هر بار که سوار هواپیما می شوید، پیش از برخاستن، یکی از نخستین توصیه هایی که از زبان مهمانداران می شنوید این است: «لطفاً گوشی های همراه خود را خاموش کنید یا در حالت پرواز قرار دهید.» برای بسیاری از مسافران، این دستور به یک عادت روزمره تبدیل شده است؛ اما کمتر کسی می داند دلیل واقعی آن چیست. آیا گوشی موبایل واقعاً می تواند در کار سیستم های حساس هواپیما اختلال ایجاد کند؟ یا این قاعده تنها بازمانده ای از گذشته ای است که فناوری هنوز به بلوغ امروز نرسیده بود؟
پاسخ این پرسش، ترکیبی از دلایل فنی، مقرراتی و ایمنی است.
حالت پرواز چیست و چگونه کار می کند؟
حالت پرواز (Airplane Mode) یا «حالت هواپیما»، قابلیتی در گوشی های همراه است که با فعال کردن آن، همهٔ فرستنده های بی سیم دستگاه - شامل شبکهٔ تلفن همراه، وای فای و بلوتوث - خاموش می شوند. در نتیجه، گوشی دیگر نمی تواند سیگنال رادیویی ارسال یا دریافت کند و عملاً به یک دستگاه آفلاین تبدیل می شود.
نکتهٔ مهم این است که در حالت پرواز، گوشی همچنان کار می کند: می توانید عکس بگیرید، موسیقی گوش کنید، بازی کنید یا فایل های ذخیره شده را مطالعه کنید. در مدل های جدیدتر، امکان فعال سازی دوبارهٔ وای فای و بلوتوث به صورت مستقل نیز فراهم شده است؛ به همین دلیل امروزه مسافران می توانند در حین پرواز از اینترنت وای فای هواپیما استفاده کنند، بدون آنکه شبکهٔ تلفن همراه فعال باشد.
دلیل اول: جلوگیری از تداخل الکترومغناطیسی با سیستم های هواپیما
مهم ترین دلیلی که برای این قاعده ذکر می شود، احتمال تداخل الکترومغناطیسی است. گوشی های همراه با امواج رادیویی در محدودهٔ فرکانسی خاصی کار می کنند و هواپیما نیز مجموعه ای از سیستم های الکترونیکی حساس دارد: سیستم ناوبری، سیستم ارتباط با برج مراقبت، رادار هواشناسی و سامانه های فرود خودکار.
نگرانی اصلی این است که سیگنال های گوشی مسافران، به ویژه زمانی که گوشی در حال جست وجوی شبکه است و با حداکثر توان ارسال می کند، ممکن است با این سیستم ها تداخل داشته باشد. این نگرانی در مراحل حساس پرواز - یعنی برخاستن و فرود - شدت بیشتری دارد، زیرا در این لحظات خدمهٔ پروازی به دقت بالایی نیاز دارند و حاشیهٔ خطا بسیار کم است.

چرا برخی فرکانس ها نگران کننده ترند؟
گوشی های قدیمی تر که در دههٔ ۱۹۹۰ میلادی رایج بودند، توان ارسال بالاتری داشتند و طیف فرکانسی آن ها گاهی به محدودهٔ مورد استفادهٔ تجهیزات هوانوردی نزدیک می شد. همین موضوع باعث شد نهادهای هوانوردی جهان مقررات سخت گیرانه ای وضع کنند. با پیشرفت فناوری، توان ارسال گوشی ها کاهش یافته و سیستم های هواپیما نیز در برابر تداخل مقاوم تر شده اند؛ اما اصل احتیاط همچنان پابرجا مانده است.
دلیل دوم: اختلال در شبکهٔ مخابراتی زمینی
دلیل مهم دیگری که کمتر به آن توجه می شود، تأثیر گوشی بر شبکهٔ تلفن همراه روی زمین است. زمانی که هواپیما در ارتفاع چند هزار متری پرواز می کند، گوشی شما می تواند به طور هم زمان سیگنال ده ها آنتن مخابراتی زمینی را دریافت کند. نتیجهٔ این وضعیت، تلاش مداوم گوشی برای اتصال به شبکه و جابه جایی سریع میان آنتن ها است که می تواند در شبکهٔ زمینی اختلال ایجاد کند.
به همین دلیل، در سال ۱۹۹۱ میلادی کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا استفاده از گوشی همراه در پرواز را ممنوع کرد؛ دلیلی که در آن زمان بیش از هر چیز به حفاظت از شبکهٔ مخابراتی زمینی مربوط می شد. امروزه با توسعهٔ شبکه های نسل چهارم و پنجم، این نگرانی تا حدی کاهش یافته، اما همچنان یکی از دلایل توصیه به فعال سازی حالت پرواز است.
دلیل سوم: الزام قانونی و مقررات هوانوردی
صرف نظر از مباحث فنی، واقعیت روشن این است که استفاده از گوشی در هواپیما قانون است و رعایت آن الزامی است. سازمان های هوانوردی در سراسر جهان، از جمله سازمان بین المللی هوانوردی کشوری (ایکائو)، ادارهٔ هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) و آژانس ایمنی هوانوردی اروپا (EASA)، دستورالعمل های مشخصی برای استفاده از دستگاه های الکترونیکی در پرواز تدوین کرده اند.
در ایران نیز سازمان هواپیمایی کشوری مقررات مشابهی دارد و شرکت های هواپیمایی موظف اند پیش از پرواز، مسافران را دربارهٔ لزوم خاموش کردن گوشی یا فعال سازی حالت پرواز توجیه کنند. توجه داشته باشید که خدمهٔ پروازی مطابق مقررات عمل می کنند؛ بنابراین در صورت نادیده گرفتن این توصیه، ممکن است با تذکر یا در موارد خاص با برخورد قانونی روبه رو شوید.
آیا این نگرانی ها علمی است؟ نگاه شواهد
یکی از پرسش های رایج این است: «تاکنون چند هواپیما به خاطر گوشی همراه سقوط کرده است؟» پاسخ صریح این است که هیچ سانحهٔ تأییدشده ای وجود ندارد که علت آن به طور قطعی استفاده از گوشی همراه اعلام شده باشد. این موضوع باعث شده برخی تصور کنند این قاعده صرفاً یک تشریفات بی فایده است.
اما واقعیت پیچیده تر است. گزارش های خلبانان در سامانه های ثبت ایمنی، مانند سامانهٔ گزارش ایمنی هوانوردی ناسا (ASRS)، موارد متعددی از ناهنجاری های جزئی در تجهیزات را ثبت کرده اند که هم زمان با استفاده از دستگاه های الکترونیکی مسافران رخ داده است؛ مواردی مانند اختلال گذرا در نمایشگرها یا سیستم ارتباطی. این گزارش ها به تنهایی اثبات کننده نیستند، اما نشان می دهند که اصل احتیاط منطقی است.

به بیان ساده، ایمنی هوانوردی بر پایهٔ اصل پیشگیری بنا شده است، نه بر پایهٔ اثبات قطعی خطر. همان طور که کمربند ایمنی را نه به این دلیل می بندیم که حتماً تصادف رخ می دهد، بلکه چون احتمال آن وجود دارد.
چرا با وجود وای فای هواپیما، هنوز باید حالت پرواز را فعال کنیم؟
از سال ۲۰۱۳ میلادی، مقررات FAA و پس از آن EASA تغییر کرد و استفاده از دستگاه های الکترونیکی در تمام مراحل پرواز مجاز شد؛ به شرط آنکه دستگاه در حالت پرواز باشد. بنابراین امروزه می توانید در طول پرواز از وای فای داخلی هواپیما استفاده کنید، اما همچنان باید شبکهٔ تلفن همراه را غیرفعال نگه دارید.
تفاوت اینجاست: وای فای هواپیما از طریق یک سیستم داخلی و کنترل شده به اینترنت ماهواره ای متصل می شود و توان ارسال آن بسیار پایین است، در حالی که شبکهٔ تلفن همراه نیازمند ارسال سیگنال با توان بالاتر به برج های زمینی است. به همین دلیل، فعال بودن وای فای در حالت پرواز هیچ خطری ندارد، اما فعال بودن شبکهٔ تلفن همراه توصیه نمی شود.
نکات عملی برای مسافران
برای رعایت صحیح این مقررات و پروازی آرام، به این نکات توجه کنید:
- زمان خاموش کردن یا حالت پرواز: معمولاً از لحظهٔ بسته شدن درهای هواپیما تا پایان پرواز، دستگاه باید در حالت پرواز باشد. در برخی پروازها، خدمه در زمان فرود دوباره تذکر می دهند.
- سایر دستگاه ها: تبلت، لپ تاپ، ساعت هوشمند، هدفون بلوتوثی و کتاب خوان الکترونیکی نیز مشمول همین قاعده هستند.
- پاوربانک و باتری: این وسایل باید در دسترس باشند و از قرار دادن آن ها در چمدان بار ممنوع است؛ دلیل این قاعده، خطر آتش سوزی باتری لیتیومی است.
- در لحظهٔ تخلیهٔ اضطراری: یکی از دلایل مهم دیگر، توجه کامل مسافران است. استفاده از هدفون یا خیره شدن به صفحهٔ نمایشگر می تواند مانع شنیدن دستورهای خدمه در شرایط اضطراری شود.
- خاموش کردن واقعی: اگر خدمه از شما خواستند گوشی را «خاموش» کنید، منظور فقط خاموش کردن صفحه نیست؛ بلکه باید دستگاه کاملاً خاموش شود.
باورهای نادرست رایج
برخی تصور می کنند که گوشی همراه می تواند باعث سقوط هواپیما شود؛ این ادعا اغراق آمیز است و شواهد علمی آن را تأیید نمی کند. گروهی دیگر معتقدند حالت پرواز تنها برای رعایت مقررات است و هیچ ضرورت فنی ندارد؛ این هم دقیق نیست، زیرا هم بحث تداخل با شبکهٔ زمینی و هم اصل احتیاط در آن نقش دارد. باور سومی نیز وجود دارد: اینکه اگر گوشی را روی «بی صدا» بگذاریم کافی است. در حالی که بی صدا کردن گوشی، فرستندهٔ رادیویی آن را خاموش نمی کند و هیچ تأثیری در رفع نگرانی های فنی ندارد.












طرز تهیه سوجوق گردویی با شیره انگور؛ شیرینی سنتی خوش عطر، مرحله به مرحله
گل رز هلندی چیست؟ روش نگهداری از آن
غار آبی کاپری: سفر به درخشان ترین غار آبی جهان
آیا استفاده روزانه از دهان شویه ضرر دارد؟
هر قاشق غذاخوری حبوبات چند گرم است؟ راهنمای کامل اندازه گیری حبوبات
علت ریشه مو چرب و ساقه مو خشک: درمان و روتین مراقبتی
استرس ناشی از اخبار بد: حفظ آرامش ذهنی در دنیای پرخبر
حق فسخ معامله خودرو با کیلومترشمار دستکاری شده !
طرز تهیه نان پیاز و گردوی مجلسی فقط با خمیر آماده بربری
دیدگاه ها