آیا اختلال ویژه زبانی (SLI) قابل درمان است؟

اختلال ویژه زبانی (SLI) چیست و چطور درمان می شود؟

کودک مبتلا به این اختلال در محدوده طبیعی هوش غیرکلامی، مهارت های حرکتی و رشد اجتماعی و عاطفی قرار دارد. او همچنین در تلفظ کلمات یا صداها مشکلی ندارد.

اختلال زبان خاص بر ارتباط دریافتی و بیانی تأثیر می گذارد. یعنی کودک در درک و استفاده از کلمات برای بیان افکار، ایده ها و احساسات خود مشکل دارد. اگر این اختلال مورد توجه قرار نگیرد، تأثیر آن تا بزرگسالی ادامه می یابد. تحقیقات نشان می دهند کودکان مبتلا بهSLI در خواندن و نوشتن عملکرد ضعیفی دارند.

اخیراً مطالعه ای توسط مؤسسه ملی بهداشت (NIH) انجام شد که نشان می دهد حدود 7.6 درصد از کودکان پنج ساله مبتلا با اختلال ویژه زبانی هستند. در مقابل، سندرم داون و اوتیسم، که تأثیر ثانویه ای بر مهارت های زبانی کودک دارند، زیر یک درصد هستند.

انواع اختلالات ویژه زبانی

اختلال ویژه زبانی به دسته های زیر طبقه بندی می شود:

• اختلال بیانی: مشکل در بیان ایده ها، افکار و احساسات خود ازطریق گفتار
• اختلال دریافتی: مشکل در درک و پردازش زبان گفتاری یا نوشتاری
• اختلال آوایی: اختلال در توانایی درک و تغییر صداهای زبان

علت اختلال زبان خاص

در گذشته، تصور می شد که پرورش ضعیف، کم شنوایی، آسیب مغزی و نقص های مادرزادی عوامل ایجاد SLI هستند. اما در سال های اخیر، مطالعات انجام شده بر روی این موضوع به علل ژنتیکی رسیده اند.

چندین مطالعه نشان می دهند که وجود اختلال ویژه زبانی در بین چندین عضو خانواده غیرمعمول نیست. برخی محققان دریافته اند که 50 تا 75 درصد از کودکانی که مبتلا به اختلال زبان خاص هستند، در خانواده خود عضوی با مشکلات زبانی مشابه دارند.

علائم اختلال ویژه زبانی

در بیشتر موارد، دیر صحبت کردن یا تأخیر در زبان بیانی نشان دهنده وجود اختلال زبان خاص است. اغلب، کودکان مبتلا به SLI تا حدود دو سالگی هیچ کلمه ای را بیان نمی کنند یا تعداد کلمات بسیاری کمی را به زبان می آورند. ممکن است در سه سالگی تلاش بیشتری برای صحبت کنند، اما درک صحبت های آن ها دشوار است. با بزرگتر شدن آن ها، برای والدین، معلمان و مراقبان آشکارتر می شود که کودک مشکلی گفتاری دارد. این اختلال به صورت تلاش کودک برای یادگیری کلمات جدید، ناتوانی در برقراری مکالمه با همسالان و ساخت جملات پیچیده آشکار می شود.

کودکان خردسال ذاتاً کنجکاو و پرسشگر هستند و اغلب سؤالات زیادی از بزرگسالان اطراف خود می پرسند. هنگامی که کودک به ندرت خواسته های خود را بیان می کند یا سؤال می پرسد، بسیاری از والدین تصور می کنند که این مسئله صرفاً به دلیل خجالتی یا کم رو بودن او است. در برخی موارد نیز این تصور درست است اما در موارد دیگر می تواند نشانه ای از اختلالی ارتباطی مانند SLI باشد.

یکی از نشانه های رایج مشکل زبانی در کودکان پیش دبستانی، نحوه استفاده آن ها از افعال است. کودکان مبتلا به اختلال ویژه زبانی معمولاً زمان افعال را به درستی بیان نمی کنند. سایر علائم اختلال زبان خاص در پیش دبستانی ها عبارت اند از:

• داشتن مشکل برای کنار هم قرار دادن کلمات و ساخت جملات منسجم
• مشکل در درک و پیروی از دستورالعمل های پیچیده تر بدون کمک گرفتن از نشانه های بصری
• خطاهای گرامری مکرر در طول صحبت کردن در مقایسه با همسالان

کودکان بزرگ تری که اختلال SLI آن ها تشخیص داده نشده است ممکن است علائم زیر را نشان دهند:

1. استفاده از جملات ساده تر هنگام صحبت کردن
2. ناتوانی در پیدا کردن کلمات مناسب
3. مشکل در درک زبان مجازی (استعاره و کنایه)
4. مشکل در خواندن و سوادآموزی
5. مشکلات نوشتاری
6. مهارت های داستان گویی محدود در مقایسه با همسالان
7. خطاهای گرامری و احتمالاً املایی

تمایز اختلال زبان خاص از سایر ناتوانی ها

مشکلات زبان شفاهی با طیف گسترده ای از ناتوانی ها، ازجمله کم شنوایی، تأخیرهای شناختی گسترده یا ناتوانی ها، و اختلالات طیف اوتیسم مرتبط هستند.

تحقیقات نشان می دهند اکثر کودکان مبتلا به SLI شنوایی طبیعی دارند. علاوه براین، اختلال زبان خاص شامل تأخیرهای رشدی کلی نمی شود؛ کودکان مبتلا به این اختلال در حوزه های غیرزبانی، مانند تعاملات اجتماعی غیرکلامی، بازی و مهارت های خودیاری مانند غذا خوردن و لباس پوشیدن در محدوده طبیعی عمل می کنند.

اختلال ویژه زبانی در کودکان

کودکان مبتلا به اختلالات طیف اوتیسم دارای نقص های اصلی در تعاملات اجتماعی و ارتباطات هستند. این نقایص شامل مهارت های غیرکلامی و کلامی و همچنین برخی رفتارهای مشخصه مانند انجام حرکات تکراری، ناتوانی در انجام بازی های تخیلی و پایبندی انعطاف ناپذیر به روال ها هستند که در کودکان مبتلا به SLI یافت نمی شوند.

اختلال زبان خاص و ناتوانی های یادگیری

اختلال زبان خاص، کودکان را به وضوح در معرض خطر مشکلات تحصیلی بعدی، به ویژه اختلالات خواندن، قرار می دهد. مطالعات نشان داده اند که 40 تا 75 درصد از کودکان مبتلا به SLI در یادگیری خواندن مشکل خواهند داشت. احتمالاً این موضوع به این دلیل است که خواندن به طیف گسترده ای از مهارت های زبانی زمینه ای ازجمله دستور زبان و نحو، معناشناسی و مهارت های آوایی وابسته است.

علاوه براین، کودکانی که در هنگام ورود به مدرسه مشکلات زبانی مداوم دارند، تنها کسانی نیستند که در معرض ابتلا به اختلال ویژه زبانی هستند؛ کودکانی که قبلاً سابقه اختلال ویژه زبانی داشته اند اما در توانایی های زبانی به همسالان خود رسیده اند، بیشتر از کودکانی که سابقه این اختلال را ندارند درگیر مشکلات خواندن در آینده می شوند.

روش تشخیص اختلال SLI

اگر کودکی علائم اختلال زبان رشد را نشان می دهد، ارزیابی و تشخیص باید در اسرع وقت انجام شود.

اگر کودک علائم زیر را داشته باشد مبتلا به اختلال خاص زبان است:

مشکلات زبانی که زندگی روزمره کودک را مختل کرده و در مدرسه و یادگیری تداخل ایجاد می کنند.
عدم وجود علت شناخته شده یا بیماری های هم زمانی که می توانند بر رشد زبان تأثیر بگذارند. این بدان معناست که کم شنوایی، تأخیر کلی در رشد، اوتیسم یا سایر اختلالات رد می شوند.
عملکرد کودک در آزمون استاندارد زبان به طور قابل توجهی پایین تر از نتایج معمول برای سطح سنی او است. در این راستا آسیب شناس گفتار و زبان (SLP) واژگان، دستور زبان، درک و تولید را بررسی می کند.

به علاوه گفتاردرمانگر به طور مستقیم کودک را تحت نظر می گیرد و نحوه برقراری ارتباط و بازی او با اسباب بازی ها و همسالان را یادداشت می کند. والدین و معلمان نیز باید پرسشنامه ها را تکمیل کنند و با آن ها مصاحبه می شود تا اطلاعاتی درمورد سابقه خانوادگی، توانایی یادگیری و عملکرد مدرسه کودک جمع آوری شود.

اختلال زبان خاص چگونه درمان می شود؟

درمان SLI معمولاً شامل گفتاردرمانی برای توسعه مهارت های زبانی است. درمان ممکن است شامل تمریناتی برای بهبود واژگان، ساختار جمله و دستور زبان باشد. علاوه بر گفتاردرمانی فردی، جلسات گروه درمانی می توانند به کودکان کمک کنند تا مهارت های زبانی را در محیطی اجتماعی تمرین کنند.

رویکردهای درمانی کلیدی برای SLI عبارت اند از:

گفتاردرمانی: جلساتی با گفتاردرمانگر که بر بهبود مهارت های زبانی خاص مانند دستور زبان، واژگان و تشکیل جمله تمرکز دارند.
برنامه های مداخله زبانی: برنامه های ساختاریافته ای که حمایت اضافی را برای کودکان مبتلا به SLI، چه در مدارس و چه ازطریق درمان خصوصی، فراهم می کنند.
مشارکت والدین: والدین می توانند با تشویق کودک به برقراری ارتباط، خواندن کتاب، داستان سرایی و استفاده از محیط های غنی از زبان، نقش مهمی در حمایت از رشد زبان فرزندشان ایفا کنند.

والدین و مدارس چگونه می توانند به کودکان مبتلا به اختلال ویژه زبانی کمک کنند؟

والدینی که درمورد رشد زبان کودک نوپا یا پیش دبستانی خود نگرانی دارند، باید به دنبال ارزیابی توسط متخصص گفتار-زبان واجد شرایط باشند. این نوع ارزیابی ها را می توان به چندین روش دریافت کرد. والدین می توانند با ناحیه آموزش محلی خود تماس بگیرند تا درخواست غربالگری رشدی کنند.

کودکان خردسال با مشکلات زبانی قابل توجه می توانند در جلسات گفتاردرمانی شرکت کنند. شناسایی و مداخله زودهنگام برای تقویت رشد زبان کودکان بسیار مهم است. اگرچه مداخله زبانی ممکن است خطر مشکلات خواندن در آینده را از بین نبرد، می تواند از بسیاری از مشکلات جلوگیری کند یا آن ها را کاهش دهد. به عنوان مثال، کودکان مبتلا به اختلال زبانی ممکن است دچار عصبانیت های شدید شوند که به دلیل ناامیدی ناشی از ناتوانی در برقراری ارتباط مؤثر رخ می دهند؛ مداخله ای که کودکان را قادر می سازد خواسته ها و نیازهای خود را بیان کنند، می تواند به جلوگیری از این نوع مشکلات رفتاری کمک کند.

باید توجه داشت که اگرچه کودکان مبتلا به SLI در مقایسه با سایر کودکان در معرض خطر قابل توجهی برای مشکلات خواندن قرار دارند، به هیچ وجه محکوم به خواندن ضعیف نیستند. برخی از نوجوانان با سابقه SLI در پیش دبستانی به طور عادی در مدرسه پیشرفت می کنند، و آن هایی که مشکلات مداوم دارند قطعاً می توانند کمک دریافت کنند. برای رسیدن به این هدف، مدارس می توانند با ارائه آموزش های صریح و سیستماتیک به تقویت مهارت خواندن کودک کمک کنند.

آیا می توان از اختلال ویژه زبانی پیشگیری کرد؟

راه شناخته شده ای برای پیشگیری از SLI وجود ندارد، اما مداخله زودهنگام می تواند نتایج رشد زبان را به طور قابل توجهی بهبود بخشد. والدین و مراقبان می توانند با درگیر شدن در ارتباط منظم، خواندن برای کودکان و تشویق استفاده از زبان از سنین پایین، از آن ها حمایت کنند.

چه زمانی باید برای اختلال زبان خاص به گفتار درمانگر مراجعه کنم؟

اگر فرزند شما در مقایسه با همسالان خود نشانه های تأخیر در گفتار یا رشد زبان را نشان می دهد، یا اگر برای برقراری ارتباط مؤثر مشکل دارد، بهتر است با گفتاردرمانگر مشورت کنید. مداخله زودهنگام می تواند به بهبود مهارت های زبانی و جلوگیری از مشکلات تحصیلی یا اجتماعی بیشتر کمک کند.