معرفی درخت حرا و روش تکثیر آن

درخت حرا و کاربردهای آن

درخت حرا که نام جنس آن به حکیم و فیلسوف ایرانی ابو علی سینا (Avicennia) نسبت داده می شود، درختانی به ارتفاع 3 تا 6 متر با شاخ و برگ سبز روشن هستند. حرا درختی است آب شورزی که هنگام مد آب دریا تا گلوگاه در آب فرو می رود. با خاصیت تصفیه ای که در پوست این درخت وجود دارد، بخش شیرین آب دریا را جذب و نمک آن را دفع می کند. درخت حرا در حقیقت یک کارخانه آب شیرین کن طبیعی است. جنگل حرا به دلیل مساعد بودن شرایط اکولوژی، زیستگاهی امن برای پرندگان مهاجر از مناطق گرمسیری است.

مناطق حرا خیز ایران عبارتند از تیاب، جاسک چاربهار و کناره‌های شمالی و غربی جزیره قشم.همچنین سازمان یونسکو جنگل‌های حرای جزیره قشم را در فهرست ذخایر زیست جهان به ثبت رسانده است.     

گیاه شناسی درخت حرا

درخت حرا دارای برگهای بیضی شکل و قاعده‌ای باریک (دوکی شکل) است که سطح رویی برگ ها سبز و براق و سطح پشتی آنها سفید یا خاکستری رنگ است. طول این برگها حدود ۵ تا ۵/۷ سانتی متر است. میوه درخت حرا، بادامی شکل است و به یک خامه باریک منتهی می‌شود. حرا دارای گل های بسیار کوچک و نامحسوسی استا. این گل ها به رنگ طلایی با ۴ گلبرگ است که هر گلبرگ بیشتر از چند میلی متر طول ندارد. گل ها دارای عطری شیرین و خنک هستند که تا شعاع چند متری اطراف آن پراکنده می‌شود.

ریشه های اصلی درخت حرا کوتاه و کم عمق اند و از آنها ریشه های فرعی و باریک و عمودی اسفنجی به سمت بالا منشعب شده و بطور متوسط تا 30 سانتی متر از سطح زمین بالاتر می روند. این ریشه های هوایی بتدریج دور درخت را پوشش می دهند و تبدیل به یک شبکه می شوند و به این ترتیب امکان زیستگاه در چنین محیط باتلاقی فراهم می کنند. این ریشه ها از شوری اطراف نیز می کاهند تا امکان تغذیه گیاه از آب بسیار شور دریا میسر شود.

درختان حرا تنه‌های متعدد دارند به طوری که تشخیص تنه اصلی به آسانی میسر نیست. از آنجایی که برگ درختان حرا دائمی هستند، این جنگل‌ها را «جنگل‌های همیشه بهار» نیز می‌گویند.

شرایط اکولوژیک مورد نیاز درخت حرا

جوامع جنگلی مانگرو (حرا) در طول میلیون ها سال موفق شده اند تا سازگاری اعجاب انگیزی با آب شور دریا و سواحل جزر و مدی پیدا کنند. اصولا این گیاهان قادر نیستند دمای کمتراز 5 درجه سانتی گراد را تحمل کنند. ضمن اینکه شوری بین 20 تا 32 در هزار برای رشد آنها مناسب است.

شیوه تکثیر درخت حرا

از آنجایی‌که حرا به‌عنوان ذخیره‌گاه زیست‌کره شناخته می‌شود، از اهداف تولید و کاشت نهال حرا در تالاب‌ها، گسترش جنگل ، ایجاد محیط مناسب جهت تکثیر آبزیان، حفظ تنوع زیستی ، حفاظت از خاک، تقویت زیستگاه پرندگان و حشرات و حفاظت از سواحل در برابر امواج است.

بذر گونه حرا روی پایه مادری ریشه می زند و پس از رشد به اندازه مناسب از آن جدا می شود. در صورتی که شرایط برای این بذر مهیا باشد در همان جا رشد می کند و در صورت آماده نبودن محیط، این بذر با جذر و مد به مکان دیگری انتقال می یابد.

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی درخت حرا

درختان حرا از نوع گیاه مانگرو است که می‌تواند در آبهای شور زندگی کند و بافت ساقه، تنه و ریشه این درخت به گونه‌ای است که آب شور دریا را تصفیه و مواد مورد نیاز آن را جذب و بقیه مواد را دفع می‌کند. پوست حرا بر باسیل هانزن که موجب جذام می‌شود، موثر است. شیره درون آوندهای آن بر بیماری خشکی که بیماری پوستی (شایع در منطقه هرمزگان) تأثیری قابل توجه دارد. در صنعت از تانن موجود در حرا، برای تولید جوهر مازو استفاده می‌شود. چسب تخته و خمیر چوب از دیگر مصارف صنعتی آن است.

در طب سنتی از این گیاه برای درمان دردهای روماتیسمی، آبله و انواع زخم ها استفاده می شود. میوه  خمیر شده این گیاه را در هندوستان روی تومورها و دمل ها قرار می دهند. همچنین از بذور نارس آن به عنوان ضماد برای درمان دمل های چرکی، زخم های ناشی از آبله و سوختگی، التیام آبسه و ... استفاده می شود. ریشه های این گیاه نیز سبب افزایش قوای جنسی می گردند.

گونه های مختلف این جنس جهت تعلیف دام ها کاربرد دارد. همچنین از چوب آن برای سوخت استفاده می گردد.

بیشتر بخوانید:

جنگل رویایی حرا در قشم

راهنمای کاشت درخت زیبای سرو کوهی

روش کاشت درخت تبریزی چگونه است؟