دیوان عالی کشور چه وظایف و اختیاراتی دارد ؟

دیوان عالی کشور؛ وظایف، اختیارات و نقش آن در ساختار قضایی ایران

دیوان عالی کشور به عنوان عالی ترین مرجع قضایی ایران، نقش کلیدی در نظارت بر اجرای صحیح قوانین، صدور آرای وحدت رویه و رسیدگی به تخلفات رئیس جمهور ایفا می کند. آشنایی با این نهاد، برای هر شهروندی که با مسائل حقوقی و قضایی سروکار دارد، ضروری است.

ساختار قضایی ایران مانند بسیاری از کشورها، سلسله مراتبی است. در این ساختار، دادگاه های حقوقی، کیفری و دادسرا ها در مرحله نخست به دعاوی و جرائم رسیدگی می کنند، اما برای رفع اختلاف در صلاحیت مراجع و همچنین نظارت بر اجرای صحیح قوانین، نیاز به یک نهاد بالادستی وجود دارد. همین ضرورت باعث شد دیوان عالی کشور به عنوان عالی ترین مرجع قضایی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران پیش بینی و تأسیس شود.

دیوان عالی کشور یک نهاد قضایی منبعث از قانون اساسی است که پس از رئیس قوه قضاییه، بالاترین مرجع قضایی ایران محسوب می شود. این دیوان علاوه بر نظارت بر عملکرد دادگاه ها، وظایف مهم دیگری همچون صدور آرای وحدت رویه و رسیدگی به تخلفات رئیس جمهور را برعهده دارد.

این نهاد قضایی دارای ۴۵ شعبه در شهر های تهران، مشهد و قم است. رئیس دیوان عالی کشور نیز برای مدت ۵ سال از سوی رئیس قوه قضاییه منصوب می شود. شعب حقوقی، کیفری، تشخیص، دادسرا و هیأت عمومی، از بخش های اصلی ساختار دیوان عالی کشور به شمار می آیند.

وظایف و اختیارات دیوان عالی کشور

۱. نظارت بر اجرای صحیح قانون

مهم ترین وظیفه دیوان عالی کشور، نظارت بر آرای صادره از دادگاه ها و تطبیق آنها با قوانین است. این موضوع در قالب «فرجام خواهی» پیگیری می شود. در صورت مشاهده مغایرت یا نقص در رأی، دیوان آن را نقض کرده و پرونده را برای رسیدگی مجدد به دادگاه هم عرض ارجاع می دهد.

۲. حل اختلاف در صلاحیت مراجع قضایی

گاه میان دادگاه ها اختلاف در صلاحیت ایجاد می شود. در چنین مواردی، پرونده به دیوان عالی کشور ارجاع داده شده و این مرجع با تصمیم نهایی خود، دادگاه صالح را تعیین می کند.

۳. صدور آرای وحدت رویه قضایی

یکی از مهم ترین نقش های دیوان عالی کشور، صدور آرای وحدت رویه است. زمانی که دادگاه های مختلف در پرونده های مشابه آرای متناقض صادر کنند، دیوان عالی کشور با صدور رأی وحدت رویه، رویه واحدی ایجاد کرده و عملکرد محاکم را هماهنگ می سازد. این آرا در حکم قانون بوده و برای تمام دادگاه ها لازم الاجرا است.

۴. رسیدگی به تخلفات رئیس جمهور

طبق اصل ۱۱۰ قانون اساسی، رسیدگی به تخلفات رئیس جمهور برعهده دیوان عالی کشور است. چنانچه دیوان، تخلف رئیس جمهور از وظایف قانونی را احراز کند و مجلس نیز رأی به عدم کفایت سیاسی دهد، رهبر می تواند حکم عزل وی را صادر کند.

پیگیری پرونده در دیوان عالی کشور

شهروندان می توانند روند رسیدگی به پرونده های ارجاعی به دیوان عالی کشور را از طریق سامانه اینترنتی مربوطه پیگیری کنند. این امکان، علاوه بر شفافیت، باعث تسریع روند دادرسی و کاهش مراجعات حضوری می شود.

منبع : میزان