توندرا: سرزمین یخزده و اسرارآمیز در قطب شمال

تحقیق در مورد ناحیه توندرا

زمین، خانه ای است با تنوعی شگفت انگیز از زیست بوم ها که هر کدام ویژگی های خاص خود را دارند. یکی از عجیب ترین و در عین حال جذاب ترین این زیست بوم ها، ناحیه ای است به نام توندرا یا سرددشت. سرزمینی سرد، خشک و نسبتاً خالی از درخت که با شرایط سخت آب وهوایی اش، جانوران و گیاهان خاصی را در خود جای داده است.

توندرا چیست؟

توندرا (Tundra) واژه ای است که از زبان روسی گرفته شده و به معنای “دشت بی درخت” است. این منطقه یک نوع زیست بوم سرد و خشک است که در آن رشد درختان تقریباً غیرممکن می باشد. سرمای شدید، زمستان های طولانی، یخبندان دائمی خاک و تابستان های کوتاه، شرایط زندگی را در توندرا دشوار کرده اند. پوشش گیاهی توندرا عمدتاً شامل گلسنگ، خزه، علف ها و بوته های کوتاه می شود.

توندرا دارای یک ویژگی خاص به نام یخ زدگی دائمی یا پرمافراست است که در آن لایه های زیرین خاک در تمام طول سال یخ زده باقی می مانند و تنها لایه های سطحی خاک در تابستان ذوب می شوند. همین ویژگی سبب شده که گیاهان نتوانند ریشه های عمیق در خاک ایجاد کنند.

توندرا در کجا قرار دارد؟

توندرا به طور عمده در نواحی شمالی کره زمین یافت می شود. این مناطق عمدتاً شامل:

1. توندرا شمالگانی: در نزدیکی قطب شمال، بخش هایی از آلاسکا، کانادا، گرینلند، نروژ، روسیه و سیبری.
2. توندرا کوهستانی (آلپاین): در ارتفاعات بالای کوهستان هایی مثل آلپ، هیمالیا، راکی و آند، که به دلیل ارتفاع زیاد و سرمای شدید، شرایط مشابهی با توندرا قطبی دارند.
3. توندار جنوبگانی: توندراهای جنوبگانی بیشتر در نواحی پیرامون قاره جنوبگان (آنتارکتیکا) دیده می شوند و برخلاف توندراهای شمالگان، از نظر پوشش گیاهی بسیار فقیرتر هستند.»

در مجموع، توندرا بیش از 20 درصد سطح خشکی زمین را پوشش می دهد و با وجود سرمای زیاد، زیستگاه بسیاری از گونه های خاص گیاهی و جانوری است.

جانوران و گیاهان توندرا

در نواحی سردسیر توندرا، گونه های جانوری خاصی با این اقلیم سخت سازگار شده اند. از جمله این جانوران می توان به گاومشک، خرگوش قطبی، خرس قطبی، ، گوزن شمالی و جغد برفی اشاره کرد. بسیاری از این حیوانات، مانند گوزن شمالی و پرنده سلیم نیم پرده دار، در فصل سرما به مناطق گرم تر مهاجرت می کنند تا از سرمای شدید در امان بمانند. برخی دیگر، مثل سنجاب زمینی قطبی، برای زنده ماندن در زمستان وارد خواب زمستانی می شوند. شرایط آب وهوایی بسیار سرد در توندرا باعث شده تا حضور خزندگان و دوزیستان در این ناحیه بسیار نادر باشد.

پستانداران بومی این زیست بوم معمولاً ویژگی هایی مانند خز ضخیم، چربی زیرپوستی و رفتارهای زیستی خاص دارند که آن ها را قادر می سازد در زمستان های طولانی زنده بمانند. همچنین به دلیل کوتاه بودن تابستان، این حیوانات اغلب در بازه زمانی محدودی تولید مثل می کنند و به سرعت فرزندان خود را پرورش می دهند. با این حال، تعداد زیادی از پرندگان و برخی پستانداران، با شروع فصل سرما به مناطق جنوبی مهاجرت می کنند.

از نظر پوشش گیاهی، توندراهای شمالی میزبان حدود ۱۷۰۰ گونه گیاه آوندی هستند. این گیاهان شامل گونه هایی از گل های وحشی، بوته های کوتاه قد، جگن ها، انواع علف ها و جگرواشان ها می شوند. همچنین گلسنگ ها، خزه ها و جلبک ها در این مناطق بسیار فراوان اند. گیاهان این ناحیه معمولاً قدکوتاه و سیستم ریشه ای سطحی دارند و توانایی زنده ماندن در دماهای پایین و نور محدود را دارا هستند. وجود لایه ای دائمی از خاک منجمد موسوم به «پرمافراست»، مانعی مهم برای گسترش ریشه ها و رشد عمیق گیاهان محسوب می شود.

تفاوت توندرا و تایگا

توندرا و تایگا (Taiga) دو زیست بوم متفاوت هستند که گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته می شوند. در حالی که هر دو در نواحی سردسیر قرار دارند، اما تفاوت های مهمی با هم دارند:

در واقع، تایگا منطقه ای گذار بین توندرا و مناطق معتدل است و دارای درختانی است که در توندرا قادر به رشد نیستند.

خاک توندرا

خاک توندرا حاوی مقادیر قابل توجهی نیتروژن و فسفر است. این خاک همچنین دارای حجم زیادی از بقایای زیستی تجزیه شده است که در لایه های یخ زده دائمی (پرمافراست) به شکل گازهایی مانند متان و دی اکسید کربن ذخیره شده اند. به همین دلیل، خاک توندرا یکی از مهم ترین ذخیره گاه های کربن در زمین به شمار می رود. اما با گرم شدن زمین، این یخ ها به تدریج ذوب شده و گازهای گلخانه ای آزاد می شوند که موجب تشدید تغییرات اقلیمی می گردد. از سال ۲۰۰۰ میلادی تاکنون، توندراها به طور فزاینده ای در معرض آتش سوزی های گسترده جنگلی قرار گرفته اند.