آشنایی با گیاهان و درختان مناسب روف گاردن

گیاهان مناسب روف گاردن

روف گاردن (Roof Garden) یا بام سبز از رویکردهای بدیع در زمینه معماری و شهرسازی است که در پی مفاهیم توسعه پایدار به وجود آمده و باعث افزایش سرانه فضای سبز، ارتقای کیفیت محیط و توسعه پایدار شهری خواهد شد. این روش بستر مناسبی برای کشت گیاهان مختلف را ایجاد می کند. گیاهان مناسب روف گاردن دارای ویژگی های منحصر به فردی هستند.

گیاهان مناسب روف گاردن با توجه به شرایط جغرافیایی و آب و هوایی همان منطقه انتخاب می شود. به عنوان مثال گیاهانی که مناسب هوای مرطوب و معتدل شمال کشور هستند، در آب و هوای گرم و خشک مناطق مرکزی ایران دوام نمی آورند.

انتخاب گیاهان مناسب روف گاردن

به طور کلی سه عامل مکانی، اجتماعی و اقتصادی در انتخاب گونه های مناسب دخیل اند. لازم است که گیاهان مناسب هر اقلیمی انتخاب شود، خواه شرایط آن بصورت دوره ای خیلی خشک، خیلی گرم، خیلی سرد یا خیلی متغیر باشد.

مهمترین مسئله در بام گسترده یا بام سبز دامنه مقاومتی پوشش گیاهی آن است. چرا که شرایط خشک در بیشتر اقلیم ها حاکم بر این نوع بام ها است. گیاهان شاداب گیاهانی هستند که در بافت های خود به مدت طولانی آب را ذخیره می کنند از جمله این گیاهان سدوم و تعداد کمی ار گیاهان خانواده کراکسولاسیا می باشند.

تعداد کمی از گونه های سدوم مناسب برای بام سبز وجود دارد که دارای رنگ های مختلف و الگوهای رشد متفاوتند. در ترکیب با خزه رایج ترین جمعیت گیاهی بکار رفته در بام های گسترده می باشند. در نقاطی از جهان که سدوم به طور طبیعی وجود ندارد توسعه بازار بام سبز به مبارزه ای بین گونه های مقاوم متناسب با اقلیم محلی و سنت های بومی بدل شده است. با در نظر گرفتن این عوامل باید گونه هایی انتخاب شوند که:

الف)گونه هایی با نیاز آبی پایین: با توجه به شرایط اقلیمی کشور ما که بیش از دو سوم از مساحت کشور در مناطق خشک و نیمه خشک قرار دارد و مسئله خشک سالی که سال هاست گریبان گیر تقریبا تمام نقاط کشور شده است، که مقاومت در برابر خشکی یک فاکتور اصلی در انتخاب گیاه است به علاوه نیاز پایین گیاه هزینه های نگهداری را کاهش می دهد و در مصرف آب صرفه جویی میکند.

ب) گونه های گیاهی با طول عمر دراز: هزینه نگهداری رابطه ی مستقیمی با طول عمر گیاه دارد. گیاهان با طول عمر کم هزینه ی نگهداری و تعویض پوشش گیاهی را افزایش می دهد. به همین سبب انتخاب گونه های گیاهی گران تر با طول عمر بالاتر نسبت به گیاهان ارزان با طول عمر کم ارجحیت دارد.   

ج) گیاهان با توقع پایین: هرچه گیاه کم توقع تر باشد و با اقلیم منطقه سازگارتر باشد بازدهی بام سبز افزایش می یابد. به همین دلیل انتخاب گونه های بومی منطقه به دلیل سازگاری بالا با محیط و نیاز کم به نگهداری، آبیاری، کوددهی و هرس در اولویت قرار دارند.

ساکولنت های قابل‌استفاده در روف گاردن

گیاهی که برای روف گاردن مسطح مناسب می‌باشد ساکولنت ها هستند که ساقه‌های کوچکی داشته و تقریباً می‌توانند بدون آب‌وخاک رشد کنند. گل ناز گونه ای از ساکولنت ها می باشد.

گیاهان همیشه‌سبز از دیگر گونه‌های ساکولنت ها هستند که بروی بام‌ها قابل رشد می‌باشند. این گونه‌ها نیز همانند گل ناز در زمین ریشه زده و در رنگ‌های مختلف موجود می‌باشند. دلوسپرما نوع دیگری از ساکولنت می‌باشد که همانند گل آفتاب‌گردان گسترش می‌یابد و در فصل رشد شکوفا می‌شود. این گل در رنگ‌های زرد، سفید، قرمز و بنفش موجود می‌باشد که با قرارگیری در سایه، رنگ آن‌ها محو می‌شود.

گل آئونیوم یک تنوعی از گل‌های خانگی است که به‌عنوان یک درختچه کوچک شناخته‌شده و معمولاً کمتر از 60 سانتی‌متر قد دارد. این‌ گونه گیاهی همانند سایر گونه‌های ساکولنت بروی زمین گسترش نمی‌یابد اما می‌توانید به کمک آن یک تغییر کوچکی را در Roof Garden ایجاد کنید. این گل به رنگ بنفش مایل به سیاه می‌باشد.

از چه نوع چمنی در روف گاردن استفاده می‌شود؟

نوع دیگری از گیاهان که در روف گاردن مسطح قابل‌استفاده می‌باشند انواع چمن‌ها هستند. اکثر چمن‌هایی که روی سقف زندگی می‌کنند در فصل تابستان از بین می‌روند مگر اینکه مدام آبیاری شوند. بااین‌حال تعداد کمی از چمن‌ها نیز وجود دارند که می‌توانند شرایط نامناسب را تحمل کنند. صادقانه بگوییم اکثر چمن‌هایی که در روف گاردن استفاده می‌شوند جزء گونه‌های گیاهی محسوب نشده و به‌طور دقیق‌تر چمن گیاه مانند نامیده می‌شوند.

چمن‌ها نیز همانند ساکولنت ها برای پوشش بسیاری از قلمروها مفید هستند و زمانی که با ساکولنت ها ترکیب شوند کنتراست دلپذیری را ایجاد می‌کنند. بسیاری از بذرهای آن خودشان در باغ ذخیره می‌شوند و یک چشم‌انداز زیبایی را در بام ساختمان ایجاد می‌کنند.

آرمریا یا چمن هلندی که به عود قرمز نیز معروف است همانند سایر چمن‌ها در علفزار رشد نمی‌کند اما شاخ و برگی شبیه درختان دارد و همانند چمن‌ها انبوهی از سبزه‌ها را به‌طور منظم پدیدار می‌کند. این نوع از چمن‌ها در صخره‌ها و ریگ‌های روان رشد می‌کنند لذا به‌خوبی با شرایط پشت‌بام‌ها سازگارمی باشند. گونه‌های دریایی آن برخلاف سایر چمن‌ها در فصل تابستان نیز گل می‌دهند.گل‌های چمن آرمریا به رنگ بنفش و صورتی است.

نوع دیگری از چمن‌ها Carex nigra نامیده می‌شوند که به لحاظ فنی به‌عنوان جگن(گیاهان آبزی) شناخته می‌شوند. این گونه‌ها اغلب در سقف‌ها زندگی می‌کنند زیرا نسبت به سایر گیاهان و چمن‌ها به خاک کمتری برای رشد نیاز دارند.

انواع گل‌های وحشی قابل‌استفاده در روف گاردن

نوع دیگری از Roof Garden، که دارای پوشش گیاهی با ریشه‌های نسبتاً عمیق است، روف گاردن نیمه عمیق یا نیمه انبوه نامیده می‌شود. در روف گاردن نیمه انبوه به این دلیل که لایه‌های ضخیم‌تری بروی سقف قرار می‌گیرد از تنوع گیاهی زیادی می‌توان بهره برد و از طرفی وزن بیشتری نیز به ساختمان وارد می‌شود.

گل‌های وحشی نسبت به سایر گونه‌های ذکرشده تا به اینجا، به خاک عمیق‌تری برای رشد نیاز دارند. با پرورش محوطه کاشت می‌توان این گونه‌ها را در نقاط مختلف پرورش داد تا تپه‌های کوچکی از گل‌های وحشی ایجاد شود. ازآنجایی‌که این گل‌ها بلند هستند بنابراین باید در مکان‌های مناسبی از سقف مورداستفاده قرار گیرند.

مینای دائم، گیاهی زینتی از جنس Aster است که گیاه بومی کوه‌های اروپا می‌باشد، بنابراین با شرایط آب و هوایی سخت و خاک سبک غریبه نیست. بااین‌وجود افشانه‌های درخشانی از گل‌های بنفش با دکمه‌های زردرنگی در مرکز تولید می‌کند که انبوهی از پروانه‌ها را به سمت خود جذب می‌کند. این گیاه 15 تا 30 سانتی‌متر رشد می‌کند و رنگ شکوفه‌های آن صورتی، بنفش، سیاه‌وسفید و یا سفید می‌باشد و معمولاً در اواخر بهار و اوایل تابستان گل می‌دهد.

Achillea millefolium که عموماً با نام بومادران شناخته می‌شود از دیگر گل‌های وحشی است که شبیه ستاره‌ها به‌مانند یک پوشش زمینی در سراسر سطح سقف گسترش می‌یابد. این گیاه علفی پایا به‌اندازه 20 تا 90 سانتی‌متر قد کشیده و گستردگی بین 10 تا 50 سانتی‌متر دارد. رشد کامل این گیاه 2 تا 5 سال زمان می‌برد. برگ‌های این گیاه سرخس مانند و کرکی می‌باشد و گل‌های آن سفید، کوچک و بسیار معطر می‌باشد. ساقه‌های بلند این گل با کلاهک پوشانده شده و مقعری شکل است و پوشش گیاهی مناسبی برای فرود پروانه‌ها می‌باشد. گل‌های بومادران منبع تغذیه مهمی برای حشرات و زنبورها به شمار می‌آیند.

آیا می‌توان از گیاهان معطر در روف گاردن استفاده کرد؟

بام ساختمان‌ها می‌تواند به یک باغ پر از گل و گیاه تبدیل شود. بسیاری از گیاهان معطر در مکان‌های خشک و صخره‌ای رشد می‌کنند بنابراین برای Roof Garden بسیار مناسب می‌باشند. گونه‌های ذکرشده در این بخش رشد کمی داشته و به‌طور گسترده پخش می‌شوند که این از ویژگی‌های کلیدی برای روف گاردن می‌باشد.

آویشن باغی از قدیمی‌ترین گیاهان دارویی است که برای روف گاردن مناسب می‌باشد. این گیاه برگ‌های کوچک و نیزه‌ای شکلی دارد. این گیاه می‌تواند به‌اندازه چند سانتی‌متر رشد کند و همانند بومادران تحمل بالایی دارد. آویشن باغی، گیاهی مدیترانه‌ای است که برای رشد به هوای گرم و نور کافی نیاز دارد و تحمل خشکی و کم‌آبی برای آن ساده خواهد بود. این گیاه می‌تواند فضای لوکسی را بروی پشت‌بام ایجاد کند و البته بر اساس تقاضای آشپزخانه می‌توان از این گیاه چید.

مرزنجوش وحشی که عموماً با نام پونه کوهی شناخته می‌شود، مانند آویشن یک گیاه بومی بوده که روی تپه‌های صخره‌ای رودخانه‌ای از حوزه مدیترانه رشد می‌کند و می‌تواند عطر خاصی را به پشت‌بام خانه‌ی شما بیاورد. این گیاه یک پوشش زمینی است که می‌تواند 10 تا 12 سانتی‌متر رشد کند.

سایر گونه‌های گیاهی قابل‌استفاده برای روف گاردن

زغال‌اخته کره‌ای یک درخت کوچک است که بعضی از گونه‌های آن تا 9 متر رشد می‌کنند، بنابراین برای روف گاردن بسیار عالی می‌باشند. این درخت در بهار کوچک است اما گل‌های زیبای سفید مایل به صورتی دارد که در تابستان به شاخ و برگ‌های سبز تبدیل می‌شوند. زیبایی خود را در فصل پاییز با برگ‌های قرمز و بنفش و میوه هایش ارائه می‌دهد.

یک درختچه برگ‌دار که معمولا فندق زینتی نامیده می‌شود، در خود پیچیده شده و به نظر می‌رسد که به طرز عمیقی برای Roof Garden بسیار مناسب خواهد بود. شاخ و برگ‌های قلبی شکل این گیاه می‌تواند به‌اندازه 3 متر بلند شود و در مناطقی با دمای 4 تا 8 درجه می‌تواند دوام بیاورد.

شاخ و برگ فانتزی و برگ‌های زرد و سبز، دو ویژگی بارز سرو پاکوتاه هینوکی است. هینوکی درختی کوتاه و زینتی است که همیشه‌سبز است و خیلی آهسته رشد می‌کند، ارتفاع آن زمانی که کاملاً بالغ شده است تا 90 سانتی‌متر می‌رسد. این گیاه به مراقبت زیاد نیازی نخواهد داشت اما یک برنامه منظم برای آبیاری آن باید در نظر گرفته شود. حداقل دمای مورد تحمل هینوکی 12 درجه سانتی‌گراد است. این سرو پاکوتاه همیشه‌سبز می‌تواند در گوشه‌های روف گاردن قرار گیرد و یا با سایر گیاهان در گلدان ترکیب شود.

آستیلب گیاهی علفی و چندساله است که در هر شرایطی رشد می‌کند اما بهتر است در قسمت‌هایی از سقف که حالت نیم‌سایه دارد قرار بگیرد. برگ‌های این گیاه سبز رنگ و حالت دندانه‌ای دارد و شکوفه‌های ارغوانی رنگ و مرجانی شکل آن نیمه تابستان ظاهر می‌شود. آستیلب به آبیاری زیاد نیاز دارد بنابراین اجازه ندهید که خاک آن خشک شود و بهتر است خاک آن همیشه مرطوب باقی بماند. این گیاه تا 50 سانتی‌متر می‌تواند قد بکشد و در دمای بین -3 تا 21 درجه می‌تواند رشد کند.

برگ‌های پهن هوستا در نقاط سایه‌دار Roof Garden، زیبایی خیره‌کننده‌ای را ایجاد می‌کند و یک روش فوق‌العاده برای اضافه کردن برگ‌های زیبا به فضای روف گاردن می‌باشد. این گیاه تا 1 متر رشد می‌کند و اگر در مناطقی هستید که دمای هوا 3 تا 8 درجه است این گیاه یک انتخاب مناسب برای روف گاردن می‌باشد زیرا تحمل دمای -15 را دارد. برگ‌های آبی و سبز آن بسیار باشکوه بوده و به‌اندازه کافی بزرگ هستند که می‌توانند حتی در سبد گل نیز مورداستفاده قرار گیرند.

گیاه پوششی آجوگا پروانه‌ها و پرندگان کوچک را به‌سوی خود جذب می‌کنند و دمای هوا را تا -15 درجه می‌تواند تحمل کند. این گیاه به آبیاری متوسطی نیاز دارد و برای روف گاردن بسیار مناسب می‌باشد. گل‌های آبی مایل به بنفش و برگ‌های برنزی رنگ آن، یک انتخاب عالی برای زیباتر کردن فضا خواهد بود.

گیاهان و درختچه‌های همیشه‌سبز مثل اسطوخودوس نیز می‌توانند در روف گاردن های نیمه انبوه خودنمایی کنند. این گیاه بومی مدیترانه‌ای که از خانواده نعنا است دارای عطروطعم مناسبی می‌باشد و می‌تواند شرایط آب و هوایی طوفانی و خشک را به‌راحتی تحمل کند. شاخ و برگ زیبای آن به رنگ سبز تیره است که کرک‌های فراوانی دارد و به همین دلیل خاکستری یا نقره‌ای دیده می‌شود. این درختچه معطر می‌تواند 30 تا 60 سانتی‌متر رشد کند اما می‌تواند به ارتفاع 2 متر نیز برسد.

با افزایش ساختمان‌ها و کمبود گونه‌های گیاهی در شهر، با مشکلات زیادی همچون جزیره گرمایی شهری و افزایش دما روبه‌رو هستیم لذا برای حل این مشکل باید به دنبال راه‌حل باشیم. اجرای روف گاردن بر پشت‌بام‌ها یکی از راه‌حل‌های موجود برای تنظیم دمای محیط می‌باشد. با توجه به اینکه فضای پشت‌بام با محدودیت‌هایی نظیر میزان تحمل سقف و شرایط آب و هوایی روبه‌رو است بنابراین نمی‌توانیم هر نوع گیاهی را برای Roof Garden در نظر بگیریم. ساکولنت ها، انواع چمن‌ها و برخی از درختچه‌های زینتی برای اجرای روف گاردن مناسب می‌باشند.

بیشتر بخوانید:

روف گاردن: همه چیز درباره احداث بام سبز

روف گاردن (بام سبز) چیست و چند نوع دارد؟