا خاکستر بر سر نشانه اندوه و پشیمانی شدید بود. این حالت بعداً به صورت زبانی تبدیل شد به یک عبارت تحقیرآمیز یا سرزنش آمیز.

ریشه،معنی و کاردبرد ضرب المثل «خاک بر سر» چیست ؟

داستان ضرب المثل خاک برسر

در دوران خلافت " عبد الملک " ، قطری ، رئیس خوارج از ترس " حجاج بن یوسف" والی عراق به طبرستان گریختو به حاکم گیلان" اسپهبد فرخان" پنا ه آورد.اسپهبد فرخان فرمان داده بود که کسی به قطری که در دماوند اقامت کرده بود، آزار نرساند و نیازمندی های او را بر آورده سازند. پس از زمستان، قطری حق نمک به جا نیاورد و رسولی نزد" اسپهبد فرخان" فرستاد و پیام دادکه باید به آیین ما در آیی و گرنه برای جنگ آماده باش.

پس از آن هم با دستبرد زدن به آبادی ها و روستاهای اطراف دارای قدرت بسیاری شد." حجاج بن یوسف" چون از قدرت یافتن قطری آگاه شد، " سفیان کلبی" را با لشکری بزرگ فرستاد. اسپهبد در نامه ای به سفیان پیشنهاد داد که در جنگ با قطری او را یاری دهد، قطری چون از جریان آگاه شد، بی درنگ از دماوند به سمنان عقب نشست. ولی اسپهبد او را دنبال نمود و در نبردی بر او چیره شد و سرش را از تن جدا کرده و تحویل سفیان کلبی داد.

" سفیان" نیز آن را همراه با غنایم بدون آن که نامی از رشادت و دلیری اسپهبد بیاورد به نام خود برای "حجاج بن یوسف" در کوفه فرستاد. " حجاج بن یوسف" چندی بعد که شنید این کار در واقع به دست اسپهبد انجام گرفته است از " سفیان کلبی" به خشم آمد و رسولی با یک خروار " زر" و یک خروار " خاک" به ری فرستاد و فرمان داد رسیدگی کنند که اگر این پیروزی بدون کمک اسپهبد انجام گرفته است این زر را به سفیان بدهند و اگر این کار به دست اسپهبد پایان گرفته است، زر را به اسپهبد بدهند و آن خاک را در وسط بازار شهر بر سر سفیان بریزند.و چون رسول بیامد و حقیقت آشکار شد، در اجرای فرمان زر به اسپهبد دادند و سفیان در وسط بازار " خاک بر سر شد".

 

روایت دوم ضرب المثل خاک برسر

واژه مرکب «خاک بر سر» معانی و مفاهیم مجازی زیادی دارد از قبیل: محتاج، آواره، آفت زده، ذلیل، زبون، بیچاره و قس علیهذا که از این اصطلاح به منظور تحقیر و تخفیف طرف مقابل به صورت فحش و دشنامی نه چندان غلیظ و شدید که منجر به نزاع و درگیری شود اما در مقام متکلم به قول دهخدا: خطابی است مر خویشتن را بهر چاره اندیشی چون چه خاکی به سر کنم.

همچنین «خاک بر سر کرده» به هنگام عزاداری هم به کار می رود و آن موقعی است که به منظور احترام و بزرگداشت شهادت امیر مومنان یا حضرت حسین بن علی سید الشهدا (ع) حین راه پیمایی خاک بر سر می ریزند و یا خاک مرطوب گل بر سر می مالند و یک دسته کاه و کلش در دست گرفته به نرمی و با آهنگ نوحه خوان بر سر می کو بند.

کاربرد ضرب المثل ضرب المثل خاک برسر

ضرب المثل "خاک بر سر" دارای معانی مجازی فراوانی است، گاه برای تحقیر و یا به صورت دشنام به کار می رود و"چه خاکی بر سر کنم" به معنی چه کار باید بکنم است و " خاک بر سر کرده کسی که به هنگام عزاداری برای حسین بن علی در حین راه پیمایی خاک بر سر خود می ریزد.

 

 

 


دیدگاه ها

اولین نفر برای ثبت دیدگاه باشید !



hits