کدام وسایل را نباید با الکل تمیز کرد؟

زمان مطالعه: 9 دقیقه

الکل ایزوپروپیل و اتانول از پرکاربردترین مواد ضدعفونی کننده هستند، اما استفاده از آن ها روی برخی سطوح می تواند آسیب های جبران ناپذیری به بار آورد.

الکل ایزوپروپیل و اتانول از پرکاربردترین مواد ضدعفونی کننده در خانه و محیط کار هستند. بسیاری از ما به محض دیدن یک لکه یا احساس آلودگی، اولین چیزی که به ذهنمان می رسد پنبه آغشته به الکل است. اما واقعیت این است که این ماده پرطرفدار روی برخی سطوح نه تنها اثر پاک کنندگی ندارد، بلکه می تواند آسیب های جبران ناپذیری به بار بیاورد. در این مقاله به طور دقیق بررسی می کنیم کدام وسایل را نباید با الکل تمیز کرد، چرا این اتفاق رخ می دهد و جایگزین های ایمن کدام هستند.

چرا الکل برای همه سطوح مناسب نیست؟

برای درک این موضوع باید کمی به شیمی الکل نگاه کنیم. اتانول و ایزوپروپانول هر دو از خانواده حلال های قطبی هستند. این ویژگی باعث می شود بتوانند چربی، روغن و بسیاری از آلودگی های آلی را به راحتی حل کنند و تبخیر سریعی داشته باشند. همین تبخیر سریع، حس تمیزی فوری به کاربر می دهد.

مشکل از جایی شروع می شود که این حلال قوی با ساختار شیمیایی سطوح دیگر واکنش می دهد. بسیاری از پوشش های محافظ، رنگ ها، لاک ها، چربی های طبیعی و پلیمرهای نرم در برابر الکل مقاوم نیستند. مؤسسه ملی ایمنی و بهداشت حرفه ای آمریکا (NIOSH) و مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری ها (CDC) بارها تأکید کرده اند که استفاده از الکل باید با توجه به نوع سطح انجام شود، نه به صورت یک نسخه عمومی.

الکل رطوبت را از سطح خارج می کند و همین خشکی می تواند به ترک خوردگی، رنگ پریدگی و شکنندگی منجر شود. در ادامه به تفکیک بررسی می کنیم کدام وسایل در برابر الکل آسیب پذیر هستند.

وسایل در برابر الکل

صفحه نمایش تلویزیون، لپ تاپ و مانیتور

یکی از رایج ترین اشتباهات، تمیز کردن صفحه نمایش با الکل است. اکثر تلویزیون ها، لپ تاپ ها و مانیتورهای مدرن دارای پوشش ضد بازتاب (Anti-glare) و لایه های اولئوفوبیک هستند که روی سطح شیشه یا پنل LCD قرار می گیرند. الکل این پوشش را حل می کند و پس از چند بار تمیز کردن، صفحه مات، لکه دار یا براق به طور ناهنجار می شود.

برندهایی مثل سامسونگ، ال جی و اپل در راهنمای رسمی خود تصریح کرده اند که برای تمیز کردن صفحه نمایش فقط از پارچه میکروفایبر نرم و کمی آب مقطر یا محلول های مخصوص حاوی الکل بسیار رقیق استفاده شود. الکل خالص می تواند به لایه پلاریزه کننده نفوذ کرده و لکه های سفید دائمی روی نمایشگر ایجاد کند.

بدنه گوشی های هوشمند و لپ تاپ ها

اپل در سال ۲۰۲۰ راهنمای خود را به روزرسانی کرد و اجازه داد از دستمال های حاوی ۷۰ درصد ایزوپروپیل الکل برای ضدعفونی سطح آیفون استفاده شود. اما همین شرکت تأکید می کند که این کار باید به صورت ملایم و بدون ریختن الکل روی بدنه انجام شود. متأسفانه بسیاری از کاربران این توصیه را به همه گوشی ها و لپ تاپ ها تعمیم می دهند و نتیجه آن پاک شدن رنگ، خش افتادن روی پوشش مات یا از بین رفتن چسب لبه های دستگاه است.

روی گوشی های دارای بدنه پلاستیکی مات یا رنگ شده، الکل می تواند به سرعت رنگ را کدر کند. همچنین درگاه های شارژ، اسپیکر و میکروفون در برابر نفوذ مایع آسیب پذیر هستند و الکل به خاطر کشش سطحی پایین، سریع تر از آب نفوذ می کند.

عینک های طبی و لنزهای دارای پوشش ضد انعکاس

عینک های امروزی معمولاً چند لایه پوشش دارند: ضد خش، ضد انعکاس، ضد آب و ضد چربی. الکل به عنوان یک حلال قوی، این لایه های نازک را از بین می برد. نتیجه این می شود که عینک شما در نور شب، هاله های رنگی نشان می دهد و لکه ها به سختی پاک می شوند.

انجمن اپتومتری آمریکا (AOA) توصیه می کند عینک ها فقط با آب و صابون ملایم یا اسپری های مخصوص عینک شسته شوند. الکل همچنین فریم های استات و استیل رنگ شده را دچار ترک و رنگ پریدگی می کند.

چرم طبیعی و مصنوعی

چرم طبیعی ساختاری پروتئینی دارد و از چربی های طبیعی برای حفظ نرمی و انعطاف پذیری استفاده می کند. الکل این چربی ها را حل می کند و چرم پس از مدتی خشک، شکننده و ترک خورده می شود. حتی چرم مصنوعی (PU و PVC) هم در برابر الکل مقاوم نیست و لایه رویی آن می تواند پوسته پوسته شود.

مبلمان چرمی، کیف، کفش، فرمان خودرو و غلاف های چرمی گوشی، همه در این دسته قرار می گیرند. متخصصان نگهداری چرم در مؤسسات معتبر بین المللی مثل «Leather Research Institute» توصیه می کنند برای تمیز کردن چرم فقط از مواد مخصوص و pH متعادل استفاده شود.

چوب و مبلمان چوبی

چوب یک ماده زنده و متخلخل است. الکل رطوبت سطح را از بین می برد، الیاف چوب را می کشد و به مرور باعث ترک، تاب برداشتن و از بین رفتن رنگ طبیعی می شود. اگر روی چوب لاک، ورنی یا پولی اورتان باشد، الکل این پوشش را حل کرده و لکه های سفید و مات به جا می گذارد.

میز غذاخوری، قفسه های چوبی، سازهای موسیقی چوبی مثل گیتار و پیانو و ظروف چوبی آشپزخانه، همگی از جمله وسایلی هستند که نباید با الکل تمیز شوند. برای چوب، پارچه نیمه مرطوب و صابون ملایم یا واکس مخصوص بهترین گزینه است.

سنگ مرمر، گرانیت و کوارتز

سنگ های طبیعی مثل مرمر و گرانیت متخلخل هستند و در برابر اسیدها و حلال ها حساسیت دارند. الکل می تواند درزگیر (Sealer) سطح را از بین ببرد و باعث نفوذ مایعات به درون سنگ شود. کوارتز مهندسی شده هم اگر چه مقاوم تر است، اما در برابر الکل خالص ممکن است کدر شود.

انجمن بین المللی سنگ طبیعی (Natural Stone Institute) توصیه می کند برای سنگ ها از شوینده های pH خنثی استفاده شود. الکل به خصوص روی مرمر سفید می تواند لکه های زرد یا مات ایجاد کند.

پارکت، کفپوش چوبی و لمینت

لایه رویی پارکت و لمینت معمولاً دارای پوشش محافظ است. الکل این لایه را حل می کند و به چوب زیرین نفوذ می کند. نتیجه، لکه های سفید، تورم لبه ها و از دست رفتن براقیت است. برای کفپوش چوبی فقط شوینده های مخصوص پارکت با pH خنثی توصیه می شود.

سطوح رنگ شده، لاک زده و ورنی کاری شده

هر سطحی که با رنگ روغنی، لاک، ورنی یا پوشش پودری رنگ شده باشد، در برابر الکل آسیب پذیر است. الکل می تواند رنگ را حل کند، لکه ایجاد کند یا باعث چسبناک شدن سطح شود. در و پنجره های چوبی رنگ شده، مبلمان رنگ شده و حتی وسایل فلزی رنگ شده در این دسته قرار می گیرند.

لاستیک، پلاستیک های خاص و قطعات خودرو

الکل روی برخی لاستیک ها و پلاستیک های ABS اثر مخرب دارد. تایر خودرو، واشرهای لاستیکی، شیلنگ های پلاستیکی و قطعات صنعتی اگر با الکل تمیز شوند، شکننده و ترک دار می شوند. از طرفی برخی داشبوردهای خودرو با پوشش نرم کننده پوشیده شده اند که الکل آن ها را کدر می کند.

مؤسسه پلی تکنیک Rensselaer در مطالعات خود نشان داده است که الکل می تواند برخی پلیمرها را دچار «تنش ترک» (Stress Cracking) کند، حتی اگر در ظاهر سالم به نظر برسند.

صفحه های لمسی خودرو

نمایشگرهای لمسی خودرو، به ویژه مدل های جدید، دارای پوشش ضد بازتاب و ضد اثر انگشت هستند. الکل این پوشش را از بین می برد و صفحه را مات می کند. علاوه بر این، درزهای لاستیکی اطراف نمایشگر ممکن است در برابر الکل آسیب ببینند.

کلیدهای کیبورد و قطعات چاپ سه بعدی

کیبوردهای مکانیکی و لپ تاپ ها اغلب دارای لایه های پلاستیکی حساس هستند. الکل می تواند به مرور حروف روی کلیدها را پاک کند و سطح را براق و چرب نشان دهد. قطعات چاپ سه بعدی از جنس PLA و ABS هم در برابر الکل مقاوم نیستند و ممکن است دچار ترک سطحی شوند.

جواهرات، مروارید و سنگ های قیمتی

مروارید، زمرد، اپال، پریدوت و برخی سنگ های قیمتی دارای ساختار متخلخل یا حساس هستند. الکل می تواند رنگ و درخشندگی طبیعی آن ها را از بین ببرد. مروارید به ویژه در برابر الکل و مواد شیمیایی بسیار حساس است. برای تمیز کردن این جواهرات فقط از آب گرم و صابون ملایم و پارچه نرم توصیه می شود.

دوربین ها، لنزها و تجهیزات نوری

لنزهای دوربین دارای پوشش های ضدانعکاس چندلایه هستند. الکل این پوشش ها را حل می کند و کیفیت تصویر را به طور محسوس کاهش می دهد. بدنه دوربین های DSLR و بدون آینه نیز اغلب دارای لاستیک و پلاستیک حساس هستند.

نکته مهم دیگر این است که الکل می تواند چسب های داخلی دوربین را ضعیف کند و به مرور به سنسور و آینه آسیب برساند.

لوازم آرایشی، برس ها و اسفنج ها

برس های آرایشی، اسفنج های میکاپ و برخی لوازم آرایشی در برابر الکل خالص آسیب می بینند. موهای برس ممکن است خشک و شکننده شوند و اسفنج ها ساختار خود را از دست بدهند. برای ضدعفونی این وسایل، محلول های مخصوص یا شامپوهای برس توصیه می شود.

گیاهان و برگ های گیاهان آپارتمانی

برخی افراد برای از بین بردن آفات، برگ گیاهان را با الکل اسپری می کنند. اگرچه این کار در موارد خاص (مثل شپشک آردآلود) توصیه می شود، اما استفاده مکرر از الکل می تواند کوتیکول برگ را از بین ببرد و گیاه را دچار سوختگی و خشکی کند. بهترین روش، استفاده هدفمند و رقیق شده است.

تمیز کردن وسایل با الکل