درمان قطعی چشم گیلاسی سگ با جراحی جایگزینی غده اشکی

عارضه چشم گیلاسی (Cherry Eye) یکی از مشکلات شایع چشمی در سگ ها است که اگرچه معمولاً خطرناک نیست، اما در صورت عدم درمان می تواند منجر به عوارض جدی مانند خشکی چشم، عفونت های مکرر و آسیب به قرنیه شود. این عارضه که با نام علمی پرولپس غده پلک سوم (Prolapse of the Nictitating Membrane Gland) شناخته می شود، به دلیل بیرون زدگی غده اشکی واقع در پلک سوم (غشای تحریک کننده یا Nictitating Membrane) ایجاد می شود. ظاهر این توده قرمز و گوشتی، شبیه به یک گیلاس کوچک است که از گوشه داخلی چشم سگ بیرون زده است.

عارضه چشم گیلاسی چیست؟

برای درک بهتر این عارضه، ابتدا باید با آناتومی چشم سگ آشنا شویم. سگ ها علاوه بر پلک های بالا و پایین، یک پلک سوم یا غشای تحریک کننده دارند. این غشاء در گوشه داخلی چشم قرار دارد و وظایف مهمی مانند محافظت از قرنیه، پخش کردن اشک و تولید حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد از لایه آبی اشک را بر عهده دارد. غده اشکی پلک سوم در پایه این غشاء قرار گرفته است.

در حالت طبیعی، این غده توسط بافت های همبند و رباط های ظریفی در جای خود نگه داشته می شود. در عارضه چشم گیلاسی، این رباط ها ضعیف یا پاره می شوند و غده اشکی از جای خود بیرون زده و به صورت یک توده گرد، قرمز و ملتهب در گوشه داخلی چشم ظاهر می شود. این توده می تواند یک طرفه (یک چشم) یا دو طرفه (هر دو چشم) باشد.

علل بروز چشم گیلاسی در سگ ها

علت دقیق این عارضه به طور کامل شناخته نشده است، اما چندین عامل در بروز آن نقش دارند:

ضعف ژنتیکی و ساختاری: مهم ترین علت، ضعف مادرزادی در بافت های همبند و رباط هایی است که غده پلک سوم را در جای خود نگه می دارند. این ضعف به دلیل عوامل ژنتیکی در برخی نژادها بسیار شایع است.

التهاب و تحریک: گاهی اوقات، عفونت های چشمی، آلرژی ها یا تحریکات محیطی (مانند گرد و غبار، دود یا مواد شیمیایی) می توانند باعث تورم غده و ضعیف شدن رباط های نگهدارنده آن شوند و زمینه را برای بیرون زدگی فراهم کنند.

ضربه و آسیب: ضربه مستقیم به ناحیه چشم یا سر می تواند باعث پارگی رباط ها و پرولپس غده شود.

نژادهای مستعد: برخی نژادهای سگ به دلیل ساختار صورت و ضعف ژنتیکی، استعداد بسیار بالایی برای ابتلا به این عارضه دارند. این نژادها عبارتند از:

نژادهای براکیوسفالیک (صورت تخت): بولداگ انگلیسی، بولداگ فرانسوی، پاگ، بوستون تریر، شیتزو و پکنیز.

نژادهای با صورت کشیده و گوش های بلند: کوکر اسپانیل، بیگل، باست هاند، لابرادور رتریور، گلدن رتریور و بلادهاوند.

سگ های نژاد کوچک: مالتیز، یورکشایر تریر و لهاسا آپسو.

علائم و نشانه های چشم گیلاسی

تشخیص این عارضه معمولاً آسان است و با مشاهده علائم زیر می توان به آن پی برد:

ظاهر توده قرمز و گوشتی: واضح ترین علامت، مشاهده یک توده گرد، قرمز، صورتی یا گیلاسی رنگ در گوشه داخلی چشم (نزدیک به بینی) است. این توده ممکن است کوچک یا بزرگ باشد و گاهی اوقات بخش قابل توجهی از چشم را بپوشاند.

التهاب و قرمزی: ملتحمه چشم (بافت صورتی اطراف چشم) ممکن است ملتهب و قرمز به نظر برسد.

ترشحات چشمی: ممکن است ترشحات آبکی، مخاطی یا چرکی از چشم خارج شود.

پلک زدن مکرر یا بسته نگه داشتن چشم: سگ ممکن است به دلیل احساس ناراحتی یا وجود جسم خارجی، مکرراً پلک بزند یا چشم خود را نیمه بسته نگه دارد.

خارش و مالش چشم: سگ ممکن است سعی کند چشم خود را با پنجه یا با مالیدن به فرش و مبلمان تسکین دهد که این کار می تواند باعث تشدید التهاب و آسیب شود.

خشکی چشم (KCS): از آنجایی که غده پرولاپس شده مسئول تولید بخش مهمی از اشک است، در صورت آسیب دیدن یا برداشته شدن آن، خطر ابتلا به کراتوکونژنکتیویت سیکا (KCS) یا خشکی چشم مزمن افزایش می یابد. خشکی چشم می تواند منجر به درد، زخم قرنیه و کاهش بینایی شود.

تشخیص عارضه چشم گیلاسی

تشخیص این عارضه توسط دامپزشک معمولاً بر اساس معاینه فیزیکی و مشاهده توده مشخص انجام می شود. با این حال، دامپزشک ممکن است اقدامات زیر را نیز انجام دهد:

• معاینه کامل چشم: بررسی سلامت قرنیه، ملتحمه و سایر ساختارهای چشم.
• تست شیرمر (Schirmer Tear Test): برای اندازه گیری میزان تولید اشک و ارزیابی خطر خشکی چشم.
• رنگ آمیزی فلورسئین: برای بررسی وجود زخم یا خراشیدگی روی قرنیه.
• معاینه با لامپ اسلیت (Slit Lamp): برای بررسی دقیق تر ساختارهای قدامی چشم.

درمان چشم گیلاسی در سگ ها

درمان این عارضه به شدت آن و مدت زمان ابتلا بستگی دارد. درمان ها به دو دسته کلی غیرجراحی و جراحی تقسیم می شوند.

1. درمان های غیرجراحی (محافظه کارانه)

این روش ها معمولاً برای موارد خفیف و تازه که غده به تازگی بیرون زده است، استفاده می شوند و هدف آنها کاهش التهاب و بازگشت خودبه خودی غده است. این روش ها شامل موارد زیر است:

استفاده از قطره یا پمادهای آنتی بیوتیک و ضدالتهاب: دامپزشک ممکن است قطره های چشمی حاوی آنتی بیوتیک و کورتیکواستروئید را برای کاهش التهاب و پیشگیری از عفونت تجویز کند.

ماساژ ملایم: در برخی موارد، دامپزشک ممکن است نحوه ماساژ ملایم و رو به بالای پلک سوم را برای بازگرداندن غده به جای خود به شما آموزش دهد. این کار باید با دقت و تحت نظر دامپزشک انجام شود.

استفاده از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) خوراکی: در موارد التهاب شدید، ممکن است داروهای خوراکی نیز تجویز شود.

2. درمان جراحی (روش اصلی و قطعی)

جراحی مطمئن ترین و موثرترین روش برای درمان قطعی چشم گیلاسی است. دو رویکرد اصلی در جراحی وجود دارد:

الف) جراحی جایگزینی (Repositioning Surgery): این روش امروزه به عنوان استاندارد طلایی درمان شناخته می شود. در این جراحی، غده پرولاپس شده به جای خود بازگردانده شده و با استفاده از بخیه به بافت های اطراف (مانند پریوستئوم یا بافت همبند) تثبیت می شود. مزیت اصلی این روش حفظ عملکرد غده در تولید اشک و پیشگیری از خشکی چشم در آینده است. چندین تکنیک مختلف برای این جراحی وجود دارد که دامپزشک با توجه به شرایط سگ مناسب ترین آن را انتخاب می کند.

ب) جراحی برداشتن (Gland Excision): در این روش قدیمی، غده پرولاپس شده به طور کامل برداشته می شود. اگرچه این روش سریع و ساده است، اما امروزه به دلیل عوارض بلندمدت آن، به ندرت توصیه می شود. برداشتن غده اشکی پلک سوم، تولید اشک را به شدت کاهش می دهد و در بیش از ۴۰٪ موارد منجر به خشکی چشم مزمن و غیرقابل برگشت (KCS) می شود. این عارضه نیازمند درمان مادام العمر با قطره های اشک مصنوعی و داروهای محرک تولید اشک است و می تواند کیفیت زندگی سگ را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، جراحی برداشتن تنها در موارد بسیار خاص و نادر (مانند تومورهای غده) انجام می شود.

مراقبت های پس از جراحی چشم گیلاسی

مراقبت های صحیح پس از جراحی نقش حیاتی در موفقیت درمان و پیشگیری از عوارض دارد:

استفاده از قلاده الیزابتی (E-collar): استفاده از قلاده محافظ (دهانی) برای حداقل ۱۰ تا ۱۴ روز الزامی است تا سگ نتواند چشم خود را بخاراند یا به محل بخیه ها آسیب بزند.

تجویز داروها: دامپزشک معمولاً قطره ها یا پمادهای چشمی آنتی بیوتیک و ضدالتهاب را برای چند هفته تجویز می کند. همچنین ممکن است داروهای مسکن خوراکی نیز داده شود. تجویز داروها را دقیقاً طبق دستور ادامه دهید.

کنترل فعالیت: فعالیت های فیزیکی سنگین، دویدن، پریدن و بازی با سگ های دیگر را تا زمان بهبودی کامل محدود کنید.

معاینه مجدد: برای بررسی روند بهبودی و برداشتن بخیه ها (در صورت وجود)، طبق برنامه تعیین شده توسط دامپزشک به کلینیک مراجعه کنید.

نظارت بر علائم: مراقب علائمی مانند تورم بیش از حد، قرمزی شدید، ترشحات چرکی، باز نشدن چشم یا بی اشتهایی باشید و در صورت مشاهده، فوراً با دامپزشک تماس بگیرید.

پیشگیری از عارضه چشم گیلاسی

از آنجایی که عامل اصلی این عارضه ژنتیکی است، پیشگیری کامل ممکن نیست. با این حال، اقدامات زیر می تواند به کاهش خطر کمک کند:

انتخاب آگاهانه: اگر قصد خرید سگ از نژادهای مستعد را دارید، از پرورش دهنده معتبر بخواهید که سابقه سلامت چشمی والدین و توله ها را ارائه دهد. از خرید سگ هایی که والدین آنها سابقه چشم گیلاسی داشته اند، خودداری کنید.

عدم پرورش سگ های مبتلا: سگ هایی که یک یا دو بار دچار این عارضه شده اند (حتی پس از جراحی موفق)، نباید پرورش داده شوند، زیرا این عارضه می تواند به نسل بعد منتقل شود.

مراقبت از بهداشت چشم: تمیز نگه داشتن ناحیه اطراف چشم با دستمال مرطوب مخصوص و جلوگیری از ورود گرد و غبار و مواد محرک به چشم سگ می تواند مفید باشد.

معاینات دوره ای دامپزشکی: معاینات منظم چشمی توسط دامپزشک می تواند به تشخیص زودهنگام مشکلات کمک کند.

تمام بیماری های سگ ژرمن شپرد

درمان بیماری دیستمپر سگ

علائم، تشخیص و درمان سریع بیماری جرب در سگ

علت، تشخیص و درمان سریع بیماری کوشینگ در سگ