آیا واریس پا بعد از زایمان خوب می شود؟

دیدن رگ‌های برجسته و پیچ‌خورده روی پاها در دوران بارداری می‌تواند این نگرانی را ایجاد کند که آیا این تغییرات بعد از زایمان هم باقی می‌مانند یا نه. معمولا واریس پا در زنان به دلایل مختلفی مثل نوسانات هورمونی، فشار رحم بر رگ‌های لگنی و بالا رفتن حجم خون در پاها ایجاد یا بیشتر می‌شود. در خیلی از خانم‌ها، با پایان بارداری و کاهش این فشار، رگ‌های واریسی هم به‌تدریج کوچک‌تر و کم‌رنگ‌تر می‌شوند؛ اما این اتفاق برای همه یکسان نیست.

سابقه خانوادگی، تعداد بارداری ها و وضعیت دریچه‌های وریدی می‌تواند در ماندگاری واریس بارداری نقش داشته باشد؛ پس اگر بعد از زایمان هنوز رگ‌های برجسته روی پاها دیده می‌شوند، باید چه کار کرد؟ آیا باید منتظر ماند یا برای درمان اقدام کرد؟

چرا واریس بارداری ایجاد می‌شود؟

اولین و مهم‌ترین سوال این است که چه عواملی بر تشدید رگ‌های واریسی در دوران بارداری نقش دارند؟ دوران بارداری به دلال مختلف فیزیولوژیک، احتمال ایجاد رگ‌های واریسی جدید یا تشدید واریس‌ها را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد. طبق گزارش بهداشت ملی بریتانیا، بارداری، جنسیت زنانه، اضافه وزن، سابقه خانوادگی و ایستادن یا نشستن طولانی‌مدت از مهم‌ترین عواملی هستند که در بروز واریس پا در زنان نقش دارند.

بالا رفتن مقدار خون بدن و فشار روی پا

برای بارداری، مقدار خون بدن مادر برای تغذیه و رشد جنین بیشتر می شود. این افزایش حجم، فشار داخل عروقی را بالا برده و عبور جریان خود از وریدهای پا به سمت قلب را سخت‌تر می‌کند که یکی از اصلی‌ترین دلایل واریس پا در زنان است.

فشار رحم در حال رشد بر رگ‌ها

در دوران بارداری، با بزرگ‌تر شدن جنین و رشد رحم، فشار فیزیکی قابل‌توجهی بر وریدهای بزرگ لگنی وارد می‌شود. این فشار مثل یک سد فیزیکی، بازگشت خون از اندام‌های پایینی را کندتر کرده و باعث تجمع خون و برجسته‌شدن رگ‌های پا می‌شود.

نوسانات هورمون‌ها و بروز واریس پا در زنان

افزایش سطح هورمون‌هایی همچون پروژسترون باعث شل‌تر شدن دیواره رگ‌ها می‌شود. در نتیجه، سیاهرگ‌ها راحت‌تر گشاد می‌شوند و بازگشت خون از پاها به سمت قلب با دشواری بیشتری انجام میشود. این نوسانات هورمونی همراه با افزایش فشار رحم بر رگ‌های لگنی و بالا رفتن مقدار خون، احتمال تجمع خون در وریدهای پا و ایجاد یا تشدید واریس زنان را افزایش می‌دهد.

آیا واریس زنان بعد از بارداری از بین می‌رود؟

سوال اصلی اینجاست که آیا واریس پا در زنان بعد از زایمان خوب می شود؟ بله، اگر در دوران بارداری رگ‌های برجسته و پیچ‌خورده‌ای روی پاهایتان ظاهر شده، احتمالش زیاد است که بعد از زایمان به‌مرور کمتر شوند. واریس در خیلی از مادران موقتی است و بعد از بارداری، هم ظاهر رگ‌ها و هم نشانه‌هایی مثل سنگینی و درد پا می‌توانند کاهش پیدا کند.

اما چرا چنین اتفاقی می‌افتد؟ با تولد نوزاد، رحم دیگر فشار زیادی به رگ‌های لگنی وارد نمی‌کند و تغییرات هورمونی و افزایش حجم خون هم به‌تدریج کاهش می‌یابد. در نتیجه، شرایط برای بازگشت بهتر خون از پاها فراهم می‌شود و رگ‌هایی که در دوران بارداری گشاد شده‌اند، ممکن است به مرور جمع‌تر شوند. البته، این روند برای همه زنان یکسان نیست. اگر واریس از قبل وجود داشته باشد یا عواملی همچون سابقه خانوادگی، بارداری‌های متعدد، اضافه‌وزن و ایستادن طولانی‌مدت مطرح باشند، ممکن است رگ‌های واریسی بعد از زایمان همچنان باقی بمانند.

چقدر زمان می‌برد تا واریس بعد از زایمان خوب شود؟

زمان و روند بهبود واریس پا در زنان بعد از زایمان، یکسان نیست و به سه عامل کلیدی بستگی دارد:

• دلایل ایجاد واریس

• شدت واریس

• سلامت عروق فرد

بعد از تولد نوزاد، با کاهش حجم خون و افت سطح هورمون‌ها و برداشته‌شدن فشار رحم از روی رگ‌های لگن، خیلی از علائم واریس رو به بهبود می‌روند. طبق آمارهای بالینی هم در 60 تا 80 درصد خانم‌ها، این رگ‌ها طی سه تا شش ماه بعد از زایمان به‌تدریج کوچک‌تر یا برطرف می‌شوند. بااین‌حال، نمی‌توان یک بازه زمانی دقیق برای دوره بهبود واریس بارداری تعیین کرد و بسته به شرایط هر فرد، متفاوت است.

اگر پس از گذشت چند ماه، رگ‌های برجسته یا علائمی مثل درد، تورم مداوم، احساس سنگینی یا تغییر رنگ پوست همچنان باقی بمانند، می‌تواند نشانه نارسایی پایدار در دریچه‌های وریدی باشد؛ در چنین شرایطی، حتما برای بررسی وضعیت وریدها و انجام سونوگرافی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.

چه زمانی واریس بعد از زایمان نیاز به درمان دارد؟

اگرچه واریس پا در زنان بعد از زایمان ممکن است به‌مرور کمتر شود، اما در بعضی موارد، این علائم باقی می مانند که باید حتما بررسی شوند. در شرایط زیر، مراجعه به پزشک را حتما در اولویت قرار دهید:

• رگ‌های برجسته همچنان باقی مانده‌اند: اگر مدتی از زایمان گذشته اما رگ‌های واریسی همچنان واضح و برجسته هستند، به‌خصوص اگر تغییری در ظاهر یا علائم آن‌ها ایجاد نشده باشد، بهتر است معاینه شوید.

• درد، سنگینی یا خستگی پا ادامه دارد: احساس سنگینی پا، درد یا سوزش مداوم، به‌ویژه بعد از ایستادن یا نشستن طولانی، می‌تواند از علائم واریس علامت‌دار باشد.

• تورم پا یا مچ برطرف نمی‌شود: تورمی که مداوم است یا بیشتر در یک پا دیده می‌شود، نباید فقط به واریس دوران بارداری نسبت داده شود و نیاز به معاینه دارد.

• پوست اطراف رگ‌ها تغییر کرده است: تیرگی پوست، خارش، التهاب یا تغییر بافت پوست در اطراف مچ و ساق می‌تواند نشانه پیشرفته‌تر شدن مشکل وریدی و تشدید واریس پا در زنان باشد.

• زخم ایجاد شده یا دیر خوب می‌شود: ایجاد زخم در قسمت پایین ساق، به‌خصوص اطراف مچ، یکی از مواردی است که باید توسط پزشک بررسی شود.

• رگ واریسی قرمز، گرم یا سفت شده است: تغییر ناگهانی در یک رگ برجسته، همراه با قرمزی، گرمی یا حساسیت، می‌تواند نشان‌دهنده التهاب یا وجود لخته در ورید سطحی باشد.

• از رگ واریسی خونریزی شده است: اگر یکی از رگ‌های برجسته دچار خونریزی شده است، حتما به پزشک متخصص مراجعه کنید.

برخی علائم واریس پا در زنان را نباید به حساب بارداری یا خستگی بعد از زایمان گذاشت. تورم ناگهانی یک پا، درد شدید ساق، قرمزی و گرمی قابل‌توجه پا، تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه یا سرفه همراه با خون نیاز به معاینه فوری توسط پزشک دارند؛ چون که می‌توانند نشانه‌ای از وجود لخته خون باشند.

اقدامات لازم برای کاهش واریس پا در زنان بعد از زایمان

برای بهبود گردش خون، جلوگیری از پیشرفت بیماری و تجمع بیشتر خون در وریدها، کارهای زیر را بعد از بارداری در برنامه خود قرار دهید:

تحرک و پیاده‌روی متناسب با شرایط مادر

فعالیت بدنی منظم و پیاده‌روی سبک پس از زایمان موجب انقباض عضلات ساق پا می‌شود. این حرکت عضلانی مثل یک پمپ طبیعی عمل کرده و بازگشت خون وریدی به سمت قلب را راحت‌تر می‌کند که نقش زیادی در تسکین خستگی و سنگینی پاها دارد.

بالا قرار دادن پاها در هنگام استراحت

برای کمک به بهبود واریس پا در زنان بعد از زایمان، بهتر است در طول روز و هنگام استراحت یا شیردهی به نوزاد، پاها را بالاتر از سطح قلب (مثلا با استفاده از چند بالش زیر پا) قرار دهید. این کار با کمک به نیروی جاذبه، تخلیه خون از رگ‌های پا را سرعت بخشیده و فشار و تورم مچ و ساق پا را کاهش می‌دهد.

پرهیز از ایستادن یا نشستن طولانی

مراقبت از نوزاد گاهی باعث می‌شود مدت زیادی روی صندلی بنشینید یا سرپا باشید؛ اما ماندن طولانی‌مدت در یک وضعیت می‌تواند سنگینی و ناراحتی پاها را بیشتر کند. اگر امکانش را دارید، هر نیم ساعت چند دقیقه جابه‌جا شوید، کمی راه بروید یا مچ پاها را حرکت دهید.

هنگام نشستن هم بهتر است پاها را روی هم نیندازید و در صورت امکان، آن‌ها را کمی بالاتر قرار دهید.

استفاده از جوراب واریس

آیا جوراب واریس به کاهش علائم واریس پا در زنان کمک می‌کند؟ بله، اگر پاهایتان بعد از ایستادن یا نشستن طولانی متورم، سنگین یا دردناک می‌شوند، جوراب واریس می‌تواند به کنترل این علائم کمک کند. این جوراب‌ها با ایجاد فشار تدریجی روی پا، به برگشت بهتر خون به سمت قلب کمک می‌کنند و در نتیجه، می‌توانند تورم و احساس سنگینی را کاهش دهند.

البته جوراب واریس خود رگ‌های برجسته را از بین نمی‌برد و بیشتر برای کنترل علائم استفاده می‌شود. در مورد واریس پا در زنان بعد از بارداری هم انتخاب اندازه و میزان فشار مناسب اهمیت دارد؛ بنابراین، بهتر است قبل از استفاده، نوع مناسب جوراب را با نظر پزشک متخصص انتخاب کنید.

آیا هر درد و تورمی در پا بعد از زایمان نشانه واریس است؟

اگر بعد از زایمان هنوز پاهایتان درد می‌کند یا ورم دارد، لزوما به این معنی نیست که واریس برطرف نشده است. معمولا واریس با رگ‌های برجسته، احساس سنگینی، درد و تورم پاها همراه است و در خیلی از مادران به‌تدریج بهتر می‌شود.

بااین‌حال، تورم یا درد ناگهانی، به‌خصوص در یک پا، همراه با قرمزی، گرمی یا حساسیت ساق نیاز به معاینه دقیق پزشکی دارد؛ چون ممکن است علت دیگری مثل لخته خون داشته باشد. همچنین، اگر درد و تورم پا با تنگی نفس ناگهانی یا درد قفسه سینه همراه است، باید سریعا بررسی شود. بنابراین، برای پاسخ به این سوال که واریس پا در زنان بعد از زایمان خوب می‌شود یا نه، فقط به ظاهر رگ‌ها توجه نکنید و علائم آن را هم در نظر داشته باشید.