ماجرای دحوالارض چیست؟ اعمال، نماز، دعا و ثواب روز بیست و پنجم ذی القعده

دحوالارض چیست؟ 

در تقویم اسلامی، روزی وجود دارد به نام دحوالارض. این روز از نظر معنوی اهمیت ویژه ای دارد و برای آن اعمال و عبادت های زیادی توصیه شده است. بسیاری از افراد در این روز روزه می گیرند، نماز مخصوص می خوانند و دعا می کنند. در این مقاله، معنای دحوالارض، دلیل نامگذاری، رویدادهای مهم این روز و کامل ترین اعمال آن را بررسی می کنیم.

دحوالارض چه روزی است؟

دحو در لغت به معنای گسترش یا تکان دادن چیزی از محل اصلی آن است. الارض یعنی زمین. پس دحوالارض به معنای گسترش زمین می باشد.

خداوند وقتی کره زمین را آفرید، تمام سطح آن را آب فرا گرفته بود. از روز دحوالارض، یعنی ۲۵ ذی القعده، کره زمین شروع به خشک شدن کرد. نخستین خشکی ها از زیر آب سر برآوردند. کم کم زمین به شکل یک چهارم خشکی های امروزی درآمد.

بر اساس برخی روایات، سرزمین مکه و خانه کعبه از نخستین مکان هایی بودند که از زیر آب بیرون آمدند و خشک شدند. به همین دلیل به مکه ام القرا یعنی مادر همه آبادی ها می گویند.

چرا روز دحوالارض اهمیت دارد؟

ماه ذی القعده اولین ماه از ماه های حرام است. واقعه دحوالارض در ۲۵ این ماه اهمیت آن را دوچندان کرده است. دحوالارض روزی بزرگ و بسیار مبارک برای مسلمانان جهان است. در برخی روایات، این روز به عنوان روز قیام امام زمان مهدی موعود علیه السلام معرفی شده است.

آیا در قرآن به دحوالارض اشاره شده است؟

بله. خداوند در آیه ۳۰ سوره نازعات می فرماید. و الأرض بعد ذلک دحیها. یعنی و زمین را پس از آن گسترش داد. مفسران، منظور از دحیها در این آیه را همان دحوالارض می دانند.

دحوالارض در روایات اهل بیت علیهم السلام

روایات مختلفی درباره اهمیت و فضیلت دحوالارض وجود دارد.

دحوالارض در روایت امام صادق علیه السلام

در حدیثی طولانی که حکایت مناظره امام صادق علیه السلام با ابن ابی العوجاء است، حضرت از دحوالارض یاد کرده و در تعریف کعبه فرموده اند. این خانه ای است که خداوند بندگان خود را به وسیله آن به پرستش واداشته تا فرمانبری ایشان را بیازماید و به تعظیم و زیارت آن تشویق کند. خداوند کعبه را مرکز پیامبران و قبله نمازگزاران ساخته است. کعبه شعبه ای است از رضوان خدا و راهی است به آمرزش و غفران او. خداوند آن را دو هزار سال پیش از دحو یعنی کشش زمین آفریده است.

حدیث دیگر از امام صادق علیه السلام

علی بن محمد از صالح اللفائفی از امام صادق علیه السلام روایت می کند که فرمودند. به درستی که خداوند زمین را از زیر کعبه تا منی حرکت داد، سپس از منا تا عرفات و سپس از عرفات تا منا گسترش یافت. پس زمین از عرفات، و عرفات از منا، و منا از کعبه گسترش یافت.

روایت امام رضا علیه السلام

سهل بن زیاد از محمد بن عبدالله الصیقل از امام رضا علیه السلام روایت می کند که فرمودند. در بیست و پنجم ذی القعده، رحمت خدا نشر یافته، زمین در این روز گسترش یافته، کعبه در آن نصب شده و آدم در این روز به زمین هبوط کرده است.

روایت دیگر از امام رضا علیه السلام

علی بن احمد بن موسی از محمد بن سنان روایت کرده که امام رضا علیه السلام در جواب سوال علت وضع خانه کعبه در وسط زمین فرمودند. آنجا موضعی است که زمین از زیر آن حرکت کرده و همه بادها که در دنیا می وزد، از زیر رکن شامی کعبه خارج می شود. کعبه اولین نقطه ای است که در زمین وضع شده و چون وسط زمین است، تکلیف برای اهل مشرق و مغرب یکسان می باشد.

روایت سیف بن عمیره

سیف بن عمیره از ابی بکر حضرمی از امام صادق علیه السلام نقل می کند. خدای متعال وقتی خواست که زمین را بیافریند، بادها را فرمان داد تا به شکم آب برخورد کنند تا از آن موجی درست شود. سپس موج آب، کف کرد. همه کف ها به هم متصل گردید. خداوند کف های متصل را در جای خانه کعبه گرد آورد و آن را کوهی از کف قرار داد و سپس زمین را از زیر آن بسط داد.

روایت ابن منذر از ابی هریره

ابن منذر از ابی هریره نقل می کند. همانا کعبه قبل از زمین به هزار سال آفریده شده است. کعبه جزیره ای بر آب است که بر آن دو فرشته از فرشتگان الهی هستند که خدا را تسبیح می کنند. پس زمانی که خدا زمین را خلق کرد، آن را از زیر کعبه حرکت داد و آن را در وسط زمین قرار داد.

دحوالارض و انتخاب قبر امام حسین علیه السلام

در روایتی از امام حسین علیه السلام و در جریان آمدن گروه هایی از جنیان برای یاری امام، اینگونه آمده است. گروهی از جنیان به محضر حضرت اباعبدالله علیه السلام آمده و عرض کردند. ای مولای ما. ما از شیعیان و یاران تو هستیم. آنچه را بخواهی به ما فرمان بده. اگر در همین جا باشی و به ما دستور نابودی همه دشمنانت را بدهی، ما قبل از اینکه از اینجا حرکت کنی، آن را اجرا می کنیم.

امام حسین علیه السلام برای آنها دعای خیر کرد و فرمود. آیا قرآن را که به جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله نازل شده نخوانده اید که می فرماید. بگو اگر شما در خانه های خود بودید، کسانی که کشته شدن بر آنها نوشته شده بود به سوی قتلگاه های خود بیرون می آمدند. اگر من در وطن خود بمانم، این مردم واژگون شده به وسیله چه کسی آزمایش می شدند و چگونه آنها امتحان می شوند و چه کسی در قبر من سکونت می گزیند؟

با اینکه خداوند هنگام دحو الارض یعنی کشیده شدن و گستردگی زمین، آن قبر را برای من برگزیده است و آن قبر را پناهگاه شیعیان و دوستان ما قرار داده است. خداوند اعمال و نمازهای آنها را بپذیرد و دعاهای آنها را اجابت کند و شیعیان ما در آنجا ساکن شوند تا آنجا مایه ایمنی آنها در دنیا و آخرت از عذاب باشد.

اعمال شب و روز دحوالارض

آداب و اعمال دحوالارض که در کتاب مفاتیح الجنان و اقبال الاعمال نقل شده است، عبارتند از

• روزه داشتن که ثواب هفتاد سال عبادت را دارد.
• احیا و شب بیداری شب بیست و پنجم ذی القعده که برابر با یک سال عبادت است.
• ذکر و دعا خواندن در این شب و روز.
• انجام غسل به نیت روز دحوالارض.
• خواندن دعای اللهم داحی الکعبة و...
• زیارت ثامن الحجج، امام هشتم علیه السلام که از برترین اعمال مستحب این روز می باشد و سخت مورد تأکید و سفارش قرار گرفته است.
• دعا برای حضرت مهدی علیه السلام در روز دحوالارض.

نماز مخصوص دحوالارض

دو رکعت نماز به این صورت خوانده می شود. هنگام ظهر و زوال شمس، دو رکعت نماز بخوانید. در هر رکعت، یک بار سوره حمد و پنج مرتبه سوره شمس را بخوانید. بعد از سلام نماز، بگویید. لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ.

سپس این دعا را بخوانید. یا مُقِیلَ الْعَثَراتِ أَقِلْنِی عَثْرَتِی. یا مُجِیبَ الدَّعَواتِ أَجِبْ دَعْوَتِی. یا سامِعَ الْأَصْواتِ إِسْمَعْ صَوْتِی وَ ارْحَمْنِی وَ تَجاوَزْ عَنْ سَیِّئاتِی وَ ما عِنْدِی. یا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِکْرامِ.

دعای مخصوص روز دحوالارض

مرحوم شیخ طوسی در مصباح المتهجد، دعایی را برای روز بیست و پنجم ماه ذی القعده نقل می کند و می فرماید. خواندن این دعا در این روز مستحب است. این دعا چنین است.

اللَّهُمَّ دَاحِیَ الْکَعْبَةِ وَ فَالِقَ الْحَبَّةِ وَ صَارِفَ اللَّزْبَةِ وَ کَاشِفَ الْکُرْبَةِ

خداوندا، ای گستراننده کعبه و شکافنده دانه گیاه و برطرف کننده گشاینده ناراحتی،

أَسْأَلُکَ فِی هَذَا الْیَوْمِ مِنْ أَیَّامِکَ الَّتِی أَعْظَمْتَ حَقَّهَا وَ قَدَّمْتَ سَبْقَهَا

در این روز که یکی از روزهایی است که حق آن را بزرگ داشته و از پیش بر دیگر روزها مقدم داشته ای،

وَ جَعَلْتَهَا عِنْدَ الْمُؤْمِنِینَ وَدِیعَةً وَ إِلَیْکَ ذَرِیعَةً وَ بِرَحْمَتِکَ الْوَسِیعَةِ

و به عنوان ودیعه نزد مؤمنان نهاده و وسیله ای برای نیل به درگاهت قرار داده ای و نیز به رحمت گسترده ات از تو می خواهم

أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ الْمُنْتَجَبِ فِی الْمِیثَاقِ الْقَرِیبِ یَوْمَ التَّلَاقِ فَاتَّقِ کُلَّ رَتْقٍ وَ دَاعٍ إِلَی کُلِّ حَقٍّ

که بر حضرت محمد درود فرستی، هم او که در میثاق همگان با یکدیگر نزد تو مقرب است و شکافنده همه شکاف ها و دعوت کننده به سوی حق در هر مورد است،

وَ عَلَی أَهْلِ بَیْتِهِ الْأَطْهَارِ الْهُدَاةِ الْمَنَارِ دَعَائِمِ الْجَبَّارِ وَ وُلَاةِ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ

و بر خاندان ازلی برگزیده شد و روز ملاقات او که پاک، هدایتگر و نشانه های راه خدا و استوانه های خداوند جبار و والیان بهشت و جهنم هستند، درود فرست

وَ أَعْطِنَا فِی یَوْمِنَا هَذَا مِنْ عَطَائِکَ الْمَخْزُونِ غَیْرَ مَقْطُوعٍ وَ لَا مَمْنُونٍ

و در این روز از عطایای اندوخته خود که نه پایان می پذیرد و نه تو در پرداخت آن منت می نهی، به ما عطا کن،

تَجْمَعُ لَنَا التَّوْبَةَ وَ حُسْنَ الْأَوْبَةِ یَا خَیْرَ مَدْعُوٍّ وَ أَکْرَمَ مَرْجُوٍّ

به گونه ای که توبه و بازگشت زیبا به سوی خود را برای ما گردآوری، ای بهترین کسی که به درگاهت دعا می شود و ای گرامی ترین کسی که به تو امید بسته می شود،

یَا کَفِیُّ یَا وَفِیُّ یَا مَنْ لُطْفُهُ خَفِیٌّ الْطُفْ لِی بِلُطْفِکَ وَ أَسْعِدْنِی بِعَفْوِکَ

ای کفایت کننده کامل، ای عطاکننده، ای کسی که لطف تو نهان است، به حق والیان امر و حافظان راز خود، بر من لطف کن و به گذشت خود مرا نیکبخت گردان

وَ أَیِّدْنِی بِنَصْرِکَ وَ لَا تُنْسِنِی کَرِیمَ ذِکْرِکَ بِوُلَاةِ أَمْرِکَ وَ حَفَظَةِ سِرِّکَ

و به یاری خود یاری ام ده و یاد گرامی ات را از یاد من مبر

وَ احْفَظْنِی مِنْ شَوَائِبِ الدَّهْرِ إِلَی یَوْمِ الْحَشْرِ وَ النَّشْرِ

و مرا تا روزی که محشور و برانگیخته می گردم، از آلودگی های روزگار نگاه دار

وَ أَشْهِدْنِی أَوْلِیَاءَکَ عِنْدَ خُرُوجِ نَفْسِی وَ حُلُولِ رَمْسِی وَ انْقِطَاعِ عَمَلِی وَ انْقِضَاءِ أَجَلِی

و هنگام خارج شدن جان و وارد شدن به قبر و پایان عمل و به سر آمدن مدت عمرم، اولیای خود را به من بنمایان.

اللَّهُمَّ وَ اذْکُرْنِی عَلَی طُولِ الْبِلَی إِذَا حَلَلْتُ بَیْنَ أَطْبَاقِ الثَّرَی

خدایا، آن گاه که میان طبقه های زیر خاک وارد شدم

وَ نَسِیَنِی النَّاسُونَ مِنَ الْوَرَی وَ أَحْلِلْنِی دَارَ الْمُقَامَةِ وَ بَوِّئْنِی مَنْزِلَ الْکَرَامَةِ

و همگان مرا فراموش کردند و پوسیدم و نابود شدم، مرا یاد کن و در سرای بقا و پایندگی وارد کن و در منزل کرامت جای ده

وَ اجْعَلْنِی مِنْ مُرَافِقِی أَوْلِیَائِکَ وَ أَهْلِ اجْتِبَائِکَ وَ أَصْفِیَائِکَ

و از همدمان دوستان خود و از کسانی که زیبنده انتخاب و گزینش توانند بود، بگردان

وَ بَارِکْ لِی فِی لِقَائِکَ وَ ارْزُقْنِی حُسْنَ الْعَمَلِ قَبْلَ حُلُولِ الْأَجَلِ بَرِیئاً مِنَ الزَّلَلِ وَ سُوءِ الْخَطَلِ

و ملاقات با خود را برای من مبارک گردان و پیش از سرآمد عمر، عمل نیک را روزی ام کن، در حالی که از لغزش ها و از سخنان پریشان و زشت به دور باشم.

اللَّهُمَّ وَ أَوْرِدْنِی حَوْضَ نَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ

خدایا، مرا در حوض پیامبرت حضرت محمد درود خدا بر او و خاندان او وارد کن

وَ اسْقِنِی مَشْرَباً رَوِیّاً سَائِغاً هَنِیئاً لَا أَظْمَأُ بَعْدَهُ وَ لَا أُخَلَّا وِرْدَهُ وَ لَا عَنْهُ أُذَادُ

و از شراب سیراب کننده، گوارا و دلچسب آن به من بنوشان، به گونه ای که بعد از آن دیگر تشنه نگردم و از آبشخور او دور و رانده نشوم

وَ اجْعَلْهُ لِی خَیْرَ زَادٍ وَ أَوْفَی مِیعَادٍ یَوْمَ یَقُومُ الْأَشْهَادُ

و آن را بهترین توشه و کامل ترین وعده گاه من در روزی که همه حاضران به پا می خیزند، قرار ده.

اللَّهُمَّ وَ الْعَنْ جَبَابِرَةَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ لِحُقُوقِ أَوْلِیَائِکَ الْمُسْتَأْثِرِینَ

خدایا همه سرکشان از نسل های پیشین و متأخر را که به حقوق دوستان برگزیده تو تجاوز نمودند، از رحمت خود دور کن.

اللَّهُمَّ وَ اقْصِمْ دَعَائِمَهُمْ وَ أَهْلِکْ أَشْیَاعَهُمْ وَ عَامِلَهُمْ وَ عَجِّلْ مَهَالِکَهُمْ وَ اسْلُبْهُمْ مَمَالِکَهُمْ وَ ضَیِّقْ عَلَیْهِمْ مَسَالِکَهُمْ

خدایا، پایه های آنان را بشکن و پیروان و عاملان آنان را نابود کن و در هلاکت آنان شتاب کن و کشور آنان را از دستشان بگیر و راه هایشان را تنگ گردان

وَ الْعَنْ مَسَاهِمَهُمْ وَ مَشَارِکَهُمْ

و مشارکت کنندگان و شرکای آنان را از رحمت خود دور کن.

اللَّهُمَّ وَ عَجِّلْ فَرَجَ أَوْلِیَائِکَ وَ ارْدُدْ عَلَیْهِمْ مَظَالِمَهُمْ وَ أَظْهِرْ بِالْحَقِّ قَائِمَهُمْ

خدایا، در گشایش کار دوستانت شتاب کن و تمام آنچه را که به ظلم از آنان گرفته اند، به آنان بازگردان و قائم آنان را به حق آشکار کن

وَ اجْعَلْهُ لِدِینِکَ مُنْتَصِراً وَ بِأَمْرِکَ فِی أَعْدَائِکَ مُؤْتَمِراً

و او را یاریگر دین و فرمانبر خود در نبرد با دشمنانت قرار ده.

اللَّهُمَّ احْفَظْهُ بِمَلَائِکَةِ النَّصْرِ وَ بِمَا أَلْقَیْتَ إِلَیْهِ مِنَ الْأَمْرِ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ مُنْتَقِماً لَکَ حَتَّی تَرْضَی

خدایا، با گردآوردن فرشتگان یاریگر در گرد او و نیز با امری که در شب قدر به دل او افکنده ای، به وسیله او انتقام خود را از دشمنانت بگیر تا این که خشنود گردی

وَ یَعُودَ دِینُکَ بِهِ وَ عَلَی یَدَیْهِ جَدِیداً غَضّاً وَ یُمَحِّصَ الْحَقَّ مَحْصاً وَ یَرْفَضَ الْبَاطِلَ رَفْضاً

و دین تو به وسیله او و به دست او، به صورت جدید و نو دوباره آشکار گردد و حق محض را از باطل جدا کند و باطل را چنان که شاید، به دور براند.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَیْهِ وَ عَلَی آبَائِهِ وَ اجْعَلْنَا مِنْ صَحْبِهِ وَ أُسْرَتِهِ

خداوندا، بر او و بر تمام پدران او درود فرست و ما را از یاران و جزو خاندان او بگردان

وَ ابْعَثْنَا فِی کَرَّتِهِ حَتَّی نَکُونَ فِی زَمَانِهِ مِنْ أَعْوَانِهِ

و در زمان بازگشت و رجعت او ما را برانگیز تا در زمان او جزو یاران و یاوران او باشیم.

اللَّهُمَّ أَدْرِکْ بِنَا قِیَامَهُ وَ أَشْهِدْنَا أَیَّامَهُ وَ صَلِّ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِ السَّلَامُ وَ ارْدُدْ إِلَیْنَا سَلَامَهُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ

خدایا، ما را به زمان قیام او نایل گردان و در روزهای حکومت او حاضر ساز و بر او درود فرست و جواب سلام او را به ما برگردان. درود و رحمت و برکات خداوند بر او باد.

جمع بندی

دحوالارض روزی است که زمین از زیر آب سر برآورد و خشکی ها پدیدار شدند. کعبه نیز در همین روز در مرکز زمین قرار گرفت. این روز از نظر معنوی ارزش بسیار بالایی دارد. روزه دحوالارض ثواب هفتاد سال عبادت دارد. احیای شب آن برابر با یک سال عبادت است. نماز دو رکعتی مخصوص و دعای اللهم داحی الکعبة از مهم ترین اعمال این روز هستند. زیارت امام رضا علیه السلام و دعا برای فرج امام زمان علیه السلام نیز در این روز بسیار سفارش شده است