شناسه در زبان فارسی: کاربرد و اهمیت

شناسه چیست و چه کاربردی دارد؟

شناسه مجموعه ای از حروف است که به پایان بن ماضی یا بن مضارع می چسبد و عامل تأثیرگذار در صرف فعل است. شناسه های َم، ی، َد، یَم، یَد، َند با پیوستن به فعل، شخص آن را مشخص می کنند و فعل را از همراهی ضمیرهای شخصی جدای من، تو، او، ما، شما، ایشان در جمله بی نیاز می کنند. دستورنویسانی مثل پنج استاد و فرشیدورد، شناسه را ضمیر پیوسته فاعلی نامیده اند و در ذیل ضمیرها به آن پرداخته اند.

آمدن شش شناسه در پایان فعل، علاوه بر نشان دادن مفرد و جمع، موقعیت گوینده، شنونده یا دیگری بودن را برای فعل مشخص می کند، همان سه زمانی که در عربی به آنها متکلم، مخاطب و غایب می گویند.

نکته: فعل هایی که به ه (صفت های مفعولی) ختم می شوند، شناسه ها به شکل ام، ای، است، ایم، اید، اند به آنها می پیوندند. مانند: «رفته اند».

کارکرد شناسه

۱ شناسه ها جمله را از حضور ضمیرهای شخصی جدا بی نیاز می کنند. به این قابلیت زبان، ضمیرانداز می گویند. زبان هایی ضمیرانداز هستند که شخص در جمله بدون حضور ضمیرهای منفصل نیز قابل تشخیص است، این ویژگی را در زبان های ایتالیایی و اسپانیایی نیز می بینیم. برای مثال، ما در زبان فارسی، در حالت عادی به جای جمله من دیروز به سینما رفتم، می گوییم:

•      دیروز به سینما رفتم.

زیرا م که در پایان «رفتم» آمده، شخص فعل را (اول شخص مفرد) نشان می دهد.

نکته: ضمیرهای شخصی جدا مثل من، تو، او، ما و ... را فقط به هنگام تأکید و مانند آن استفاده می کنیم.

همچنین بخوانید:

فعل لازم و متعدی در دستور زبان فارسی

آشنایی با انواع فعل های لازم و متعدی و نحوه تشخیص آنها در جمله

۲ شناسه ها با نهاد مطابقت دارند و موقعیت نهاد را از نظر مفرد و جمع بودن جمله نشان می دهند. برای داشتن جمله صحیح در زبان فارسی باید به این نکته دقت کرد.

•     احمد درس می خواند. (علی ... َد [سوم شخص مفرد])
•     آنان درس می خوانند. (آنان ... ّند [سوم شخص جمع])

نکته: ممکن است مطابقت شناسه با نهاد درباره نهادهایی با مشخصه جمع غیرجاندار یا کاربرد احترام آمیز فعل رعایت نشود.

•     پیامبر فرمودند. (کاربرد احترام آمیز شناسه جمع برای نهاد مفرد)
•     مدادها ریخت. (کاربرد شناسه مفرد برای نهاد غیرجاندار جمع)