دلگرم
امروز: یکشنبه, ۰۱ آذر ۱۴۰۵ برابر با ۱۲ جمادى الآخر ۱۴۴۸ قمری و ۲۲ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی
استفراغ نوزاد از بینی علل / خطرات و راهکارهای صحیح مقابله
زمان مطالعه: 10 دقیقه
خروج شیر از بینی نوزاد پدیده ای شایع و اغلب بی خطر است که به دلیل نابالغی سیستم گوارش رخ می دهد اما در برخی موارد نیاز به بررسی پزشکی دارد.

یکی از نگران کننده ترین صحنه هایی که والدین یک نوزاد ممکن است تجربه کنند، مشاهده خروج شیر یا محتویات معده از بینی نوزاد در حین یا پس از تغذیه است. این پدیده که با نام استفراغ نوزاد از بینی شناخته می شود، اگرچه در بسیاری از موارد طبیعی و بی خطر است، اما می تواند نشانه ای از یک مشکل جدی تر باشد. درک علل بروز این اتفاق، تمایز بین رفلاکس ساده و استفراغ واقعی، و آگاهی از اقدامات اولیه می تواند به والدین کمک کند تا با آرامش و آگاهی بیشتری با این موقعیت مواجه شوند.

چرا استفراغ نوزاد از بینی خارج می شود؟

برای درک این پدیده، ابتدا باید با آناتومی و فیزیولوژی نوزادان آشنا شویم. نوزادان، به ویژه در ماه های اول زندگی، تفاوت های ساختاری مهمی با کودکان بزرگ تر و بزرگسالان دارند:

ضعف اسفنکتر تحتانی مری: دریچه یا عضله حلقوی شکلی که بین مری و معده قرار دارد (اسفنکتر تحتانی مری) در نوزادان هنوز به طور کامل تکامل نیافته است. این ضعف باعث می شود که محتویات معده به راحتی به سمت مری و دهان برگردد. این پدیده رفلاکس معده به مری نامیده می شود.

نزدیکی آناتومیک حلق و بینی: در نوزادان، حلق (فضای پشت دهان) و حفره بینی بسیار به هم نزدیک هستند. کام نرم (سقف نرم دهان) که این دو حفره را از هم جدا می کند، در نوزادان کوتاه تر و انعطاف پذیرتر است. بنابراین، وقتی شیر با فشار از معده به سمت بالا بازمی گردد، به راحتی می تواند از مسیر دهان عبور کرده و به دلیل این نزدیکی آناتومیک، از طریق بینی نیز خارج شود.

هماهنگی ضعیف مکیدن، بلعیدن و تنفس: نوزادان به تدریج هماهنگی بین این سه عمل حیاتی را یاد می گیرند. در هفته ها و ماه های اول، این هماهنگی کامل نیست و ممکن است شیر به جای رفتن به سمت مری، به سمت نای یا بینی منحرف شود.

بنابراین، استفراغ نوزاد از بینی معمولاً نتیجه ترکیبی از رفلاکس معده و ساختار آناتومیک خاص نوزادان است. این اتفاق در نوزادان سالم و در حال رشد بسیار شایع است و اغلب با بزرگ تر شدن نوزاد و تکامل سیستم گوارشی او برطرف می شود.

تفاوت بین رفلاکس (بالا آوردن) و استفراغ واقعی

یکی از مهم ترین نکات برای والدین، تمایز قائل شدن بین دو پدیده متفاوت است:

رفلاکس یا بالا آوردن (Regurgitation): این یک فرآیند passive و بدون زحمت است. شیر به آرامی و بدون فشار از دهان نوزاد خارج می شود. نوزاد معمولاً ناراحت به نظر نمی رسد و ممکن است حتی متوجه آن نشود. این حالت بسیار شایع است و در اکثر نوزادان زیر یک سال دیده می شود. خروج شیر از بینی در این حالت معمولاً به صورت چکه یا جریان آرام است.

استفراغ واقعی (Vomiting): این یک فرآیند active و پرقدرت است. نوزاد با انقباض عضلات شکم و دیافراگم، محتویات معده را با فشار و به صورت فواره ای به بیرون پرتاب می کند. نوزاد قبل از استفراغ بی قرار، ناراحت و ممکن است رنگ پریده باشد. استفراغ واقعی، به ویژه اگر مکرر و همراه با علائم دیگر باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد.

نکته کلیدی: خروج شیر از بینی در هر دو حالت ممکن است رخ دهد، اما در رفلاکس معمولاً خفیف تر و در استفراغ شدیدتر و با فشار بیشتر است. اگر نوزاد شما شیر را به صورت فواره ای و با قدرت از دهان و بینی خارج می کند، حتماً با پزشک مشورت کنید.

استفراغ نوزاد از بینی

علل اصلی استفراغ نوزاد از بینی

علل این پدیده را می توان به دو دسته کلی فیزیولوژیک (طبیعی) و پاتولوژیک (غیرطبیعی) تقسیم کرد.

علل فیزیولوژیک (شایع و معمولاً بی خطر)

رفلاکس معده به مری (GER): شایع ترین علت. همانطور که توضیح داده شد، ضعف دریچه معده باعث برگشت شیر می شود.

تغذیه بیش از حد (Overfeeding): وقتی حجم شیر مصرفی نوزاد بیش از ظرفیت معده کوچک او باشد، معده تحت فشار قرار گرفته و شیر به راحتی به سمت بالا بازمی گردد.

بلعیدن هوا (Aerophagia): اگر نوزاد در حین شیر خوردن هوای زیادی ببلعد (به دلیل گریه کردن، اتصال نادرست به سینه یا شیشه شیر)، هوا در معده جمع شده و با ایجاد فشار، شیر را به سمت بالا می راند.

عدم آروغ زدن: اگر بعد از شیر خوردن، هوای محبوس در معده خارج نشود، احتمال رفلاکس و خروج شیر از بینی افزایش می یابد.

وضعیت بدنی نامناسب: قرار دادن نوزاد بلافاصله پس از شیر خوردن به حالت درازکش یا تکان دادن شدید او می تواند باعث برگشت شیر شود.

شیردهی سریع: اگر شیر مادر با سرعت زیاد جاری شود یا سوراخ سر شیشه شیر بزرگ باشد، نوزاد مجبور به بلع سریع می شود که این امر بلع هوا و رفلاکس را افزایش می دهد.

علل پاتولوژیک (نیازمند بررسی پزشکی)

ریفلاکس شدید معده به مری (GERD): اگر رفلاکس ساده به بیماری تبدیل شود، نوزاد علائم آزاردهنده تری مانند بی قراری شدید، گریه هنگام شیر خوردن، کمانی کردن کمر، سرفه مزمن، امتناع از شیر خوردن و کاهش وزن را نشان می دهد.

تنگی پیلور (Pyloric Stenosis): یک بیماری جدی که در آن عضله انتهای معده (پیلور) ضخیم شده و راه خروج شیر به روده کوچک را مسدود می کند. این بیماری باعث استفراغ فواره ای و پرقدرت در نوزادان 2 تا 8 هفته می شود. استفراغ معمولاً پس از شیر خوردن رخ می دهد و شیر به صورت جهنده از دهان و بینی خارج می شود. این وضعیت نیاز به جراحی فوری دارد.

آلرژی به پروتئین شیر گاو (CMPA): در برخی نوزادان، پروتئین موجود در شیر گاو (چه در شیر خشک و چه در رژیم غذایی مادر شیرده) باعث تحریک و التهاب مری و معده می شود که می تواند منجر به رفلاکس شدید و استفراغ شود. علائم دیگر شامل کولیک، اسهال خونی، اگزما و عدم افزایش وزن است.

عفونت ها: عفونت های ویروسی یا باکتریایی دستگاه گوارش (گاستروانتریت) یا عفونت های سیستمیک مانند مننژیت و سپسیس می توانند باعث استفراغ شوند.

مشکلات عصبی: افزایش فشار داخل جمجمه به دلایل مختلف (مانند هیدروسفالی) می تواند باعث استفراغ مکرر شود.

مشکلات آناتومیک: ناهنجاری های مادرزادی مانند فیستول تراکئوازوفاژیال (ارتباط غیرطبیعی بین مری و نای) یا آترزی مری (بسته بودن مری) می توانند باعث خفگی و استفراغ حین شیر خوردن شوند.

خطرات و عوارض استفراغ از بینی

اگرچه در اکثر موارد این پدیده بی خطر است، اما در برخی شرایط می تواند خطراتی به همراه داشته باشد:

خطر خفگی (آسپیراسیون): مهم ترین و جدی ترین خطر. اگر شیر یا محتویات معده به جای خارج شدن از بینی، به سمت پایین و وارد نای و ریه ها شود، می تواند باعث خفگی، سرفه شدید، تنگی نفس و در نهایت پنومونی آسپیراسیون (عفونت ریه) شود. این خطر به ویژه در نوزادانی که رفلاکس شدید دارند یا به درستی در وضعیت خوابانده نشده اند، بیشتر است.

تحریک و التهاب مجاری بینی: شیر اسیدی معده می تواند مخاط ظریف داخل بینی را تحریک کرده و باعث التهاب، قرمزی و گاهی خونریزی خفیف شود.

عفونت گوش میانی: برگشت شیر به سمت حلق و شیپور استاش (لوله ارتباطی بین حلق و گوش میانی) می تواند راه را برای ورود باکتری ها و ایجاد عفونت گوش میانی هموار کند.

اختلال در تغذیه و رشد: اگر استفراغ مکرر و شدید باشد، نوزاد کالری و مواد مغذی کافی دریافت نمی کند که این امر می تواند منجر به عدم افزایش وزن و اختلال در رشد شود.

کم آبی بدن (دهیدراتاسیون): استفراغ مکرر باعث از دست رفتن مایعات و الکترولیت های بدن می شود که می تواند به سرعت در نوزادان به کم آبی منجر شود.

علل استفراغ نوزاد از بینی

اقدامات فوری هنگام استفراغ از بینی

اگر دیدید که شیر از بینی نوزادتان خارج می شود، خونسردی خود را حفظ کنید و مراحل زیر را انجام دهید:

نوزاد را به پهلو یا رو به پایین بچرخانید: سریعاً نوزاد را به پهلو یا روی شکم خود (در حالی که سرش پایین تر از بدنش است) قرار دهید. این کار به تخلیه شیر از مجاری تنفسی و بینی کمک می کند و از ورود آن به ریه ها جلوگیری می نماید.

بینی را تمیز کنید: با استفاده از یک دستمال نرم و تمیز یا یک ساکشن بینی نوزاد (پوار یا آسپیراتور بینی)، شیر اضافی را از سوراخ های بینی خارج کنید. مراقب باشید که دستمال را به عمق بینی فرو نکنید.

دهان را تمیز کنید: شیر داخل دهان را نیز با دستمال تمیز کنید.

نوزاد را آرام کنید: نوزاد را در آغوش بگیرید و به آرامی نوازشش کنید تا آرام شود. گریه کردن می تواند باعث بلعیدن هوای بیشتر و تشدید رفلاکس شود.

وضعیت نوزاد را بررسی کنید: مطمئن شوید که نوزاد به راحتی نفس می کشد و رنگ صورتش طبیعی است. اگر نوزاد سرفه می کند، این یک رفلکس طبیعی برای پاکسازی راه هوایی است.

به نوزاد شیر ندهید: بلافاصله پس از استفراغ به نوزاد شیر ندهید. اجازه دهید معده اش استراحت کند. معمولاً 15 تا 30 دقیقه صبر کنید.

راهکارهای پیشگیری از استفراغ از بینی

با رعایت چند نکته ساده می توانید احتمال بروز این پدیده را به شدت کاهش دهید:

آروغ زدن منظم: نوزاد را در حین و بعد از شیر خوردن به طور منظم آروغ بزنید. اگر از شیشه شیر استفاده می کنید، بعد از هر 30 تا 60 میلی لیتر شیر، آروغ زدن را فراموش نکنید. در شیردهی با سینه، هنگام تعویض سینه، فرصت خوبی برای آروغ زدن است.

وضعیت صحیح شیردهی: سر نوزاد را در حین شیر خوردن بالاتر از بدنش نگه دارید. این کار به شیر کمک می کند به سمت پایین و داخل معده برود.

اجتناب از تغذیه بیش از حد: به نشانه های سیری نوزاد توجه کنید. او را مجبور به خوردن تمام محتویات شیشه نکنید. شیردهی با حجم کمتر و دفعات بیشتر می تواند مفید باشد.

نگه داشتن نوزاد در وضعیت عمودی بعد از شیر: نوزاد را حداقل 20 تا 30 دقیقه پس از شیر خوردن در حالت ایستاده یا نیمه نشسته در آغوش خود نگه دارید. از دراز کشیدن یا تکان دادن شدید او خودداری کنید.

وضعیت صحیح خواب: نوزاد سالم را همیشه به پشت بخوابانید. این کار خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) را کاهش می دهد. برای نوزادانی که رفلاکس شدید دارند، پزشک ممکن است بالا بردن سر تخت خواب (حدود 30 درجه) را توصیه کند، اما هرگز از بالشت یا وسایل نرم برای این کار استفاده نکنید. بهتر است یک حوله لوله شده زیر تشک قرار دهید.

بررسی سر شیشه شیر: اگر از شیشه شیر استفاده می کنید، مطمئن شوید که سوراخ سر شیشه خیلی بزرگ نباشد. شیر باید به آرامی و به صورت قطره ای خارج شود، نه به صورت جریان مداوم.

تغییر شیر خشک (در صورت لزوم): اگر به آلرژی به شیر گاو مشکوک هستید، با پزشک در مورد شیر خشک های ضد حساسیت (هایپوآلرژنیک) مشورت کنید.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، حتماً با پزشک متخصص اطفال تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید:

استفراغ فواره ای و پرقدرت پس از هر بار شیر خوردن.

وجود خون یا صفرا (ماده زرد یا سبز رنگ) در استفراغ.

بی قراری شدید و گریه هنگام شیر خوردن یا کمانی کردن کمر.

سرفه مزمن، خس خس سینه یا مشکلات تنفسی.

امتناع از شیر خوردن یا کاهش وزن.

نشانه های کم آبی بدن مانند خشکی دهان و لب ها، کاهش تعداد پوشک خیس (کمتر از 6 پوشک در روز)، فرورفتگی ملاج سر، بی حالی و خواب آلودگی غیرعادی.

تب (به ویژه در نوزادان زیر 3 ماه).

استفراغی که با افزایش سن نوزاد بهتر نمی شود (معمولاً رفلاکس ساده تا 6 تا 12 ماهگی برطرف می شود).

خون در مدفوع یا مدفوع تیره و قیری شکل.

مهمترین علت استفراغ خونی در کودکان چیست؟ آیا خطرناک است؟

استفراغ پنیری نوزاد : علت و درمان بالا آوردن شیر پنیری در نوزادان

استفراغ رنگی در کودکان نشان دهنده چیست؟

توجه: مطالب پزشکی و سلامت مجله دلگرم ، از منابع معتبر داخلی و خارجی تهیه شده اند و صرفا جنبه اطلاع رسانی دارند ، لذا توصیه پزشکی یا درمانی تلقی نمی شوند ، چنانچه مشکل پزشکی دارید حتما برای تشخیص و درمان به پزشک یا متخصص مراجعه کنید.

دیدگاه ها

اولین نفر برای ثبت دیدگاه باشید !



hits