دلگرم
امروز: پنج شنبه, ۰۸ خرداد ۱۳۹۹ برابر با ۰۵ شوّال ۱۴۴۱ قمری و ۲۸ مه ۲۰۲۰ میلادی
آشنایی با علت ظهور اسلام از عربستان
1
زمان مطالعه: 10 دقیقه
همانطور که می دانید دین اسلام از سرزمین عربستان ظهور کرد. اما چرا با وجود جاهلیت فراوانی که در عربستان وجود داشت باز هم اسلام از آنجا پدیدار شد ؟ با ما همراه باشید تا پاسخ سوال هایتان در این باره را شرح دهیم.

فلسفه و علت ظهور اسلام از عربستان

چرا بعثت پیامبر (ص) در عربستان صورت گرفت ؟ آیا در قرآن آیاتی بر برتری عربستان وجود دارد و یا اینکه نزول قرآن می‌توانست در کشور متمدنی همانند ایران باشد ؟

پیش از هر چیز باید دانست که بعثت و ارسال پیامبر به هر حال، به زمان و مکانی خاص نیاز دارد، یعنی پیامبر باید در زمانی خاص و از قومی خاص در مکانی خاص کار خود را شروع کند.

اگر انتخاب این‌ها به دست ما و با قدرت ما بود جا داشت بگویید که چرا بعثت پیامبر (ص) در ایران که متمدن بود صورت نگرفت. هدایت بشر و فرستادن دین چیزی نیست که با قدرت و سیاست بشر بوده باشد تا بتواند در شرایط و چگونگی آن تصمیم بگیرد.

بلکه این امر از پیچیده‌ ترین پدیده‌ ها و مقوله‌هایی است که جز خداوند متعال کسی بر آن قدرت ندارد، امّا در یک حساب بشری و نگاه ظاهری به نظر می‌رسد که چنین حرکتی در متن حکومت‌های مقتدر امکان نداشت.

چرا که اگر برای مثال اسلام در کشوری مانند ایران یا روم آن روز ظهور می‌کرد، در همان ابتدا از سوی قدرت حاکم سرکوب می‌شد و یا دست کم چندین برابر زحمت و تلاشی که در حجاز انجام شد، لازم بود انجام شود؛

هم چنین امکان نداشت در کنار قدرت موجود مرکزی، قدرتی مستقل به دست آورد، چه برسد به آن که تبدیل به قدرتی در برابر قدرت مرکزی شود و آن را تحت الشعاع قرار دهد.

چرا اسلام در ایران ظهور نکرد

دلیل اصلی ظهور اسلام در عربستان

چرا اسلام از عربستان ظهور کرد ؟

مناسبات ویژه ‏ای که در جزیره العرب در بعد اجتماعی و سیاسی میان مردم وجود داشت، از جهاتی می‏ توانست ناخواسته محیط را برای توسعه اسلام آماده سازد، علت ظهور اسلام در عربستان را می ‏توان در چند نکته توضیح داد:

1. وضعیت سیاسی عربستان موجب ظهور اسلام در این منطقه شد

وضعیت سیاسی جزیره العرب عبارت از زندگی قبایل مختلفی بود که تحت سلطه هیچ گونه حاکمیت سیاسی واحدی نبودند. هر قبیله برای خود حاکمیت مستقل از سایر قبایل داشت به طوری که می‏ توان حکومت آنان را نوعی «ملوک الطوایفی» دانست.

از این رو قدرت آن ها پراکنده و فاقد رهبری واحد بود، این وضعیت سبب شد تا مانع عمده ‏ای که در این اعصار به نام «امپراطور» یا «شاه» یا «قدرت مرکزی» در برابر نهضت های مردمی وجود داشته و دارد، در جزیره العرب وجود نداشته باشد.

در تاریخ شاهدیم که این قدرت های مسلط با ایجاد زنجیره قدرت در همه نقاط تحت سلطه، می توانند هر حرکتی را زیر نظر داشته باشند. اما در آن دوران جزیره العرب از این خطر بر کنار بود، قبایل مختلف حاکمیت های مستقل از هم داشتند و میان آنان درگیری ها و رقابت هایی برای گرفتن امتیاز جریان داشت.

اسلام در حالی گسترش یافت که از نظر سیاسی در منطقه خود فقط با قدرت «قریش» رو در رو بود. قریش نیز به طوایف چندی تقسیم شده و تنها گروه خاصی از آن ها در برابر رسول خدا (ص) قرار داشتند.

دکتر جواد علی تأکید دارد که هیچ گونه حکومت مرکزی در مکه وجود نداشت، بلکه حکومت از آن سران و متنفذان بود که بر پایه وجاهت و شرافت خود در میان مردم مطاع بودند.

اختلافات موجود در این وضعیت سیاسی در مکه، به سود دعوت آن حضرت بود، زیرا درست به دلیل وجود این شرایط سرایت اسلام به قبایل دیگر با مشکل مواجه نمی‏ شد.

مدینه هم کمک شایانی به گسترش اسلام کرد، زیرا هنگامی که پیامبر (ص) حکومت تشکیل داد، همه قبایل برای حل اختلاف خود آن را پذیرفتند. دشمنان حکومت اسلامی مدینه قبایل متفرقی بودند که گر چه گاهی با یکدیگر متحد می‏ شدند، اما معمولاً پیوندی با همدیگر نداشته و به همین دلیل کاری از پیش نمی ‏بردند.

در حقیقت، اگر به وضعیت سیاسی این قبایل بنگریم، راه را برای ایجاد نوعی رهبری و اتحاد فراهم می‏ بینیم. پیامبر اکرم (ص) با تکیه بر قدرت دینی، توانست شرایط لازم را برای ایجاد تمرکز فراهم آورد.

خلاصه ظهور اسلام در شبه جزیره عربستان

اوضاع سیاسی دلیل ایجاد حکومت اسلامی در شبه جزیره عربستان

2. فقدان سلطه خارجی عربستان علت ظهور اسلام در این منطقه

نکته دیگری که از نظر سیاسی حائز اهمیت است، فقدان سلطه خارجی در جزیره العرب بود، قدرتی که برای حفظ منافع خود در امور داخلی اعراب دخالت کرده و از قدرت یافتن هر گروه مخالف منافع خود جلوگیری کند، در آن سامان وجود نداشت.

بخش های اصلی جزیره العرب بر خلاف مناطقی چون یمن، عراق و شام که تحت نفوذ یکی از دو قدرت ایران و روم قرار داشت، منطقه آزاد به حساب می‏ آمد. این بدان جهت بود که چیزی به نام «منافع» در این سرزمین وجود نداشت.

جاحظ بر این نکته واقف گشته و تأکید می ‏کند که کسی را رغبت غلبه بر شهر مکه نبود. همین زمینه سبب شد تا رسول خدا (ص) از عدم وجود سلطه خارجی، بهره گرفته و به دور از چشم آن قدرت ها، نظامی قوی و دولتی نیرومند به وجود آورد.

قدرتی که توانست در موقعیت مناسب، آن قدرت ها را در خانه خودشان به شکست بکشاند، طبیعتی است که اگر آن ها از این جریان آگاهی داشتند، از همان ابتدا مانع رشد آن می‏ شدند، اما موقعیت جزیره العرب چنان بود که به دور از چشم آن ها، اسلام در آن گسترش یافته و نیرومند شد.

ظهور اسلام در عربستان

شرایط خارجی عربستان مرتبط با ظهور اسلام

3. موقعیت اجتماعی عربستان علت ظهور اسلام از عربستان

از جمله مسایلی که در علت ظهور اسلام در عربستان حایز اهمیت است، موقعیت اجتماعی جزیره العرب در آن دوران است. مهمترین ویژگی حیات اجتماعی جامعه جزیره العرب زندگی قبیله ‏ای بود.

افراد در پناه قبیله خود می‏ زیستند و جز سران قبیله کسی بر آنان تسلط نداشت. هر فردی از ناحیه قبایل دیگر مورد تجاوز قرار می‏ گرفت. حمله به قبیله متجاوز، امری طبیعی و پیامد قطعی آن حادثه بود.

وقتی اسلام انتشار یافت بسیاری از افراد قبایل مختلف بدان گرویدند، آن ها هر یک برای خود طایفه و قبیله‏ ای داشتند و قریش آزاد نبود که افراد سایر قبایل را نیز مورد سخت گیری و تحت فشار قرار دهد.

در این میان بسیاری از قبایل، خطر دین جدید را برای «معتقدات قبلی» خود درک نمی‏ کردند و لذا از گرویدن برخی افراد خود به «دین جدید» ممانعتی، به عمل نمی‏ آوردند.

در این شرایط، افراد مختلف مسلمان در پناه عشیره و قبیله خود محفوظ می‏ ماندند، و تنها مسلمانانی چون بلال، عمار، خباب بن ارت که در مکه، طایفه و قبیله و حمایتگری نداشتند، مورد آزار و شکنجه قرار می‏ گرفتند.

گر چه این ممکن بود که خانواده یک تازه مسلمان، خود به تعذیب وی بپردازند و او را حبس کنند. رسول خدا (ص) خود از کسانی بود که با حمایت «بنی هاشم» و به خصوص حمایت های دلیرانه ابوطالب مصونیت داشت، «ابوطالب» مؤمنی فداکار و با تدبیر بود که در لباس تقیّه به حمایت از پیامبر (ص) پرداخت.

گفته شده است که وقتی قریش تصمیم گرفت دشمنی خود را بر ضد رسول خدا شدّت دهد و مسلمانان بنی هاشم به اجبار روانه شعب ابی طالب شدند، به موازات آمدن مسلمانان بنی هاشم به شعب، طایفه نامسلمانان بنی هاشم نیز به آن ها ملحق شدند.

این همراهی به سبب روابط قبیلگی آنان با رسول خدا (ص) بود.

امیر مؤمنان علی علیه السلام در این مورد می‏ فرماید: قریش مجبورمان کردند تا به کوهی دشوار رویم و آتش جنگ را برای ما برافروختند. اما خدا خواست تا ما پاسدار شریعتش باشیم و نگاهدار حرمتش، مؤمن ما از این کار خواهان مزد بود و کافر ما از تبار خویش حمایت می‏ نمود. آن که از قریش مسلمان گردید، آزاری که ما را بود، بدو نمی ‏رسید. چه، یا هم سوگندی داشت که پاس او را می ‏داشت، یا خویشاوندی که به یاری وی همت می گماشت، پس او از کشته شدن در امان بود. (نهج البلاغه،نامه نهم.)

به هر حال حمایت اکثر بنی هاشم از رسول خدا (ص)، سبب امنیت و مصونیت آن حضرت بود؛ هنگامی که ابوطالب در سال دهم بعثت (عام الحزن) در گذشت، پیامبر (ص) با مشکلات فراوان جدّی مواجه گردید.

این مسأله که خداوند به رسولش فرمان داد تا در آغاز دعوت اسلام، خویشاوندان نزدیک خود را دعوت به اسلام نماید و آنان را بیم دهد (آیه «وَ أَنذِرْ عَشِیرَتَک الأَقْرَبِینَ‏» سوره شعراء، ۲۱۴)

شاید یک علتش آن باشد که آنان با گرویدن خود به اسلام، علاوه بر حمایت از پیامبر (ص) به عنوان پیامبر خدا، از او به عنوان عضوی از خاندان خود نیز حمایت می‏ کردند.

به هر روی، در نظام جاهلی، روابط قبیله‏ ای عاملی برای حفظ جان افراد به حساب آمده و در کنار آن همان طور که امیر مؤمنان (ع) اشاره فرموده است پیمان هایی که افراد با قبایل دیگر داشتند، موجب ایمنی آنان از آزار و شکنجه می ‏گردید (تفسیر المنار،ج ۱۰،ص ۱۴۹).

در نظام اجتماعی اعراب، الگوی مردم، رئیس قبیله بود. در انتخاب رئیس قبیله، علاوه بر جنبه‏های ارثی، خصلت هایی مانند سخاوت، شجاعت، دانایی و امثال آن مؤثر بود.

پس افراد قبیله، تابع محض رئیس قبیله بودند و در هر راهی که او قدم می‏ گذاشت از او پیروی می‏ کردند. افراد قبایل در پذیرش یا رد اسلام در عربستان بیشتر به رئیس یا رؤسای قبیله خود توجه داشتند و تا وقتی آن ها به «دین جدید» نمی‏ گرویدند، افراد عادی قبایل نیز میلی از خود نشان نمی ‏دادند.

این وضعیت می ‏توانست به همان اندازه که در دوری مردم از اسلام تأثیر داشته باشد، در پذیرش آن ها نیز مؤثر باشد.

با این حال در تمام دوره بعثت و حتی تا هنگام فتح مکه، جنبه منفی این تأثیر بیشتر مطرح بود، چرا که اغلب رؤسای قبایل نگاهشان به قریش بود و تا وقتی قریش در برابر اسلام مقاومت می‏ کرد، آن ها نیز تسلیم نمی ‏شدند، البته در همان دوران شاهد تأثیر گرویدن برخی از رؤسای قبایل در گرویدن مردم به اسلام هستیم.

علت ظهور اسلام در عربستان

اوضاع اجتماعی عربستان دلیل اصلی ظهور اسلام در حجاز

4. اوضاع فرهنگی مردم عربستان عامل ظهور اسلام در این منطقه

مردم حجاز عقب مانده بودند و از نظر فرهنگی بسیار وضع بدی داشتند و جز تنی چند همه بی سواد بودند . ظهور پیامبر در عربستان در میان این مردم یکی از دلایل حقانیت پیامبر بود.

چون امکان ندارد از این مردم شخصی همانند پیامبر اسلام ظاهر شود و حالا که چنین شخصی ظاهر شده این نشان می دهد که این شخص پیامبر است و در ادعای خود صادق است.

اگر پیامبر در میان مردم ایران یا روم ظاهر می شد عده ای می گفتند که او درس خوانده و با سواد شده است ولی در میان مردم عرب حجاز این سخن نادرست بود چون مردم اکثریت قریب به اتفاق مردم بی سواد بودند.

علت ظهور اسلام در عربستان

فرهنگ مردم حجاز علت ظهور اسلام در عربستان

همه چیز در مورد عصر جاهلیت و آداب و رسوم آن !


دیدگاه ها

شما هم می توانید نظرات خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید
hits