فسیل ها: پنجره ای به گذشته زمین

تحقیق درباره فسیل ها و چگونگی تشکیل آن

فسیل ها یکی از مهم ترین ابزارهای دانشمندان برای شناخت گذشته زمین و موجودات زنده ای هستند که میلیون ها سال پیش روی زمین زندگی می کرده اند. با مطالعه فسیل ها، می توان فهمید که جانوران و گیاهان چگونه زندگی می کردند و چه تغییراتی در طول زمان به وجود آمده است.

فسیل چیست؟

فسیل در زبان لاتین کلاسیک و از لغت Fossilis به معنای «به دست آمده از حفاری» برگرفته شده که با نام سنگواره نیز شناخته می شود. به بازمانده های کانی شده گیاهان، جانوران یا مثلا باقی مانده ردپا حیوانات فسیل گفته می شود. به دانش بررسی سنگواره ها دیرین شناسی می گویند.

با توجه به اینکه کانی های طبیعی اکثرا تجزیه می شوند و دوباره به چرخه مواد بازمی گردند، فرآیند فسیل شدن خیلی کم اتفاق میفتد. برای اینکه یک ارگانیسم یا سازواره فسیل شود باید روی آن با سرعت توسط مواد رسوبی پوشیده شود.

روند سنگوارگی و سنگواره ها انواع مختلفی دارند. به طور معمول سنگواره ها از مواد بازمانده تشکیل می شوند اما در برخی موارد فسیل ها تنها شامل رد و اثر یک سازواره هستند مانند رد پای یک خزنده یا دایناسور که سنگواره های ردّی نام دارند.

سنگواره ها معمولاً از خود مواد بازمانده از سازواره تشکیل شده اند، ولی هستند سنگواره هایی که تنها شامل اثر و رد یک سازواره مثلآ رد پای یک دایناسور یا خزنده می شوند. به اینگونه سنگواره ها، سنگواره های ردّی می گویند.

از بهترین مکان ها برای ایجاد فسیل می توان به اطراف کوه های آتشفشانی قدیمی که از آن ها خاکستر متصاعد می شود، حاشیه دلتاها، یخچال های طبیعی، دریاهای کم عمق و باتلاق ها اشاره کرد. اکثر دانشمندان اعتقاد دارند که فسیل ها در دریاهای قدیمی و در میان موار رسوبی قرار گرفته اند و به دلیل گرما و فشار زیاد، و به این شکل تبدیل شده اند.

فسیل ها چگونه تشکیل میگیرند؟

زمانی که یک جانور می میرد به سرعت جسد آن با رسوباتی مثل گل و لای پوشیده می شود. قسمت های نرم بدن موجود تجزیه شده و بخش های محکم مانند استخوان و دندان باقی می مانند. بعد از گذشت مدت زیادی، این رسوبات به سنگ تبدیل شده و پس از  میلیون ها سال با از بین رفتن پوشش سنگی، بقایای آن موجود به صورت فسیل در می آید.

مراحل تشکیل فسیل های بخش های سخت (مانند استخوان ها و دندان ها):

1- دفن جانوران پس از مرگشان زیر گل و لای و …

2- پوشیده شدن بقایای جانور با رسوبات بیشتر پس از گذشت زمان

3- قسمت هایی از بدن جانوران که پوسیده و فاسد نشده اند مانند استخوان در زیر رسوبات تازه شکل گرفته دفن می گردد.

4- در شرایط مساعد یعنی دفن سریع، نبودن لاشخورها و تغییرات آب و هوایی زیاد در طول زمان بخش های بدن جانور به فسیل تبدیل می شود.

5- پس از گذشت زمان طولانی، مواد شیمیایی که در بدن موجود دفن شده وجود دارد دچار یک سری تغییرات می شود. و استخوان ها به آرامی فاشد شده و می پوسند، و آب همراه با مواد معدنی خود به داخل استخوان وارد می شود و مواد شیمیایی موجود در استخوان را با مواد معدنی سنگی جایگزین می کند. فرایند فسیل شدن به حل شدن مواد معدنی اصلی در شی با مواد معدنی دیگر و نحوه جایگزینی آن وابسته است.

6- نتیجه این فرآیند تشکیل یک فسیل است که از نظر ظاهری به همان شی شباهت دارد اما از نظر شیمایی به سنگ شبیه است. با اینکه فسیل از سیلیکا اشباع شده اما میزانی از هیدروکسی-اپتی اصلی که ماده اصلی سازنده استخوان است باقی می ماند.

انواع فسیل ها

به طور کلى فسیل ها را به دو گروه طبقه بندی می شوند:

١- فسیل هاى اندامى

در این نوع فسیل بقایاى حقیقى موجودات زنده با شکل اصلی آن ها کاملا تطابق دارد و دچار تغییر زیادی نشده است.

٢- فسیل هاى اثری

فسیل اثری شامل علائم غیر مستقیم حیات است که توسط موجودات به جای مانده است مانند جای پای دایناسورها یا دیگر شواهد فرآیندهای حیات مثل مدفوعات که به فسیل تبدیل شده اند.